समाजमाध्यांकित विचारवंत होण्याची दशसुत्री

समाज माध्यमातून आता जे थोपवले जातंय तेवढंच वाचून शेखी मिरवणारे वाढलेत.

माहितीचा विस्फोट झाल्यापासून इंटेलिक्चुअल टॉक्स किंवा थॉट्स वगैरे असं काहीही राहीले नाही. सगळं नॅरेटिव्ह सेट करणं किंवा पायंडे पाडणे यात विभागलं गेलं आहे.

वरील वेच्यात ज्या कृती दिल्या आहेत त्या मौजमजा म्हणून दिल्या आहेत.
हल्लीची वैचारिक लेखन प्रसवणारी मंडळी शोबाजी करण्यात फारच माहिर आहे. कुठलीतरी चार आंग्लपुस्तके वाचून तुलनात्मक दृष्टीने आपापल्या मातीतले संदर्भ जोडून आपण कीती मागास किंवा अमुकतमुक कसे पुढारलेले आहेत याबद्दल बौद्धिकं झाडत बसतात. काही तज्ञ तर द्वेष पूर्ण लिखाणातून वैचारिक अरेरावी करणारे. तर काही बहाद्दर कोण भूतकाळात कसा चुकला, काय करायला नको होतं, काय करायला हवं होतं यावर काथ्याकूट करण्यात पटाईत. मग अशी मंडळी आपापल्या फॉलोअर्स चे कंपू तयार करून स्वतःच्या कोशात रमणारी असतात.

या सर्व कल्लोळात जे कोणी विद्वान लेखन वाचन मनन चिंतन आणि सूक्ष्म निरीक्षण करून खरेखुरे इंटेलिक्चुअल्स असतात ते दुर्लक्षित राहतात. याला जबाबदार सामाजिक राजकीय अनास्था जशा आहेत तशाच लोकांच्या वैचारिक अनास्था पण आहेत. लोकांमध्ये जिज्ञासा आणि कुतुहल तयार होणं गरजेचं आहे.

उगाचंच शेकडो लाईक्स मिळतात म्हणून प्रगल्भता आली असा साक्षात्कार झालेली मंडळी ढिगानी सापडतात.

आजकाल तर फेसबुकवर टॉप फॅन नावाची बिरूदावली मिरवणाऱ्या कमेंटकर प्राण्यांचा सुळसुळाट झालाय.

या वरची कडी म्हणजे फेसबुकवर पेड सर्व्हिस घेऊन स्वतः स्वतःच्या पोस्टचे हजारो लाईक्स आणि शेअर वाढवणारे पण तेजीत आहेत.

युट्यूबवर व्ह्युवर्स जेवढे नाहीत तेवढे आजकाल खंडीभर युट्यूबर आजूबाजूला सापडतात. टिकटॉकर पेक्षा कमीच आहेत म्हणा. हे ही नसे थोडके!
इ-कंटेंटच्या नावाखाली काहीही दृकश्राव्य कचरा तयार होतोय दररोज हजारो तासांचा.
काही कंटेंट युट्यूबवर मात्र बघण्यासारखे असतात. पूर्वी फक्त इंग्रजी मधली चॅनेल्स होती ज्ञानवर्धक म्हणावी तशी. आजकाल हिंदी, मराठीत पण फार रिसर्च करून व्हिडिओ तयार केले जातात.

आजकाल फेसबुकवर बरेच लोकांना मी कोण्या एका लेखकाच्या साहित्याची उदाहरणे देऊन आपला देश वगैरे कसा मागे आहे हे वाचले.

आणि गंमत म्हणजे भूतकाळात अमुकतमुक दिवंगत लोकांनी तमुक अमुकच का केले अमुक तमुकच करायला पाहिजे होते वगैरेचे प्रमाण वाढले आहे.

ते शब्द अनुक्रमे ‘फुर्रोगामी’ आणि ‘बीग्रेडी’ असे लिहिण्याचा जालप्रघात आहे.

बाकी चालू द्या.

म्हणण्याशी बव्हंशी सहमतीकडे कल आहे, परंतु,

स्वतःची बुद्धी आणि स्वतः विचार करायची सवय
ह्या दोन्ही गोष्टी भारतीय लोकात नाहीत.

शिक्षण पद्धती च तशी आहे.

शिक्षणपद्धतीच तशी आहे, की संस्कृतीच तशी आहे (म्हणून शिक्षणपद्धती तशी आहे (म्हणून संस्कृती तशी आहे (म्हणून ...(दुष्टचक्र))))?

प्रतेक student ल वेगळा प्रश्न हवा आणि त्याचे उत्तर पाठ नाही तर विचार करून देण्याची गरज पडावी अशी शिक्षण व्यवस्था हवी

प्रश्नाचे उत्तर विचार करून देण्याची गरज पडावी, हे पटण्यासारखे आहे. परंतु, अधोरेखित भाग व्यवहार्य आहे काय?

सायन्स,समाज शास्त्र, सर्व विषयात हीच अवस्था आहे .
स्वतःची मतं च नाहीत.

समजा, मी पदार्थविज्ञानाचा विद्यार्थी आहे. प्रकाश सरळ रेषेत प्रवास करीत नसून, वाटेत कोलांट्या उड्या मारीत करितो, असे मी माझे स्वत:चे मत बनविले. चालेल काय?

समजा, मी इतिहासाचा विद्यार्थी आहे. अमेरिकेचा शोध कोलंबसाने (प्रत्यक्ष तेथे जाऊन) लावला नसून , महात्मा गांधींनी (दुर्बिणीच्या सहाय्याने) लावला, असे मी माझे स्वत:चे मत बनविले. चालेल काय?

समजा, मी भूगोलाचा विद्यार्थी आहे. पृथ्वी गोल (अर्थात, पर्यायाने त्रिमितीय) नसून, (सपाट, अर्थात पर्यायाने द्विमितीयसुद्धा नव्हे, परंतु) एकरेषीय (अर्थात एकमितीय) आहे (किंवा, भारताची राजधानी नवी दिल्ली नसून इस्लामाबाद आहे), असे मी माझे स्वत:चे मत बनविले. चालेल काय?

माझी स्वत:ची मते मी काय वाटेल ती बनवू शकतो. परंतु, त्या मतांना काही आधार नको? आणि, तो आधार, तो पाया पक्का असावा, याकरिता योग्य पावले उचलणे एवढी किमान जबाबदारी शिक्षणाची नसावी?

(पुढे जसजशी माहिती वाढत जाते, नवी माहिती प्राप्त होते, अनुभव वाढतात, परिस्थिती बदलते, तसतसे शिक्षणातून बनविलेल्या मतांच्या विपरीत मते बनणे/बनविणे हेदेखील रास्त असू शकते. परंतु, त्यालासुद्धा काही सबळ आधार पाहिजे. उगाच स्वत:चे मत येनकेनप्रकारेण बनवायचेच आहे, म्हणून बनवले जाऊ नये.)

शिक्षण च हेतू नोकर तयार करने हाच आहे भारतात.

तसा तो ब्रिटिशकाळात होता, म्हणतात. आजमितीस तो नक्की काय आहे, हे कदाचित एकटा तो जगन्नियंताच (असलाच, तर, आणि सांगू शकलाच, तर) सांगू शकेल.

म्हणून अशिक्षित लोकांपेक्षा शिक्षित लोक जास्त बेरोजगार आहेत .

हे केवळ तुमचे स्वत:चे मत आहे, की त्याला विद्याचे काही पाठबळसुद्धा आहे?

असो. बाकी चालू द्या.