मंगेशकर भगिनी आणि इतर, स्पर्धा, वगैरे

Lata Mangeshkar
मूळ धाग्यात चर्चा लांबल्याने आणि धागाविषयाशी अवांतर असल्याने इथे हलवण्यात आली आहे.

Taxonomy upgrade extras: 
field_vote: 
0
No votes yet

"लताबाईंनी (आणि आशाबाईंनी सुद्धा) इतर गायिकांची करिअर घडू दिली नाही" असं म्हणणाऱ्यांची नक्की अपेक्षा काय असते?

मुकेसभाईंनी ग्राहकांना सांगावं की घरात चार फोन घेणार असाल तर एक व्होडाफोन आणि एक एअरटेलचा पण घ्या; मग वाटल्यास दोन जियोचे घ्या

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

"लताबाईंनी (आणि आशाबाईंनी सुद्धा) इतर गायिकांची करिअर घडू दिली नाही" असं म्हणणाऱ्यांची नक्की अपेक्षा काय असते?

अपेक्षा काय असते हे मला सांगता येणार नाही. मात्र, गीता दत्त, शमशाद बेगम, इ. अनेक प्रकारच्या गळ्याच्या गायिका असताना, त्यांना गाण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रकारचं संगीत रचू शकणारे संगीतकार असताना आणि ते आवडीनं ऐकणारे श्रोते असताना मंगेशकर भगिनींनी अनेकविध प्रकारे माफियागिरी केली हे मुंबईच्या चित्रपट व्यवसायातलं खुलं गुपित आहे. अनेक प्रकारच्या गाण्यांसाठी मंगेशकरांची तार स्वरातली गायकी योग्य नव्हती. उदा. 'मुगल-ए-आझम'मधली 'तेरी महफिल में' कव्वाली ऐकली तर शमशाद बेगम आणि लताबाईंच्या कव्वालीतला फरक सरळ समजेल. किंवा क्लबमधल्या गाण्यांसाठी ओपी नय्यरच्या गाण्यांमध्ये गीता दत्त जी जादू करायची ती प्रचंड लोकप्रिय असतानाच हळूहळू तिच्याऐवजी ओपी आशा भोसलेला घेऊ लागला, वगैरे.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

- चिंतातुर जंतू Worried
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना?" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||

जंतू गुरुजी ,
तुम्ही हिंदी चित्रपट हि कला आहे वगैरे असे मानत असावेत . तो व्यवसाय होता /आहे . आणि त्यात यशस्वी होण्यासाठी व्हॉटएव्हर इट टेक्स ते त्यांनी केले . एवढेच .
त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात संगीतकार का वाकले असतील याविषयी काही सांगाल का ? हा दोष उरलेल्यांचा म्हणजे म्युझिक कंपोजर , प्रोड्युसर वगैरेचा असे आपणास नाही का वाटत ?
( बरं एवढं करून त्या कंचन /शारदा वगैरे इतक्या वाईट हि नसाव्यात )

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

त्यात यशस्वी होण्यासाठी व्हॉटएव्हर इट टेक्स ते त्यांनी केले . एवढेच .

धंदा करण्यासाठी कुणी काय करावं आणि करू द्यावं हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. कोणत्याही गॉडफादरशिवाय त्यांच्या गायकीच्या जोरावर मंगेशकरांना यश मिळत होतं, पण मक्तेदारी प्रस्थापित करण्यासाठी त्यांनी इतर गायिकांहून खालची पातळी गाठली, एवढाच मुद्दा आहे. म्हणजे, टाटासुद्धा बलाढ्य आणि अंबानीसुद्धा, पण जिओ इन्स्टिट्यूट आणि टिआयएफआर यांत पातळी दिसते.

  • ‌मार्मिक3
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

- चिंतातुर जंतू Worried
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना?" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||

खालची पातळी गाठली म्हणजे काय ? म्हणजे संगीतकरांबरोबर प्रेमप्रकरणे म्हणताय का ? ते असेल तर ही गोष्ट हिंदी चित्रसृष्टीत वर्ज्य मानलेली गेली नसावी .
तसेच टीआयएफआर आणि जिओ इन्स्टिट्यूट ही तुलना पटली नाही . कारण टीआयएफआर ची ( किंवा आयआयएससी ची ) स्थापना ही धंदा / व्यवसाय म्हणौन झालेली नव्हती . जिओ इन्स्टिट्यूट चे वेगळे असावे . बहुधा .

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

खालची पातळी गाठली म्हणजे काय ?

मला लोकांची बदनामी करायला उद्युक्त करताय, पण मी बधणार नाही Smile काही टिप्स -

  • काही काळ एस डी बर्मनबरोबर लताबाई गाताना दिसल्या नाहीत. का?
  • काही काळ रफीबरोबर लताबाई गाताना दिसल्या नाहीत. का?
  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

- चिंतातुर जंतू Worried
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना?" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||

रफी बरोबरचा वाद बहुधा रॉयल्टीबाबत होता. आपण एकदा पैसे घेऊन गाणे म्हटले की आपला त्या गाण्याशी काही संबंध नाही. त्यावर नंतर रॉयल्टी मागू नये असे रफीचे म्हणणे होते. प्रत्येकवेळी गाणे वाजवले गेले की रॉयल्टी मिळाली पाहिजे असे लताचे म्हणणे होते. त्यावादाचा इतर गायकांच्या करिअरचा काही संबंध नव्हता. इथे लताची वादाच्या मुद्द्यात चूक होती. पण त्यामुळे इतर गायिकांच्या करिअरवर परिणाम झाला नसावा. उलट सुमन कल्याणपूर आणि शारदा यांना संधी मिळाली असेल.

एस डी बर्मनबरोबरचा वाद कशामुळे होता हे ठाऊक नाही.
-------------------------------------
मी समजा एखादी वस्तू कुणाला सप्लाय करीत असेन तर दुसऱ्या कुणाकडून त्याने ती वस्तू खरेदी करू नये म्हणून मी प्रयत्न करणे हा नीचपणा वगैरे असतो का?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

मी समजा एखादी वस्तू कुणाला सप्लाय करीत असेन तर दुसऱ्या कुणाकडून त्याने ती वस्तू खरेदी करू नये म्हणून मी प्रयत्न करणे हा नीचपणा वगैरे असतो का?

प्रश्न इतका सोपा कधीच नसतो. उदा. विधिनिषेधशून्य माणसाशी स्वार्थापायी तुम्ही कसेही वागलात तरी लोक ते सोडून देऊ शकतात, पण (उदा. रफीसारख्या) उमद्या माणसांशी मतभेदापोटी तुम्ही काय पातळीनं वागता त्यानं तुमची नीयत काय ते लोक ठरवतात.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

- चिंतातुर जंतू Worried
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना?" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||

'ऐसी'ने वेळोवेळी इथे कोणाकोणाला आणलेले आहे. (जयंत नारळीकरांपर्यंत.) तसेच लता मंगेशकरांना इथे आणून त्यांना त्यांच्याच शब्दांत त्यांची बाजू का मांडू देत नाही? होऊन जाऊ दे काय दुधाचे दूध, पाण्याचे पाणी व्हायचे ते!

इथे इतरांनी त्यावर वाद घालण्यात काय हशील आहे?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हे काम कोण करणार ? कधी बोलावताय ते सांगा , म्हणजे त्यावेळी दूर राहिलेले बरे ऐसी पासून ..

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हे काम कोण करणार ?

जंतूंचे काँटॅक्ट्स असतीलच. (जंतूंचे काँटॅक्ट्स कोणाशी नसतात?)

(जंतूंनाच करू देत.)

म्हणजे त्यावेळी दूर राहिलेले बरे ऐसी पासून ..

Bianca Castafiore? "Ah, my beauty past compare..."

(त्या मिलानीज़ नाइटिंगेल, या हिंदुस्थानी नाइटिंगेल, हाही एक योगायोगच.)

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक1
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

>>स्वार्थापायी

ते निर्मात्यांबरोबरचे भांडण कायदेशीर दृष्ट्या चुकीचे असले तरी त्यातून एकट्या लताचा फायदा होणार नव्हता. सर्व गायकांचा होणार होता. (केवळ) लताच्या "स्वत:च्या" स्वार्थापायी रफीशी वाईट वागली हे बरोबर नाही.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

प्रोड्युसर/म्युझिक कम्पोझर्स हे गायकाची निवड करू शकत . ते लेचेपेचे होते किंवा अतिसस्खलनशील होते म्हणावे का ? त्यांना का मोकळे सोडता ? यांना फाट्यावर हाणून दुसऱ्या चांगल्या गायिकांना घेण्याचे धैर्य नौशाद वगैरे का दाखवू शकले नसतील ?
शमशाद बेगम या लतापूर्व काळातही होत्या ना ? गीता दत्त ना गाणी द्यायची का थांबवली इतरांनी ?
( ओ पी नय्यर ने तर नंतर एकदा पुष्पा पागधरेंना पण ब्रेक दिला होता , मग आधी का ते जमलं नाही ? )

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हो ना अन्य लोकांनी पड खाल्ली नसती तर मंगेशकर भगिनिंचं थोडच काही चाललं असतं?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

>> हिंदी चित्रपट हि कला आहे वगैरे असे मानत असावेत . तो व्यवसाय होता /आहे . आणि त्यात यशस्वी होण्यासाठी व्हॉटएव्हर इट टेक्स ते त्यांनी केले . एवढेच .
हे मुद्दा म्हणून बरोबर अाहे, पण त्यांचे चाहते तो त्यांचा व्यवसाय अाहे, असं मानत नाहीत ना! चाहतेच काय बहुसंख्य भारतीयही त्यांच्या कामाला व्यवसायाच्या (पातळीवर?) नजरेने पहात नाहीत. नाहीतर भारतरत्न वगैरे कशाला दिलं असतं मग? अाणि ते स्वर्गीय अावाज, भारताला मिळालेली ईशवरी देणगी वगैरेही अाहेच.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

++पण त्यांचे चाहते तो त्यांचा व्यवसाय अाहे, असं मानत नाहीत ना!+
हे मान्य , पण हा भोंगळपणा आपल्याकडे आहेच . पण त्याला या कशा जबाबदार ?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

अण्णा, मुद्दा असा आहे की स्वार्थ कुठे संपतो आणि हव्यास कुठे सुरू होतो ही रेषा महत्त्वाची. ती ओलांडल्यावर तक्रार व्हायचीच. फोन विकण्याच्या धंद्यातही मोनोपोली करून ती टिकवण्यासाठी 'क्ष कंपनीचा फोन विकलात तर आमचा फोन आम्ही तुमच्या दुकानात विकू देणार नाही' असं म्हणून नव्या कंपन्या मारून टाकणं हा गुन्हा आहे. त्याहीपलिकडे फोन कंपन्या आणि गायन या वेगळ्या गोष्टी आहेत. कलेची आराधना, त्यात येणारं पावित्र्य वगैरे यामुळे कलाकाराला अक्षरशः देवपद मिळतं. त्यामुळे स्वार्थ आणि हव्यास यांच्यातली रेषा अधिकच अलिकडे येते असं मला वाटतं.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

कलेची आराधना, त्यात येणारं पावित्र्य वगैरे यामुळे कलाकाराला अक्षरशः देवपद मिळतं.

इंद्रदेखील कोणी तपाला बसला की त्या रंभा, मेनका, उर्वशी अन कोणाकोणाला पाठवायचाच की, तपोभंग करायला. त्याच्या देवपदावर कोणाच्या लेखी त्यामुळे शष्प फरक पडला काय?

अहो, द होल सिस्टिम इज़ करप्ट, ईव्हन देव्ज़ आर करप्ट... त्या मर्त्य लताबाईंचे काय घेऊन बसलात?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

गुरुजी ,
क्षमा असावी . पण ++ स्वार्थ कुठे संपतो आणि हव्यास कुठे सुरू होतो++ हे वाक्य फार म्हणजे फार हे आहे . व्यवसाय आहे आणि त्यात स्वार्थ /हव्यास असे लिहिणे म्हणजे जरा हेच वाटते ( आपल्याबद्दल नितांत आदर भावनेपोटी ' हे ' असे लिहीत आहे हे चतुर असे आपण जाणालच . ) त्या कलेची आराधना वगैरे करत वगैरे असा कुठलाही दावा नाही. एका प्रोफेशनल माणसावर असल्या भावना लादणे योग्य आहे का ?
हां , तुम्ही " त्यांनी कलेच्या प्रसाराकरिता काहीही काम केले नाही , त्या भुक्कड क्षुद्र मनोवृत्तीच्या होत्या , लबाड होत्या वगैरे लिहिलंत तर त्याबददल सहमत आहेच . शिवाय
++कलेची आराधना, त्यात येणारं पावित्र्य++ ये क्या है ? थेट बाळ कोल्हटकरांच्या जुडीतील वाक्य काय ?
++देवपद मिळतं++ ते काय थोडा प्रचार केला कि कोणालाही मिळत असावं . आमच्या देशातील रजनीकांतहुनही मोठा देव सध्या राज्य करतो पण त्याचं काय करू आम्ही ?
गुरुजी कळावे , आपला ,
माफी मागून एक विद्यार्थी .

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट1
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हां , तुम्ही " त्यांनी कलेच्या प्रसाराकरिता काहीही काम केले नाही , त्या भुक्कड क्षुद्र मनोवृत्तीच्या होत्या , लबाड होत्या वगैरे लिहिलंत तर त्याबददल सहमत आहेच

'होत्या'???

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

म्हणजे व्हेन शी वॉज ॲक्टिव्ह इन हर बिझनेस हो !!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण1
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

बरं, ते सगळं सोडा. मोनोपोली वापरून इतर कंपन्या मारून टाकणं या गुन्ह्याचं काय? ते 'गंदा हय पर धंदा हय' म्हणून सोडून देता येत नाही.

बायदवे, त्यांना कलाकार, कोट्यवधी चाहते आहेत म्हणून अनेक फायदे मिळालेले आहेत. कुठलातरी पूल कुठेतरी बांधावा की नाही याबद्दल गहन चर्चा झालेली आहे. असे फायदे कलाकार म्हणून द्यायचे, आणि कलाकार म्हणून अधिक जाचक लोकापेक्षा ठेवायच्या नाहीत, हे चालत नाही. लोकांच्या प्रेमाची तलवार दुधारी असते.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

मोनोपोलीचं तुम्ही दिलेलं उदाहरण- दुसऱ्याचा माल दुकानात ठेवला म्हणून आमचा माल विकू देणार नाही - हे आज तरी भारतात गुन्हा समजलं जात नाही. एक्स्क्लूझिव्ह ऑथराइज्ड डीलर डिस्ट्रिब्यूटर ही कन्सेप्ट अस्तित्वात आहे. दुसरे म्हणजे असे जो म्हणतो त्याचं तितकं गुडविल/मार्केट पुल असेल तरच अशा गमजा चालतात. अन्यथा समोरचा डीलर "थँक यू व्हेरी मच, निघा आता" असं म्हणू शकतो. तर लता आणि आशा यांना तसं म्हटलं गेलं नसेल.

>>कुठलातरी पूल कुठेतरी बांधावा की नाही याबद्दल गहन चर्चा झालेली आहे. असे फायदे कलाकार म्हणून द्यायचे,

त्यांच्या ऑब्जेक्शनला फाट्यावर मारण्यात आले.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

तुम्ही उदाहरणाकडे का बघता? मोनोपोलीचा गैरफायदा घेऊन स्पर्धकांना मारणं हा गुन्हा आहे.

लता-आशांना कोणी 'खड्ड्यात जा' म्हटलं नाही, याचा अर्थ त्यांचा पुल मोठा होता असा होत नाही का?

पूल बांधण्याचंही उदाहरणच होतं, त्यांतून त्यांचं म्हणणं विचारात घ्यावं इतका तरी त्यांना जनाधाराचा 'पुल' मिळाला होता हेच अधोरेखित करायचं होतं. ते तुम्ही नाकारता का? त्या रस्त्याचं काहीही होवो... पण उद्या अबापट बोंबलले, 'या रस्त्यामुळे मला त्रास होईल' तर पेपरवाले येऊन छापतील का?

तेव्हा उदाहरणांकडे का बघता, मूळ मुद्द्यांकडे पाहा की.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

मुळात दुसऱ्या विक्रेत्याचा माल ठेवला म्हणून आपला माल ठेवण्यास परवानगी न देणे हा गुन्हाच नाही.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

ते पूल वगैरे बाबतीत त्यांना कोलून वगैरे...
मी त्यांच्या वैयक्तिक फालतूपणाची कुठलीही बाजू घेत नाहीये. मी त्यांचा फ्यान वगैरेही अजिबात नाही. मी फक्त या व्यवसायाला कला संबोधून कैच्या कै अपेक्षा बाळगण्याचा विरोध केला.एवढेच. त्यामुळे त्यांच्या उर्वरित कर्तृत्वाबद्दल ... असो.
एकेकाळी बऱ्या गात. आणि बास फुलस्टॉप वगैरे.
मोनोपोली विरोधी कायद्यात त्यांना कसं बसवायचं वगैरे नीटसं लक्षात येत नाहीये.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

अण्णा, मुद्दा असा आहे की स्वार्थ कुठे संपतो आणि हव्यास कुठे सुरू होतो ही रेषा महत्त्वाची.

वपु काळे जास्त वाचले गेल्या काही दिवसात?

कलेची आराधना, त्यात येणारं पावित्र्य

पिया तू अब तो आज्जा सोलह सावन बहके .... यात कुठलं आलय आराधना अन पावित्र्य.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक1
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

बायदवे, ते सोलह सावन बहके नाही, शोला सा तन बहके आहे.

लोकप्रियता हेच ज्यांच चलन असतं, ते लोक आपल्या प्रतिमेची काळजी घेतातच. त्यांना स्वार्थ विरुद्ध हव्यास यातला ब्यालन्स साधावा लागतो. मला एक सांगा, लताजींनी जाहीर का केलं नाही, 'या संगीतकाराने दुसर्या गायिकेला गाणी दिली म्हणून मी त्याच्यासाठी आता गाणार नाही?'. त्यांनी जे काही करायचं ते गुपचुप केलं. सांगा पाहू का?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

गुर्जी ,
++लताजींनी जाहीर का केलं नाही++
नक्की अजून कुठकुठल्या व्यवसायात जाहीर करून कॉम्पिटिशन (ची ) मारतात ?
-आपला विद्यार्थी ..

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

ते सोलह सावन बहके नाही, शोला सा तन बहके आहे>>>
"शोला सा मन दहके" आहे हो घासकडवी दादा. असो.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

'एस ओ आर डबल ई, सॊरी'
'नाही हो, एस ओ डबल आर ई, सॊरी!' (ऐकणारे लोक पहिल्याने कशी चूक केली म्हणून जोरात हसतात.)
'फादर, ते एस ओ डबल आर वाय आहे!' इति शंकर्या. (ऐकणारे लोक आता कसनुसं, दबून हसतात, कारण त्यांनी पहिल्याची चेष्टा करताना दुसर्याची चूक केलेली असते.)

- 'असा मी असामी' च्या वाचनातला अनुभव.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

ते खरं तर असं काहीसं आहे -

ठिगळे शिंपी - 'सॉरी, एस डबल ओ आर ई'
पंत - 'अहो ठिगळे, जमत नाही तर कशाला उगीच इंग्लिश फाडताय? सॉरी म्हणजे एस डबल ओ आर ई नाही. सॉरी म्हणजे एस डबल ओ आर वाय'
शंकऱ्या - 'फादर, सॉरी म्हणजे ना फादर, एस ओ डबल आर वाय'

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

इतर गायिकांची

मला इथे हा मुद्दा महत्वाचा वाटतो. एखाद्यावेळी उमेदीच्या काळात झाले असेल तर ठीक आहे. व्यावसायिक बाब म्हणता येईल. पुन्हा पुन्हा अशा गोष्टी घडल्या की मग त्यांची चर्चा होते. नाहीतर पद्मजा फेणाणी फक्त दोन सुपरहीट गाणी गाउन एकदम बाजूला नसती गेली.

- ओंकार.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

  1. व्यवसायांवर अतिरेकी निर्बंध लावलेले आहेत ते सगळे उठवले पाहिजेत. काँपीटीशन कमिशन ऑफ इंडिया हे बरखास्त केले पाहिजे.
  2. तुमच्यावर हल्ला झाला तर तुम्हाला वाचवणारी एकच संस्था असते - पोलिस. ही मोनोपोलीच.
  3. तुम्ही असं म्हणू शकता की सीआरपीएफ, होमगार्ड, एसार्पी वगैरे आहेत. पण ते सगळे एक किंवा जास्तीतजास्त दोन संगठनांच्या अधिपत्याखाली येतात. ड्युओपोली म्हणा हवंतर.
  4. आशा व लता यांची ड्युओपोलीच होती.
  5. तुम्हाला दिवसातून छप्पन्न वेळा लागणारी वस्तू - चलन - हे पुरवणारी एकच संस्था आहे - आर्बीआय. मोनोपोली.
  6. फेअर काँपीटीशन हा तर मोठ्ठा विनोद आहे.
  7. तुमच्या घरी प्लंबर हवा असेल तर हायरिंग करताना सगळ्या धर्माच्या, जातीच्या, सेक्श्युअल ओरिएंटेशन च्या लोकांना तुम्ही विचारात घेत नाही. चांगलं काम करणारा आणि कमीतकमी दाम लावणारा असा सर्वसामान्य क्रायटेरिया असतो. तिथे सुद्धा तो तृतीयपंथी असेल तर तुम्ही सरळ नाही म्हणू शकता (कोणीही काहीही आक्षेप घेत नाही.)
  8. शेतकऱ्याने त्याच्या हाताखाली काम करणाऱ्या शेतमजूराला मिनिमम वेज दिलं नाही तर कोणीही बोंबलत नाही.

.
आता नेहमीप्रमाणे गब्बर प्लंबर ची तुलना मोठ्या कॉर्पोरेशन शी करत आहे असा आरडाओरडा होईल.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

यांच्या मोनोपोली बद्दल बरंच वाचलं आणि ऐकलं आहे. त्याबाबत काही संगीतकारांची मतंही मला माहिती आहेत.
पण शेवटी प्रश्न उरतो तो दर्जाचा आणि पर्फेक्शनचा! त्या दोघींपेक्षा सरस कोणी स्त्री गायिका आल्या असत्या, तर त्यांची मोनोपोली टिकली नसती. खरा कानसेन, डोळे मिटून सुद्धा, सुमन कल्याणपुरांनी किंवा अन्य कुणी गायलेलं गाणं ऐकून मनातल्या मनांत तुलना करतो, जे पट्टीचे संगीतकारही करत असणारच. आपला प्रॉडक्ट(सिनेमा) जास्तीतजास्त चालावा असं वाटत असेल तर कोणीही दर्जाबद्दल तडजोड करणार नाही.

  • ‌मार्मिक3
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

आता उरलो केवळ
स्मायलीपुरता.

सिनेमा व्यवसायाचे गणित दर्जावर अवलंबून नसते. लताबाईंचा दर्जा चांगला आहे याबद्दल वाद नाही. लताबाईंची काही गाणी कल्याणपूर गाउ शकल्या नसत्याही. पण काही गाणी हिट झाल्यामुळे त्या अजून चालल्या असत्या. प्रोड्युसर म्हटले असते लोकांना आवडतायत तर घ्या सुमन कल्याणपूर. तसेही सिनेमातली सगळी गाणी गायला उच्च दर्जा लागतो असे नाही.

- ओंकार

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

लता आशाच्या उच्चीच्या काळातच सुमन कल्याणपूर यांना संधी मिळतच होती. शिवाय ज्यांना त्यांचे दर परवडत नव्हते त्यांनी हेमलता, उषा उथुप यांना संधी दिलीच. अनुराधा पौडवाल यांनाही संधी मिळाली.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

शारदा आणि कंचन नावाच्या गानकोकिळांना विसरलात का ?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

विसरलो नाही. पण शारदाला काम मिळाले ते लताचे भांडण झाले म्हणून

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

लताशी भांडण झाले म्हणून डायरेक्ट शारदा नामक बेडकीला गाणे देणाऱ्या संगीत दिग्दर्शकाबद्दल मला अतोनात आदर आहे.
हे म्हणजे बायकोने अबोला धरला म्हणून टॉयलेट पेपरच्या आतल्या पुठ्ठ्याच्या नळकांड्यासोबत शृंगार करून 'बघ तुझ्याशिवायसुद्धा माझं काम होतंय' असं दाखवण्यासारखं आहे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

शृंगार

.
काय राव ? चपखल शब्द वापरायला लाजता काय ?
.
बाकी "तित्तली उडी ... उड जो चली ... फूल ने कहा ... आ जा मेरे पास..." सारखी गाणी शारदाच्याच तोंडी नकोत काय ? कम्माल करता राव तुम्ही पण !!!
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

लोल! Smile
रफीवर लताने जो काही कथित अन्याय केला त्याच्यापेक्षा जास्त त्याला 'जाने चमन शोला बदन' सरडाबरोबर गायला लावून शंकर-जयकिशनने केलाय!!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

लता आशाच्या उच्चीच्या काळातच सुमन कल्याणपूर यांना संधी मिळतच होती. शिवाय ज्यांना त्यांचे दर परवडत नव्हते त्यांनी हेमलता, उषा उथुप यांना संधी दिलीच. अनुराधा पौडवाल यांनाही संधी मिळाली.

.
यही तो मै कह रहा हूं, मालिक.
.
निर्माता दिग्दर्शक यांना ग्राहकांची आवड निवड आणि धंद्याचं गणित कळत नाही आणि मोनोपोलीच्या विरोधकांनाच तेवढी कळते - असं काहीसं गृहितक आहे.
.
अवांतर : अमेरिकेतल्या शेरमन ॲक्ट वर असलेला एक आक्षेप असा आहे की - मक्तेदारी विरोधी कायदे हे खरंतर स्पर्धा प्रक्रिया अबाधित ठेवण्यासाठी असावेत. स्पर्धा प्रक्रियेच्या डायनॅमिक्स आणि प्रेशर्स पासून स्पर्धकांचे रक्षण करण्यासाठी नसावेत. आणि Law of unintended consequences असं सांगतो की स्पर्धक मंडळी हे कायदे एकमेकांविरोधी वापरतात व आपल्या कॉस्ट्स सरकारकडे संक्रमित करतात. पाहुण्याच्या काठीने विंचू मारता आला तर बरंच आहे - हा प्रकार चालतो.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

सिनेमा व्यवसायाचे गणित दर्जावर अवलंबून नसते.

कळले नाही. दर्जा उत्तम असेल तरच गल्ला भरणार ना.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

शंकर जयकिशन च लता बाईनबरोबर का भांडण झालं होतं ?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हे गाणं ऐका, १९९४ सालच्या सिनेमातलं आहे. मूळ गाणं म्हणे कविता कृष्णमूर्तीनंही गायलं होतं. संगीत प्रकाशित झालं तेव्हा तिला समजलं की तिचा पत्ता कट झाला; तिला कळवण्याची तसदी घेण्याइतका सभ्यपणाही या लोकांकडे नव्हता. तेव्हा लताबाईंचं वय होतं ६५ वर्षं, आणि कविता कृष्णमूर्तीचं वय होतं, ३६. तरुण मुलीचं दुःख पडद्यावर दाखवत असताना पार्श्वभूमीला कोणाचा आवाज तिथे योग्य वाटणार, याचं अंकगणित किती कठीण आहे? अंकगणिताचं संगीतात काय काम म्हणायचं असेल तर त्या गाण्याचा पहिला शब्द 'कुछ' ऐकला तरी कुमार सानूच्या आवाजातलं तेच गाणं हवंहवंसं होतं. होय, होय, कुमार सानूबद्दल बरं बोलावं लागतं!

स्मरणरंजन म्हणून वयस्कर फरीदा खानुमचं एखादं आज जाने की जिद ना करो ऐकावं लागलं तर ठीक आहे. तरीही ऐकवत नाही. ते मूर्तीभंजन झालं नसतं तर बरं झालं असतं. म्हातारी लता 'अनदेखा अनजाना सा पगला सा दीवाना सा, जाने वो कैसा होगा रे' म्हणायला लागली की पांढरी साडी नेसलेली भुताळी आपले पांढरे, लांबडे, म्हातारे केस मोकळे सोडून रानावनांत पोरासोरांचा पाठलाग करून त्यांना घाबरवत्ये, असली चित्रं डोळ्यांसमोर येतात.

वयानुसार येणारा समजुतदारपणा सोडूनच द्या लताबाई साठी उलटली तरी एकेकाळच्या मोनोपॉलीच्या जोरावर तरुण गायिकांच्या करियर आणि पर्यायानं आयुष्यांशी तरुण वयात खेळले तसलेच हिणकस खेळ करत होती; नव्या पिढीच्या तरुण गायिकांनी अनेक तऱ्हेची गाणी म्हटली असती, त्यांच्या लोकप्रियतेमुळे संगीतात अनेक निरनिराळे प्रयोग होऊ शकले असते जे १९८०-९०च्या दशकात झाले नाहीत मात्र आता होतात; बाईंचा आवाज शिकाऊ लोकांनी वाजवलेल्या व्हायलिनसारखा झाला तरी त्याच आवाजाच्या जोरावर पैसा छापत होती; वर पुन्हा त्याच-त्या मोनॉपोलीच्या आधारावर पेडर रोडच्या फ्लायओव्हरचं राजकारण वगैरे गाढवाच्या गांडीचा मुका घेण्याचे चाळे झालेच. स्वतः एकटीनंच चाळे केले असते तर ठीक, काय फरक पडतो. पण काय भिकार गाणी आणि आवाज ऐकायला लागायचे १९८०-९०च्या दशकात!

पुढे तो ए. आर. रहमान आला, सुनिधी चौहानला लोकप्रियता मिळाली, संदेश शांडिल्य, संदीप चौटासारखे एकेका सिनेमात चमकलेले संगीतकार आले आणि या मंगेशकरांची मिरासदारी संपायला लागली. नाही तर अजूनही राधा मंगेशकर वगैरे प्रकार सहन करावे लागले असते. सुमन कल्याणपूर, अनुराधा पौडवालपासून, शारदा आणि कोणकोणत्या मागे ढकललेल्या गायिकांच्या क्षमतांबद्दल शंका घ्यायला काहीच हरकत नाही, मात्र मंगेकरांच्या मोनोपॉलीमुळे भारतीय संगीताचं नुकसान नक्कीच झालं. दुर्दैव‌ानं तेव्हा खाऊजा, इंटरनेट प्रकरणं झालेली नसल्यामुळे 'थेरडी नको असेल तर ऐकू जोनी मिचेल' असा पर्याय नव्हताच. जोनी मिचेलच्या संगीताचा आणि मुख्य तिनं लिहिलेल्या काव्याचा, त्या संदर्भांचा यथार्थ वापर 'लव्ह अॅक्चुअली' या चित्रपटात केला आहे.

जोनी मिचेलची आठवण निघाली आहेच तर तिनंच लिहिलेलं, गायलेलं गाणं आहे - Both sides now. हे तरुण वयात, (२४ वर्षं) गायलेलं, हे आणखी मध्यमवयात (५७ वर्षं). मला मोठेपणी गायलेलं व्हर्जन अधिक आवडतं; त्या शब्दांसाठी २०० वाद्यांचा मेळ आणि तिच्या आवाजाची खालची पट्टी अधिक शोभून दिसते. ही बुद्धी लताबाईंना सत्तरी उलटली तरी रहमानच्या 'जिया जले'शिवाय येऊ नये? सॉरी, मदन मोहनचं 'वीर झारा'चं संगीत अत्यंत रटाळ आहे. That doesn't count. रहमाननंच आशा भोसलेच्या आवाजाचा खालच्या पट्टीत 'रंग दे'मध्येही किती सुंदर वापर केलाय!

अनुराधा पौडवालला चित्रपटांत ओरिगिनल गाणी मिळाली असती तर किती भिकार भजनांपासून आपली सुटका झाली असती ... तिच्या मुलानं संगीत दिलेला एक आल्बम मागे आला होता, अनुराधा पौडवालच्या आवाजातली गाणी होती. अगदी वाईट नव्हता.

कलाकारांनी त्यांची कला आणि पर्यायानं समाज पुढे न्यावा अशी अपेक्षा असते. एके काळी लताबाईंनी तरुण स्त्री असून पुरुषप्रधान इंडस्ट्रीत उपजत गुण आणि कष्ट करून नाव कमावलं. आणि तेवढं झाल्यावर स्वतःची, बहिणी-भावाची मोनोपॉली सांभाळत स्वतःच पुरुष बनली. दैव-कर्म देतं आणि स्वतःचं कर्म नेतं, त्यातली गत. लताबाईंनी संगीत व्यवसाय आणि संगीतकला पुढे नेण्याजागी मागे नेली.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण2
  • विनोदी2
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

बऱ्यापैकी सहमत आहे; एरवी 'मार्मिक'सुद्धा दिली असती, परंतु

पेडर रोडच्या फ्लायओव्हरचं राजकारण वगैरे गाढवाच्या गांडीचा मुका घेण्याचे चाळे

या वाक्यामुळे... रसभंग झाला असे नाही म्हणणार, परंतु भलताच रस निर्माण झाला.

(गाढवाच्या नव्हे, उंटाच्या. वाक्प्रचार वापरायचाच झाला, तर किमानपक्षी तो बरोबर वापरावा, अशी माफक अपेक्षा आहे. अन्यथा, ते - आता झाले तसे - हास्योत्पादक ठरते. त्यामुळे, नाइलाजाने 'विनोदी' अशी श्रेणी देणे भाग पडत आहे. असो.)

..........

बाकी, प्रतिसादाबद्दल...

१९६०-७०पर्यंतची लता श्रवणीय वाटायची. आवडायचीसुद्धा. तिथून पुढे मात्र डाउनहिल मामला सुरू झाला. आणि, आता तर तिने गाऊ नये, असे वाटते; असह्य होते.

पांढरे केस मोकळे सोडून पोरासोरांना भिववत फिरणाऱ्या थेरडीची उपमा आवडली. शिकाऊ व्हायोलिनवादनाची उपमा केवळ घरातले पोर एकेकाळी शिकाऊ असताना पॉइंटब्लँक रेंजमधून ऐकावे लागल्यामुळे भावू शकली. (आता बरा वाजवतो.) इतरांना ते दुःख कदाचित समजू शकणार नाही. माणूस माणसाला चंद्रावर पाठवू शकला, परंतु व्हायोलिनकरिता व्हॉल्यूम कंट्रोलचा शोध लावू शकला नाही. असो चालायचेच.

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण1
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

हा प्रतिसाद अरूण जोशींनी लिहिला असावा.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक0
  • खवचट1
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

(१) लताबाईंनी आपली मोनोपोली वापरून इतर तरूण होतकरू कलाकारांची करियरं बरबाद करण्यासारखी कृत्यं केली असतील तर आमचा त्यांना सिरियस, जोरदार पाठिंबा. ही मोनोपोली अनेक मार्गांनी केली असेल - उदा. प्रिडेटरी प्रायसिंग, एक्स्क्लुझिव्ह डीलिंग, बंडलींग, रिफ्युजल टू डील वगैरे, वगैरे, वगैरे.

(२) आजकाल ॲमेझॉन च्या विरुद्ध लिना खान या किल्ला लढवत आहेत. खान बाईंचं म्हणणं असं आहे की कुठला ना कुठला कायदा शोधून काढुया की जो ॲमेझॉन च्या विरुद्ध वापरता येईल व ॲमेझॉन ची वाढत जाणारी बार्गेनिंग पॉवर मोडून काढता येईल. आमचा खानबाईंना जोरदार विरोध.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

लताबाई == अॅमझॉन

आजचा दिवस आणि वरच्या प्रतिसादाच्या टंकनात, लिंका जमा करण्यात घालवलेला वेळ सार्थकी लागला!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर1
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

लताबाई == अॅमझॉन

.
झुणका भाकरीला manicure & pedicure करून खाल्ली की असं काहीतरी दिव्य सुचतं.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

अगदी नेमक्या शब्दात सगळे मांडलेय. हेच म्हणायचे होते.

- ओंकार.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

जेव्हा तुम्ही पब्लिक फेसिंग म्हणजे प्रसिद्धीच्या झोतातलं आयुष्य निवडता तेव्हा एक तर तुम्हाला खूप गोष्टींचा, खाजगीपणा वगैरे त्याग करावा लागतो शिवाय पी आर हे कौशल्य अगदी मस्ट असतं. त्यांनी त्यांचे पी आर कौशल्य वापरुन, योग्य त्या खेळी केल्या. त्यांचे फासे चांगले पडले. बाकी अन्य गायिका धुतल्या तांदळासारख्या होत्या किंवा भोळ्याभाबड्या होत्या असे काही गैरसमज आहेत का? त्यांनी भरपूर कावकाव केलेली असणारच त्यांचे धूर्त कौशल्य कमी पडले इतकच.
__________________________
मराठी माणूसच मराठी माणसाचे पाय खेचतो ते असे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

इथे न बा की कोणीतरी म्हटलं आहे- १९६०-७० मध्ये लता बरी गात होती. तर साधारण त्यानंतरच्या काळात लगेचच अनुराधा पौडवाल, अलका याग्निक यांना संधी मिळाली. आता मला सांगा की अनुराधा पौडवाल, याग्निक यांनी लताचं करिअर दुष्टपणाने नष्ट केलं असं म्हणावं का?

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

यात "एक बाई/दोन बायका इंडस्ट्रीला आपल्या तालावर नाचवते/नाचवतात हे सहन न होणाऱ्या पुर्षी वर्चस्ववादी पुर्षांनी तिच्याबद्दल वावड्या उठवल्या" हा अँगल कसा काय आला नाही?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

तुम्ही असल्यामुळे कल्जि क्रत नाही.

अवांतर: काल निराळ्याच संदर्भात झालेल्या एका संवादात पुन्हा एकदा सिमोन दी बोव्हारच्या मुलाखतींची मला आठवण झाली. मात्र ते वाक्य इथेही तेवढंच लागू पडतं. एका मुलाखतीत ती म्हणते, "इंदिरा गांधी किंवा मार्गारेट थॅचर या स्त्रिया देशाच्या सर्वोच्च पदावर आल्यामुळे सामाजिक न्यायाची साथ त्या-त्या देशांत बोकाळली नाही."

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

अनेक उत्तम नवोदित गायिकांना स्वत:ला लता समजते असे टोमणे दीर्घकाळ सहन करावे लागले. जनतेला देखील लता आशाची गाणी अन्य कोण्या गायिकेच्या आवाजात सहन होत नसत. जय माता दी वाल्या गुलशनकुमार ती कोंडी फोडली अन अभिजनाकडून बहुजना कडे संगीताचा प्रवास चालू झाला.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

प्रकाश घाटपांडे
http://faljyotishachikitsa.blogspot.in/

या दोघींची मोनोपोली संपल्यावर पन्नासेक गायिका फेअर कॉम्पिटिशन करत आहेत की त्यातही दोन तीनच गायिका सुनिधी चौहान, श्रेया घोषालच पुढे आहेत? माझ्या मते खूप गायिका आहेत पण त्या दोन चार गाणी गाऊन शांत होतात. या दोघी दीर्घकाळ टिकून आहेत. सो इंडस्ट्रीवर दोन तीन व्यक्तींचेच वर्चस्व राहणे हे काही विशेष नाही.
---------------------------------------------
अवांतर: वर माझ्या प्रतिसादात म्हटल्याप्रमाणे त्याच काळात पुरुष गायकांमध्ये रफी मुकेश आणि किशोरकुमार हे तीनच गायक राज्य करीत होते. बाकी हेमंतकुमार आणि मन्ना डे हे खूप कमी गाणी गात होते. त्याबाबतीत रफी किशोर यांनी कॉम्पिटिशन खच्ची केल्याची तक्रार कुणी करत नाही.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक1
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

मोनोपोली असण्याला विरोध नाही. ती कशी निर्माण केली जाते याला विरोध आहे.

अवांतर: वर माझ्या प्रतिसादात म्हटल्याप्रमाणे त्याच काळात पुरुष गायकांमध्ये रफी मुकेश आणि किशोरकुमार हे तीनच गायक राज्य करीत होते. बाकी हेमंतकुमार आणि मन्ना डे हे खूप कमी गाणी गात होते. त्याबाबतीत रफी किशोर यांनी कॉम्पिटिशन खच्ची केल्याची तक्रार कुणी करत नाही.

एक्झॅक्टली. यांचे असे किस्से कोणीच बोलत नाहीत. फक्त मंगेशकरांबद्दल या चर्चा होतात. कारण त्या घटना घडल्या आहेत. अभिनेत्यांच्या बाबतीतही असे किस्से आहेत.
(अतिअवांतर: यावरून् गॉडफादर मधला johnny fontane never gets that movie हा सीन आठवला.)

- ओंकार.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

मोनोपोली निर्माण करायला विरोध आणि मोनोपोलीला नाही हे म्हणजे... पोरं झाली तर चालतील पण संभोग नको !

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

ते म्हणजे, स्वत:ला पोरं झाली की इतरांच्या संभोगाला आणि इन विट्रो फर्टिलायझेशनला बंदी...असं पायजे. मग उपमा चपखल होईल.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

माहिष्मती साम्राज्यं अस्माकं अजेयं

चालतंय की !

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

स्वत: संंभोग करून पोरे जन्माला घालावीत. दुसऱ्यांनी घातली तरी चालतील. विरोध दुसऱ्याची जबरदस्तीने नसबंदी करायला आहे. (आठवा संजय गांधी आणि आणीबाणी)

- ओंकार.

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

खुलाशाबद्दल धन्यवाद.

मात्र प्रेमाने नसबंदी केली तर चालावी असेच ना ! म्हणजे एक मूल झाले आता नको वगैरे.

(पहिलाच संजय गांधी इतका भयानक होता की आठव्या संजय गांधीने काय केले असते कोण जाणे)

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

दुसऱ्याची म्हणजे दुसऱ्या जोडीची. स्वत:च्या पार्टनरची नाही. रच्याकने या उपमांवरून लताबाईंनी ९० च्या दशकात जी गाणी गायली त्यांना पोस्ट मेनोपॉज प्रेग्नन्सी (असे काही असल्यास) म्हणावे का?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक1
  • खवचट2
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

लताबाई अविवाहित आहेत हो! संभोग काय, प्रेग्नन्सी काय, पोरे काय नि पार्टनरची नसबंदी काय! अरे जरा उपमा वापरताना काही विचार?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट1
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

अविवाहीत आणि ब्रह्मचारी यात फरक असतो असे कै. श्रध्देय ए बी वाजपेयी (माजी पंतप्रधान, भारत) यांनी सांगितले आहे

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

विशेषतः पुरुष आयडीकडून असा विनोद आल्यामुळे आणखी जास्त हसले.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

या दोघींची मोनोपोली संपल्यावर पन्नासेक गायिका फेअर कॉम्पिटिशन करत आहेत की त्यातही दोन तीनच गायिका सुनिधी चौहान, श्रेया घोषालच पुढे आहेत? माझ्या मते खूप गायिका आहेत पण त्या दोन चार गाणी गाऊन शांत होतात. या दोघी दीर्घकाळ टिकून आहेत. सो इंडस्ट्रीवर दोन तीन व्यक्तींचेच वर्चस्व राहणे हे काही विशेष नाही.

लताबाईंनंतर बराच काळ अलका याग्निक, कविता कृष्णमूर्ती वगैरे गायिकांनी काळ गाजवला. रेहमान आल्यावर चित्रा वगैरे सौदिंडियन नावंही दिसायला लागली. आजकाल गायक/गायिका कोण आहे यापेक्षा गाण्याचा मूड आणि साऊंड याला कंपॅटिबल आवाजाचे गायक/गायिका शोधले जातात असं वाटतं.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

असा कोणता काळ होता - पोस्ट आशा लता किंवा रफी किशोर जो दोन किंवा तीनाहून जास्त गायक किंवा गायिकांनी गाजवला?
लता - आशा - रफी - किशोर
अनुराधा पौडवाल- अलका याग्निक - कुमार शानू- उदित नारायण
वगैरे.......
आज सुनिधी चौहान - श्रेया घोषाल - अरिजित सिंग- सोनू निगम

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

तुम्ही आजकालची श्रेयनामावली काढून पहा... पूर्वी रफी - किशोर - उदित - कुमार/अलका - कविता - अनुराधा एवढीच नावं दिसायची. आता किती दिसतात? आजकाल मिका सिंग किंवा बादशहासुद्धा हिट गाणी देऊन जातो. लताबाईंच्या काळात रियालिटी शोज किंवा यूट्यूब असतं तर त्याही कदाचित एवढ्या पाप्युलर झाल्या नसत्या.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक1
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

कुठच्याही यादीत सर्वात वरचे दोन किंवा तीन शोधून काढता येतात, आणि बाय डेफिनिशन 'त्यांनी तो काळ गाजवला' म्हणता येतं. योग्य पद्धतीने विचार करायचा झाला, तर ते डिस्ट्रिब्यूशन किती स्क्यूड आहे ते पाहायला हवं. म्हणजे गेल्या पाच वर्षांतली सगळ्यात गाजलेली दोनशे गाणी पाह्यली, तर त्यातली किती टक्के सर्वात वरच्या दोघांनी किंवा तिघांनी गायलेली आहेत? या प्रकारच्या मोजमापीवर सत्तरीच्या दशकातली हिंदी सिनेमात स्त्रियांनी गायलेल्या गाण्यांपैकी सुमारे ऐशी टक्के फक्त लता आणि आशाच्या नावावर दिसतील. पुरुषांच्या बाबतीत रफी, किशोर, मुकेश, मन्नाडे, हेमंतकुमार या नावांत 95% गाणी संपतील. आज ते चित्र आहे का?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

नमस्कार घ्या साहेब....

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

घेतला.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तुम्हाला नाही हो, घाटावरचे भट यांच्या प्रतिक्रियेला. जागा चुकली माझी प्रतीसादाची

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

मजा केली ओ. Smile

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

अवघड नाही खरंच आहे. पुढील प्रश्नांची उत्तरं द्या

१. आज ज्या विविध ढंगाची आणि रंगाची गाणी बनतात तितकी विविधता खरंच लताबाई-आशाबाईंच्या काळात होती का? त्या काळात गाणी मेलडिअस असली तरी वाद्यमेळ आणि संगीताचा बाज यातील विविधता कमी होती.
२. आजकालच्या काळात बनलेली आणि सोना मोहपात्रा, शाल्मली खोलगडे, शिल्पा राव, नीती मोहन यासारख्या गायिकांनी गायलेली गाणी लता-आशा-उषा-कविता-अलका यांपैकी कोणालाही गाता आली असती का? किंवा त्यांनी गायलेली ती गाणी चांगली वाटली असती का?

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

भटोबा, सोना मोहपात्रा, शाल्मली खोलगडे, शिल्पा राव, नीती मोहन या चारही गायिका मला फार आवडतात. त्याबद्दल एक लौव यू.

संपूर्ण प्रतिसादाला +१.

--

यात आणखी एक नाव सोनू कक्कड. 'हिचकी'सारख्या उठवळ गाण्यातही ती फार आवडते.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक2
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

सुगंधा मिश्रा == लता मंगेशकर _____ इति ३_१४ विक्षिप्त अदिती.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

या वेळेस तुम्हाला विनोद समजला तर. मात्र तो सुगंधा मिश्रानं केलाय.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

सुगंधा मिश्रा रॉक्स !!

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

लागोपाठ दोनदा बघितला व्हिड्यो. इथे आपण जी चर्चा केली तिचा मतितार्थ एका वाक्यात तिने सांगितला, 'जहा मै हू, वहा किसी और की जरूरत ही क्या है?' यावर म्यूझिक आणि फिल्म इंडस्ट्रीतले दिग्गज उमजून हसले. आणखीन काय पाहिजे?

अधूनमधून तिने जी चवचाल गाणी, ज्या शैलीत गाऊन दाखवली, त्यातून तिला निश्चितच 'हे असलं काही गाऊ शकेल तुमची दीदी? किती काळ तेचतेच गोग्गोड दळण दळत बसायचं?' हे सांगायचं होतं.

जुनाट झालेल्या आयकॊनांची पूजा करत बसण्यापेक्षा त्यांच्या चिंधड्या उडवणार्या क्लास्टांचा विजय असो.

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

फक्त दिद्दीच नव्हे, अनेक गाण्यांंमध्ये 'यशराज'चं टिपिकल 'आऽऽआऽऽ' उगाच कुठेही, अस्थानी डकवून देण्यामुळेही मजा आल्ये. सिनेमाचा विषय काय असतो, तर नवतरुणांच्या आयुष्यातले प्रश्न. मग तसल्या सिनेमाच्या सुरुवातीला दिद्दी 'आऽआऽ' करून चिरकायला कशाला पाहिजे!

सुगंधा मिश्रा रॉक्स!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

खूपच मजेशीर मिमिक्री.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

थोर आहे हे!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

********
"General Montgomery does not cheat – whether that is due to his innate honesty or the fact that I watch him like a cat does not matter."
- General Sir Brian Robertson

अवांतर: वर माझ्या प्रतिसादात म्हटल्याप्रमाणे त्याच काळात पुरुष गायकांमध्ये रफी मुकेश आणि किशोरकुमार हे तीनच गायक राज्य करीत होते. बाकी हेमंतकुमार आणि मन्ना डे हे खूप कमी गाणी गात होते. त्याबाबतीत रफी किशोर यांनी कॉम्पिटिशन खच्ची केल्याची तक्रार कुणी करत नाही.

एक्झॅक्टली. यांचे असे किस्से कोणीच बोलत नाहीत.>>>
अहो त्या तीन शेंबड्यांपैकी कोणात इतरांना खच्ची करण्याएवढी पॉवर तरी होती का? किशोरकुमारचा एक आराधना की अमर प्रेम हिट काय झाला, नि रफीचा बाजार बसला. दुसरा कोणी आला असता तर किशोरचा बसवला असतान. स्वत:त संभोग करायची ताकद नाही त्यांनी अल्फा मेल/फिमेल किती पोरं काढतायत म्हणून विव्हळू नये.
गावठी ॲक्सेंटमध्ये (सुरवातीला) गाणाऱ्या दोन मराठी बायांच्या तालावर अख्खी फिल्मिन्डस्ट्री का नाचली असेल?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

स्वत:त संभोग करायची ताकद नाही त्यांनी अल्फा मेल/फिमेल किती पोरं काढतायत म्हणून विव्हळू नये.

.
हाण्ण्तेजाय्ला !!
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

गावठी ॲक्सेंटमध्ये (सुरवातीला) गाणाऱ्या दोन मराठी बायांच्या तालावर अख्खी फिल्मिन्डस्ट्री का नाचली असेल?

.
जोरदार सहमती.
.
ह्यबगा - आमच्याकडे त्या दोघींनी केलेल्या दहापंधरा मिष्टेकांची लिष्ट आहे. तेव्हा त्या दोघी ऑप्प्रेसिव्ह असणारच. आणि म्हणून त्या दोघींची बाजारातली बार्गेनिंग पॉवर मिथ्या आहे. आणि म्हणून त्या दोघींची गुणवत्ता सुद्धा मिथ्या आहे.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

निर्माताच ठरवतो कुणाकुणाला घ्यायचं सिनेमात, गाणी कुणाची इत्यादि.
त्यामुळे इतर काही आरोप झाले असले मंगेशकरांवर ( आपली आणि बाबांची स्तुती, इतर कोणी गायकाची नाही) तरी त्यांनाच गाणी मिळाली हा त्यांचा दोष नाही.

ए आर रेहमानने आशा भोसले कडून कसे गाणे उरकले हा किस्साही आशाताईच सांगतात. इतका संगीत दिग्दर्शकाचा दबदबा असतो गाण्यावर.

आता सोनी आइडल रिअॅलटी शोमधून (/ झी / स्टार)वेगळ्या आवाजाचे गायक निवडतात. लता आशासारखे गाणाऱ्यांना डच्चू मिळतो.
बाकी पोरंटोरं उपमा काही समजल्या नाहीत लेखाच्या विषयाला धरून. सोयासॅास म्हणता येईल.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

या चर्चेची प्रासंगिकता समजली नाही. या गोष्टी प्रत्यक्षात सुरु असताना ( म्हणजे तीस चाळीस वर्षांपूर्वी) याबाबत कोणी (ऑफिशियल हां )बोललं -लिहिलं असेल तर ते जाणून घ्यायला आवडेल. नाहीतर आज या आपल्या चर्चेला कितपत अर्थ आहे समजत नाही. उलट आजच्या संगीत क्षेत्रात चालू असलेल्या काही चुकीच्या (!) , अनैतिक वगैरे गोष्टींविषयी आजच आपण चर्चा करू लागलो तर त्याला काही अर्थ असेल. कारण लता-आशा यांचा जमाना ( सामाजिक-राजकीय-सांगीतिक माहौल या अर्थाने ) कधीच संपलेला आहे. राहिल्या आहेत त्या रेकॉर्डस् आणि आठवणी !

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

Observer is the observed

धाग्यावरची एकेक मते म्हणजे मुक्ताफळांपेक्षा वेगळी नाहीत. मंगेशकर भगिनी, त्यातही लता, ह्यांस दैवत्व बहाल केले गेले. तसे ते सचिन तेंडुलकर, अमिताभ बच्चन ह्यांनाही केले गेले. अवास्तव व्यक्तीपूजेत भारतीय अग्रणी आहेत, किंबहुना भारतीयच हे करत असावेत. मी काही इतर देश फिरलो नाही, इथल्या मंडळींनी ह्यावर भाष्य करावे.

शास्त्रीय गायन हे अभिजात, अभिजनांचे गणले जाते. बहुजनांपासून राखून ठेवण्यासाठी भारतीयांत जो काही elitism आहे त्याचा मापदंड शास्त्रीय संगीत आहे. शोभा गुर्टू, गंगूबाई हनगल, कुमार गंधर्व, इतकेच काय तर भीमसेन जोशींची बरीच गाणीही; गाण्यातून मिळणारा निखळ आनंद, (मग तो कोणत्याही रसातला असो) देणारी नाहीत. बहुधा, गेली तीस वर्षे तरी अशा मैफिलींमध्ये शास्त्रीय संगीत अभ्यासक, हौशी अशाच लोकांची भरती असते. लावणी, वगनाट्य, तमाशा इ. चे रसिक इथे फिरकत नाहीत. बहुधा आपल्याला जे (बारीक ताना, झमझमे, मुरक्या) जमले नाही त्याची वाहवा अशा हौशींकडून होत असावी.

ही दरी मिटायला सुरुवात झाली, तेव्हा दीदींचा सुवर्णकाल संपू लागला असे इथे मत दिसते. विक्षिप्त अदिती ह्यांनी दिलेल्या दुव्यातील गाण्यात पहिली ओळ दीदींनी चपखल गायलेली आहे. त्यांचे त्यांच्या तरुणकालातले धारदार आलाप त्या जेव्हा नंतर घेतात तिथेच त्यांचे वय दिसते, आणि तेही अतिशय दर्दी, बारकाव्यानिशी किंवा थोडी पूर्वग्रहदूषित दृष्टी असल्यासच. इथे मुद्दाम मी 'भोर भये पनघट पे', 'यारा सिली सिली', 'तेरे बिना जिंदगी से शिकवा' इ. प्रतिउदाहरणे देता येतीलच.

सारांशत: माझे मत असे, की एकाधिकारशाही करायला लतादीदी,आशाताई काही निजाम नव्हत्या. त्याहिशोबाने हृदयनाथांनी अगदी स्वर्गीय अशा चाली लावूनही हातांच्या बोटावर मोजण्याइतकीच गाणी केली. तरीही दीदींची एकाधिकारशाही खपवून घेण्यासाठीही तितकेच कारण होते. त्यांचे गाणे हे अभिजन आणि बहुजनांच्या मधल्या वाटेने जाणारे होते. किशोरकुमार आणि रफी ह्यांचेही तसेच.

आज जीबीपीएस मध्ये वेग असणारे इंटरनेट सगळ्यांकडे आहे, म्हणून पर्याय अतिशय झालेले आहेत, ह्या पार्श्वभूमीवर गावातल्या एखाद्या थिएटर मध्ये लागून महिनोन महिने चालणारा एखादाच चित्रपट अतिशय भाव खाऊन जाणार, त्यातली गाणी (अभिनेते, दिग्दर्शक वगैरे सगळेच खरेतर) अतिशय गाजणार हे ओघाने आलेच. ह्या सगळ्या गोष्टींचा फायदा घेऊन एका अतिशय चांगल्या गायिकेने अक्षरश: राज्य केले तर चुकले कुठे? आजही अत्यंत पटींनी आणि अनंत मितींमध्ये गाण्यांचे उत्पादन होत असताना, बॉलीवूडात करण जोहर-सूरज बडजात्या-महेश भट-सलमान खान इ.नी केलेलेच चित्रपट अग्रणी असतात, आणि पर्यायाने त्यातली गाणीही. युट्यूबचे 'ट्रेंडींग' पान हे त्याचे चांगले निदर्शक आहे.

लतादीदींच्या आवाजावर एक रसिक म्हणून टिप्पणी करताना हे भान ठेवले पाहिजे, की फक्त प्रसिद्धी, गाण्यांची संख्या ह्याच्या बळावर हे 'रसिकांच्या मनावर अधिराज्य' इ. गाजवता येत नाही. फक्त तरुण आहेत म्हणून कोणतेही करुण प्रकार जनता कधीच खपवून घेत नाही. आजही आतिफ असलम, शर्ले सेटीया, जोनिता गांधी, रफ्तार, हिमेश रेशमिया ह्यांचा एक स्वतंत्र चाहतावर्ग आहे. पण महत्त्वाची गोष्ट ही की, त्यांना फक्त एका दशकातले लोक ओळखतील. त्यांना भारतरत्न मिळणार नाही. त्यामुळे लतादीदींनी कोणा तरूण लोकांच्या कारकीर्दी संपवल्या असतील, तर ते लोक त्याच लायकीचे होते असे म्हणणे भाग पडते. आजही माझ्या वडिलांच्या पिढीतल्या अनेक लोकांचे हे मत आहे की सुमन कल्याणपूर ह्या दीदींपेक्षा कित्येक पट उजव्या गायच्या. पण दीदींनी ना त्यांना पानातून शेंदूर खायला घातला, ना त्यांचा तंबोरा वगैरे फोडून टाकला. दीदींनी जे केले, ते जनमताचा आणि त्यांच्या क्षमतेचाच परिपाक होता.

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण1
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

विक्षिप्त अदिती ह्यांनी दिलेल्या दुव्यातील गाण्यात पहिली ओळ दीदींनी चपखल गायलेली आहे.

चपखल गायला काय, चार-आठशे हजार ओळींचा पायथन कोड लिहून माझं गाणंही चपखल बनवता येईल. शेर इफेक्टसारखा 'ताना इफेक्ट' लिहू आपण. पण म्हातारा आणि चिरका आवाज ऐकून अंगभर खाज उठते त्याचा काय इलाज?

एकाधिकारशाही करायला लतादीदी,आशाताई काही निजाम नव्हत्या.

हा हा हाहा ... शुक्रवार आहे आज.
कविता कृष्णमूर्तीच्या आवाजात रेकॉर्ड सुरुवातीला झालेलं गाणं प्रकाशित होताना लताबाईंच्या आवाजात येतं, ही तर (खरडफळ्यावर डकवलेल्या) साईरामाची कृपा हो!

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

माझे मत आहे वय तितकेसे दिसत नाही. नंतरही त्यांनी अनेक दर्जेदार गाणी गायलेली आहेत. माझ्या मते खोलगडीण हिडीस गाते. तिला गाण्यातले शष्प कळत नाही.

कृष्णमूर्तींबाबत ऐकलेले नाही. तुमचा स्रोत डकवा. ती घटना खरी जरी मानली तरी काही फरक पडत नाही. बेकायदेशीर काही झालेले नाही. ओपी नय्यरनाही हे करावे लागले होते. त्यांच्या पहिल्या रेकॉर्डवर, चक्क त्यांचेच संगीत वापरून दुसऱ्याचे नाव डकवलेले होते, फक्त प्रसिद्धीच्या कारणांसाठी. त्या तुलनेत ही घटना सौम्यच.

  • ‌मार्मिक2
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तुमची मतं समजली. चालू द्या.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

---

सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.

कडकविष्णू यांच्या खालील मुद्द्याशी व त्यामागच्या भावनेशी जोरदार सहमती.
.

माझे मत असे, की एकाधिकारशाही करायला लतादीदी,आशाताई काही निजाम नव्हत्या.

.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

आजही माझ्या वडिलांच्या पिढीतल्या अनेक लोकांचे हे मत आहे की सुमन कल्याणपूर ह्या दीदींपेक्षा कित्येक पट उजव्या गायच्या.

या वाक्याने अचंबित! एक प्रातिनिधिक उदाहरण म्हणून, ' अजहुन आये बालमा' या द्वंदगीताचा विचार करु. रफीच्या दमदार सुरवातीनंतर, पहिल्याच ओळीत सुमनताई सुरांत कांपल्या आहेत. माझ्या गाण्याच्या अल्पसमजेनुसार हे लिहीत आहे. अशी अनेक उदाहरणे देता येतील.
देवा, तू आम्हाला दर्दी लोकांसारखे कान का दिले नाहीस रे ? खरंच जन्म व्यर्थ गेला.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

आता उरलो केवळ
स्मायलीपुरता.

ते त्यांच्या वडिलांच्या पिढीतल्या अनेक लोकांचे मत आहे, दर्दी लोकांचे नव्हे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

*****************
मेरी मोटी है खाल, लेकीन नाजूक है दिल‌!!
हाकुना मटाटा!!
*****************

अहो सुमनताईंचं काय घेऊन बसलात? या बाई सुद्धा लतापेक्षा कित्ती पट उजव्या होत्या म्हायतीय?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तुम्ही इथे "अजहुन आए... " चा उल्लेख केलात म्हणून पुन्हा एकदा गाणं ऐकलं. सुमन कल्याणपुरांचा आवाज/सूर कापल्यासारखा वाटतो असं तुम्ही लिहिलं आहेत , पण मला तरी तसं जाणवत नाही. सुमन कल्याणपूर या ( जुन्या पिढीच्या नव्हे माझ्या कानांवर भरोसा ठेवून ) निर्विवादपणे अप्रतिम भाव प्रकट करणाऱ्या गायिका आहेत ( होत्या ). तरीही व्यक्ती तितक्या प्रकृती या न्यायाने त्यांचा आवाज ना आवडणं शक्य आहेच !
या संदर्भात खरं तर एखादा - म्युजिकॉलॉजिस्ट - जर या दोघींच्या आवाजाचं विश्लेषण करू शकला तर फार बरं ! आहे का कोणी असा ऐसीचा म्युजिकॉलॉजिस्ट?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

Observer is the observed

'केतकीच्या बनी तिथे ...' किंवा 'घाल घाल पिंगा ....' सुमन कल्याणपूर यांचा आवज फार फार गोड आणि शालीन वाटतो.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

'एकदाच यावे सखया..' ऐका..

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

*****************
मेरी मोटी है खाल, लेकीन नाजूक है दिल‌!!
हाकुना मटाटा!!
*****************

नक्की ऐकेन. धन्यवाद.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

पण इथे सगळं मिळेल.
वानगीदाखल एक पान
https://govilkaranil.blogspot.com/2014/06/blog-post_9955.html?m=0

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

छान दिसतोय हा ब्लॉग.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

माझी ऐसी व्यवस्थापनाला विनंती आहे की त्यांनी अनिल गोविलकरांस इथे लताच्या गाण्यावर विस्तृत विवेचन लिहिण्यास बोलवावे.
इथले आक्षेप सविस्तर उलगडू शकतील ते. ( अर्थात गाढवाच्या बोच्यांचे आणि गाण्याचे सहसंदर्भ टाळता आले तर उत्तम होईल)

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी1
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तिन्ही भाग वाचनीय आहेत. दुव्याबद्दल अनेक आभार.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

मराठ्यांच्या ( म्हणजे महाराष्ट्रीयन म्हणायचय) ऑल टाइम फेव्हरीट चघळचर्चेतला हा मंगेशकर मोनोपली वाद इथे ही आला बघुन
मोठा आनंद झाला.
मराठ्यांचे उदा. इतर लोकप्रिय चघळचर्चा विषय म्हणजे उदा. मराठी माणुस धंद्यात का पडतो ? वगैरे वगैरे एकदा याची एक यादी बनवावी म्हणतो.
मराठे या विषयाने बऱ्यापैकी उत्तेजित होतात असे बघण्यात आलेले आहे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट1
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तुक्या- " आलीया भोगासी असावे सादर " विल्या- " The Readiness is all "

नाही तर काय तर! आता त्या पंजाब्यांच्या हातात समस्त चित्रपटसृष्टी गेलेली आहेच. बसा बोंबलत. पूर्वी किती मराठी नावे यादीत दिसत आता फक्त भल्ला , चोप्रा अन सिंग अन भन्साळी अन तत्सम.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

आठवत तुम्हाला
शिवाय आपलाच जितेंद्र जोशी नायकनिकटमित्रपात्रा ची लक्ष्मीकांतीय दैदिप्यमान परंपरा त्याने सॅक्रेड गेम्स मध्ये चालवलेली दिसली नाही तुम्हाला ?
शिवाय हिंदीतला तळपता तारा तळपदे श्रेयस्
शिवाय उत्कृष्ठ चरित्र अभिनेत्री माधुरी दिक्षीत
शिवाय एव्हरग्रीन नाना पाटेकर
शिवाय अधुनमधुन अतुल कुलकर्णी फार पुर्वी आटपलेला अतुल अग्निहोत्री
गेला बाजार मातोंडकर
शिवाय रजनीकांत आणि इव्हन काजोल ही "आपले" च नाही का ?
अजुन सापडतील पाहीजे फक्त अभिमानी बाणेदार नजर
तीच नसेल तर वांधे च आहेत्

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

तुक्या- " आलीया भोगासी असावे सादर " विल्या- " The Readiness is all "

हॅलो मी चित्रपटात आधी येते त्या यादीबद्दल बोलत होते. पूर्वी अनेक म्हणजे अनेक नावे मराठी असत - माझ्या लक्षारत राहीलेले - राम टिपणीस.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

करेक्षण: तलपडे

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

*****************
मेरी मोटी है खाल, लेकीन नाजूक है दिल‌!!
हाकुना मटाटा!!
*****************

सुसंस्कृत असल्याने मराठी माणूस स्वसमिक्षा करतो. किंवा धर्मपत्नी अधूनमधून करायला भाग पाडते. प्रामाणिकपणे पडलेले खड्डे कबूल केल्याने एक कप चा लगेच मिळतो.
आदिवासी लोक बरे.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

फार भयानक लोक आहेत येथे

अधिक काय लिहिणार ?

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण1
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ1

अधिक काय लिहिणार ?

.
काय लिहायचं ते सांगतो. म्हंजे मग लिहा.
.
(१) नेमकं कोण भयानक आहे इथे ?
(२) या धाग्यावरचा नेमका कोणाचा प्रतिसाद व का भयानक वाटला ?
.
एखादा सदस्य (उदा. गब्बर) भयानक असू शकेल. पण अनेकवचनी वाक्य लिहिलंत म्हणून विचारतो.
.

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

झ'वी बाजू..........

चित्रपट संगीत ही धंदेवाईक ॲक्टिव्हिटी आहे. त्यामुळे त्यात कलाकाराच्या दर्जासोबत इतर प्रोफेशनल गुणांनाही महत्त्व असते. लता-आशा या दोघी त्या गुणांबाबतही "त्यांच्या कलेच्या दर्जाइतक्याच" उत्तम असतील- त्या प्रोफेशनल बाबींना महत्त्व देत असतील आणि तिथे चुकत नसतील. त्यामुळे त्यांची कला थोडीशी कमी झाली तरी त्यांना प्राधान्य दिले जात असेल. उदा. गाणे बनताना संगीतकाराबरोबरच्या बैठका, रिहर्सल्स, त्यावेळी तसेच प्रत्यक्ष रेकॉर्डिंगच्या वेळी वक्तशीरपणा पाळणे, रेकॉर्डिंगला येताना पुरेशी रिहर्सल करून येणे- यात नुसत्या चालीवरची हुकुमतच नाही तर एकूण वाद्यमेळातील आपला गाण्याचा रोल परफेक्ट करणे त्यात कधीच न चुकणे. या सगळ्या गोष्टी ज्या काळात लाइव्ह रेकॉर्डिंग केले जात असे त्या काळात खूपच महत्त्वाच्या असतील. रेकॉर्डिंग स्टुडियो बुक केल्यावर रेकॉर्डिंग करताना जितके अधिक टेक घ्यावे लागतील तितके स्टुडिओचे भाडे वाढणार वगैरे ऑबव्हिअस गोष्टी आहेत. तसेच ठरलेल्या दिवशी रेकॉर्डिंग झाले नाही तर पुन्हा ५० वादकांची, संगीतकाराची वेळ, स्टुडीओची उपलब्धता या गोष्टी जुळवून आणणे किती अवघड असेल याची कल्पना आपण करू शकतो. अशा परिस्थितीत जो गायक गायिका व्यावसायिकता पाळत असेल तो निर्माते आणि संगीतकार प्रेफर करणार हे उघड आहे.
---------------------------------
नुकत्याच माझ्या टीममधील एका प्रोग्रॅमर मुलीने राजीनामा दिला. माझ्या आजवरच्या अनुभवातील प्रॉग्रॅमर्सपैकी टॉप तीन मध्ये ती बसेल. तिची प्रोग्रॅमिंगचीच नव्हे तर एकूण प्रोग्रॅम लिहून जे साधायचे आहे त्याची समज अमेझिंग आहे. परंतु ती इतकी अनियमित* आहे की तिला रिटेन करावे का अशी विचारणा कंपनीने माझ्याकडे केली असता मी तिला रेटेन करावे अशी शिफारस केली नाही. त्या ऐवजी एखादा/दी प्रोग्रॅमर ठीकठाकच आहे पण
*ती वेळेवर ऑफीसला येत नाही. एखाद्या कामाला किती वेळ लागेल याची कमिटमेंट देत नाही. चार दिवसात होईल का? असे विचारल्यावर नेहमी प्रयत्न करेन असेच उत्तर देते. नंतर ते काम ती दीड ते दोन दिवसातच करते. पण कमिट करत नाही. प्रोजेक्ट चालवणाऱ्यासाठी हे अनप्रोफेशनल** आहे.
मी आता दोन दिवस येणार नाही असे केव्हाही सांगून गायब होते वगैरे.
**मला ज्या बाबतीत सहानुभूती असते - कुटुंबाच्या/मुलाबाळांच्या जबाबदाऱ्या हे तिच्याबाबतीत लागू नाही.
---------------------------------
माझ्या एका गायक मित्राने सुरेश वाडकर याच्याबरोबरच्या रेकॉर्डिंगचा किस्सा सांगितला होता. गाण्यातली एक ओळ दोनदा म्हणायची होती. परंतु वाडकर यांनी ती ओळ दोनदा न म्हणता गाणे थांबवले. दुसऱ्या वेळी ओळ म्हटल्यानंतर इंटरल्यूड चालू होणार होते. यांनी ओळच न म्हटल्याने नुसती बॅकग्राऊंड वाजत राहिली. मग रेकॉर्डिंग थांबवून पुन्हा टेक घ्यावा लागला. म्हटलं तर ही छोटीशी चूक होती. पण अशी चूक वाडकर वारंवार करत असतील तर संगीतकार त्यांना टाळण्याची शक्यता बरीच वाढेल.
---------------------------------
लता, आशा या तशी व्यावसायिकता पाळणाऱ्या होत्या की नाही (किंवा इतर गायिका तशा नव्हत्या ) हे मला ठाऊक नाही.

मी फक्त आणखी एक झ'वी बाजू मांडली.

  • ‌मार्मिक1
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0

--------------------------------------------
ऐसीव‌रील‌ ग‌म‌भ‌न‌ इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.

**मला ज्या बाबतीत सहानुभूती असते - कुटुंबाच्या/मुलाबाळांच्या जबाबदाऱ्या हे तिच्याबाबतीत लागू नाही.

हाहाहा बचावात्मक तसेच (खराही) डिस्क्लेमर!! त्यावरुन झिंज्या उपटाउपटी आणि आदळ्अपट नको. Smile

  • ‌मार्मिक0
  • माहितीपूर्ण0
  • विनोदी0
  • रोचक0
  • खवचट0
  • अवांतर0
  • निरर्थक0
  • पकाऊ0