साहित्यविषयक अफवा आणि लेखनश्रेयातली नीतीमत्ता

जर हा खेळच असेल तर कोणी लिहिलं आहे, यानं खरोखर काही फरक पडतो का?

नक्कीच. मुळात फरक पडावा की नाही हा प्रश्न वेगळा, त्याबद्दल इथे बोलणार नाही. पण लोकांना फरक पडतो, नक्कीच पडतो. आणि लोकांच्या प्रतिसादावरच लेखन अवलंबून असतं त्यामुळे फरक नक्कीच पडतो. आणि हा खेळच असेल तर ते बुकर, नोबेल, इ. पुरस्कार अशा पुस्तकांनाही दिले जावेत. मग मजा येईल. जर लेखकाचे स्वानुभव वगैरेला महत्त्व नसेल तर हे पुरस्कारबिरस्कार बंद करावेत किंवा पुरस्कार देताना जाहीर करावे की आम्ही फक्त पुस्तक वाचून पुरस्कार दिला, त्यातील मॅटर किती अस्सल/नक्कल याची शहानिशा केलेली नाही. हा डिस्क्लेमर दिल्यावर मग लोकांची प्रतिक्रिया कशी येईल ते पहावे.

न्यू यॉर्कर लेखात ही वाक्ये वाचली

Exposed hoaxes often have a lucrative zombie afterlife. If the books are popular, it is often in everyone’s interest to continue pretending they’re genuine. They just go on being published.

ज्यू लोकांची एक मध्यवर्ती संघटना जागतिक कट करत आहे, त्या संस्थेची कागदपत्रे म्हणून एक पुस्तक प्रसिद्ध झाले होते (The Protocols of the Elders of Zion)

नात्झी जर्मनीत शाळांमधूनही हे पुस्तक शिकायला लावले होते, म्हणे.

हे कोणीतरी कपोलकल्पित बनवले आहे, हे खूप आधी सिद्ध झाले असले, तरी त्या पुस्तकाचा खप (किंवा तथ्य मानून मोफत वितरण) कित्येक दशके चालूच आहे.

------------------------------------------

कल्पित लेखन आणि इत्थंभूताचे व्यक्तिनिष्ठ पण जास्तीत जास्त इत्थंभूत वर्णन ही दोन टोके काळी-पांढरी अशी वेगळी वाटतात. परंतु त्यांतील मधले करडे क्षेत्र सुद्धा रचना करताना उपलब्ध आहे. या क्षेत्रात आपण नेमके कुठे आहोत, याबाबत आपल्याला काही जाण असावी अशी वाचकाची अपेक्षा रास्त वाटते. विशेषकरून इत्थंभूताच्या तपशिलांच्या आधाराने वाचक काही निर्णय घेणार असेल, तर ही जाण महत्त्वाची. कृतीबाबत "फिक्शन/नॉनफिक्सन" हे लेबल कृतीच्या बाहेर आणि प्रतिभेच्या निरपेक्ष लावले जावे.

लॉब्संग रांपा हा तिबेटिअन लामा नसून एक गोरा आहे असे ऐकले. तोपर्यंत त्याची पुस्तके आवडतही असत व मुख्य म्हणजे ती ऑथेन्टिक वाटत.

आपल्या कडेही मराठीत - महाराष्ट्रात अशी पद्धत आहे.....

काही मंडळी नाव घेतात "इतिहास संशोधक" आणि लिहितात "इतिहास - नवा इतिहास" , पण प्रत्यक्षात ते असतात भामटे आणि लिहितात काल्पनिक कथा आणि कादंबऱ्या

तर सध्याचा मला पडलेला गंभीर प्रश्न असा, की विविध माध्यमातून मोठ्या मोठ्या दिवंगत लेखकांच्या नावानेही आजकाल बरंच लिखाण "पुढे सरकवलं" जातं, जे कदाचित त्यांनी न लिहिलेलं असण्याचीच शक्यता जास्त असते. आता वरिल कविता खरंच शांताबाईंनी लिहिली की नाही हे मी गूगलवर तपासून पाहिल्यावर काही हाती लागलं नाही. शिवाय, कवितेतले अनेक शब्द, वाक्यप्रयोग "पैठणी" ह्या त्यांच्या प्रसिद्ध कवितेशी अतिशय मिळते-जुळते आहेत.
"चंद्रकळेचा हवाहवासा वास" "पदरा-आडून खुसूखुसू" हे अगदी "पैठणीच्या अवती भवती दरवळणारा सूक्ष्म श्वास" "शेवंतीची, चमेलीची आरास पदराआडून हसली" च्या जवळ जाणारे शब्दप्रयोग आहेत. पैठणी आजीच्या आठवणी सांगते, तशीच ही कविता "आठवणीतील चंद्रकळे" च्या आठवणी सांगते.

इतक्या प्रतिभावान कवयित्री, एकदा पैठणीवर लिहून झाल्यावर पुन्हा चंद्रकळेवर तशाच बाजची, त्याच त्या कल्पना मांडणारी कविता का लिहितील? व्हॉट्सअप ने त्यांना मरणोत्तर "संक्रांतीसाठी कविता पाडून द्या ना हो!" असे आवाहन केले असेल काय?

एकीकडे मोठमोठया कवी/लेखकांच्या नावाखाली आपल्याला हवे असलेले काहीही खपवणारे असले संदेश भावनेच्या भरात पुढे पाठवणारी माझीच सुशिक्षित, भरपूर वाचन करणारी वडीलधारी मंडळी आहेत. दुसरीकडे, कदाचित खरोखर शान्ताबाईंनीच ही कविता लिहिली असेलही, ह्यावर विश्वास बसू न शकणारी, कुठल्याच गोष्टीवर पुराव्याशिवाय विश्वास न ठेऊ शकणारी पुढची पिढी आहे. आणि ह्या पुढच्या पिढीला पाठवलेल्या कवितेमागच्या भावना समजून घ्यायची इच्छा असली, तरी त्यातला खोटेपणा अधिक जाचतो आहे.

पुलंनी "कला कसे जगायचे हे शिकवून जाईल" म्हंटलेलं फॉरवर्ड मी निदान १०० वेळा तरी वाचलंय, पण सिनेमा लागल्यावर त्यांच्या नावाने एक चक्क खोटा दिसणारा संदेशही आला होता, तो मी रागाने काढून टाकल्यामुळे इथे देता येत नाही. प्रश्न असा आहे, की खऱ्या लेखकांच्या खोट्या लेखनाचा विधिनिषेध करणं आज अत्यंत कठीण होऊन बसलंय. त्यासाठी जालावर काही ठोस प्रयत्न करायला

दोन तीन चुकीचे प्रतिसाद झाले आहेत, ते कृपया काढून टाकावे.