'जंजिरे मेहरूब' आणि मी

मी असा मधोमध उभा आहे. काळ्याशार खडकावर पाय घट्ट रोवून. डाव्या बाजूला पाहिलं की शांत , निवांत किनारा. त्याच्यावरची चमचमती वाळू. उजव्या बाजूला अथांग पसरलेला निळाशार समुद्र. किनाऱ्याला समुद्राच्या अथांगपणाच आकर्षण तर समुद्राच्या लाटांना किनाऱ्याच्या पूर्णविरामाची असोशी.
गेली कित्येक वर्षं या खडकावर उभं राहून समुद्राची वेगवेगळी रूपं बघतोय मी. माझ्याच संगतीनं अजून एक जण असाच उभा आहे. थेट माझ्या नजरेसमोर काही मैलांवर. माझ्यासारख्याच एका काळ्याभोर खडकाच्या पाठीवर. माझ्याच नजरेसमोर बघता बघता उभा राहिला आणि मग मोठा झाला. कळत नकळत त्याचंच नाव सर्वांच्या मुखी झालं. आज कितीशे वर्षं झालीत अजूनही माझ्या नजरेसमोरून त्याच्या उमेदीची वर्षं हाटत नाहीत. जशा काळ्याशार बेटावर मी उभा आहे तसंच एक बेट माझ्या नजरेच्या टप्प्यात पण काही मैल अंतरावर होतं. लांबरुंद पसरलेल्या त्या बेटावर बघता बघता तो उभा राहिला.
मला आठवतं, त्याला बांधणीच्या मनसुब्याची खलबतं माझ्याच सदरेवर झाली. त्याच्या महाद्वाराची रचना, बालेकिल्ल्याच काम या साऱ्याचा मी साक्षीदार होतो. त्याच्या बांधकामाचं सगळं साहित्य गलबत भरून भरून माझ्या आवारात यायचं आणि मगच पुढे जायचं. शिसं वितळवून त्याचा पाय घातला गेलेला. भरभक्कम पायावर एकेक चिरा आणि घाशीव कातळ चढत गेले. माझ्या डोळ्यासमोर तो आकार घेत होता. त्याचं बांधकाम पूर्ण झालं. बुरुजांवर तोफा चढवल्या गेल्या. एका दिवशी त्याच्या उन्नत मस्तकावर मालकाचं निशाण उभं राहिलं.
बघता बघता त्याची कीर्ती वाढू लागली. माझ्या आजूबाजूचा प्रदेशही त्याच्याच नावाने ओळखला जाऊ लागला. तीस तीस पुरुष उंच लाटा अंगावर घेतानाचा त्याचा बेफामपणा, बुरुजावरच्या कराल तोफांमधून सुटणाऱ्या तोफगोळ्यांचा बेलगामपणा, त्याच्यावर डौलाने फडकणाऱ्या निशाणाचा तोरा याच्या चर्चा रंगू लागल्या. बघता बघता तो 'मोठा' झाला. त्याचं मोल वाढलं. तो आपल्याचकडे असावा अशा इच्छेपोटी त्याच्यावर सत्ताधीश चालून जाऊ लागले. पण तो मात्र अजिंक्य राहिला.आताशा त्याच्यावर फडकणारं निशाण त्याच्या मालकाची मक्तेदारी नाही तर त्याच्या अजिंक्यतेचा तोरा मिरवू लागलं. त्याच्या या साऱ्या आलेखाचा मी साक्षीदार होतो, अजूनही आहे.

बघता बघता डोळ्यांसमोर एखादा इतका मोठा होतो, नाव करतो, अजिंक्य राहतो आणि मग आभाळाच्याच नजरेला नजर देत दूरवर जाउन पोहोचतो. हे सगळं आपल्या आजूबाजूलाही घडत असतंच. राजकारणात, कॉर्पोरेटमध्ये, रोजच्या आयुष्यात… मी फक्त त्याच्या प्रवासाचा एक साक्षीदार ठरलो. बघता बघता तो 'जंजिरे मेहरूब' झाला आणि मी??… मी ही तसाच एक जलदुर्ग पण माझं नाव इतिहासातल्या कुठल्यातरी बखरीत कुठल्याश्या पानावर लिहिलंय. ना मी ते शोधायचे कष्ट घेत न इतिहास त्याविषयी फार काही बोलत. 'जंजिरे मेहरूब' सारखं कौतुक आमच्या नशिबी नाही.

कित्येकशे वर्षांपासून आम्ही असे एकमेकांसमोर उभे आहोत. 'जंजिरे मेहरूब' आणि मी. परवाच्याला एक समुद्रपक्षी त्याच्या अंगावरून उडत उडत आला आणि माझ्या ढासळत्या बुरुजावर येउन बसला. मी त्याला विचारलं, कसाय रे आपला 'जंजिरे मेहरूब'? तो म्हणाला, तुझ्यासारखाच. मी चपापलो. म्हटलं, म्हणजे ? तो समुद्रपक्षी म्हणाला, "म्हणजे ढासळते बुरुज, खचलेल्या भिंती, कलथून पडलेले दरवाजे…" मी त्याच्याकडे पाहिलं आणि मनात म्हटलं, "तरीही हा अजिंक्यच आहे. खचलंय त्याचं शेकडो वर्षांपूर्वीचं जुनं शरीर. पण कमावलेलं नाव मात्र अजूनही तसंच आहे. इतिहासाच्या पानांत, वर्तमानाच्या मनात आणि भविष्याच्या उदरात आमच्या ओळखी वर्षानुवर्ष कायम राहतील. तो… 'जंजिरे मेहरूब' आणि मी…. त्याचं आयुष्य पाहिलेला एक जलदुर्ग."

-अभिषेक राऊत.

(टीप: सदर लेख हा ललित लेख असून यातील ऐतिहासिक संदर्भ हे लेखाच्या सोयीनुसार वापरलेले आहेत.)