आयायटी, दक्षिणा आणि MCPपणा

कल्पनेच्या भराऱ्या घेतलात की तुम्ही , आता अजून कुठल्या पंख मोकळे करायचे स्त्रीवादाचे

स्त्रियांनाही जरुर दक्षिणा घालावी, याला माझे पूर्ण अनुमोदन आहे. त्यांनीही जानवे घालून जेवावयास बसावे, चित्रावती घालाव्या आणि जेवायच्या शेवटी मोठ्ठा ढेकर देऊन 'अन्नदाता सुखी भव', असे म्हणावे, हे पहाण्याची माझी लहानपणापासूनची इच्छा आहे!!

दक्षिणा देऊन बोळवण केली असं म्हणण्याचा प्रघात आहे. याचे कारण माझ्या समजुतीनुसार -
१) बोळवण = कटवणे. स्त्रियांना कुणी कटवत नाही
२) मुंज झाल्यावर तो पुजाविधि करणारा ब्राम्हण होतो आणि देवासाठीचे दिले जाणारे अन्न,वस्त्र,धन त्यामार्फत पोहोचते ही कल्पना.
३) दक्षिणा ही त्या पुरुषाला नसते ते एक माध्यम आहे.
४) बोडण नावाच्या एका विधित कुमारिकेस दक्षिणा मिळते.
५) नॅान-मेल हा शब्दप्रयोग बोंगाली लोकांनी काढला असावा असा दाट संशय आहे. त्यांच्या मते खोरोगपूर आयआयटी सर्वात अव्वल आहे. तिथे काही नानमेलांनी प्रवेश घेतल्याने त्यांना इकडे यावे लागले आहे.
६) मी काही कार्य करणारा असतो तर प्रत्येक मुलामुलींना दक्षिणा दिली असती.

2018 मध्ये दक्षिणा मिळाली नाही म्हणून स्त्रीवाद. हजार वर्षभराची दक्षिणा पुरली नाही का ?

स्त्रियांना वाण देतात अथवा त्यांची खणानारळाने ओटी भरतात. आणि माझ्या आठवणीनूसार सवाष्णी सोबत कुमारीका असेल तर तीलाही काही वस्तु (काचेच्या बांगड्या, गजरा इ.) अथवा पैसे देतात. अर्थात त्याला दक्षिणा म्हणत नाहीत.

पण स्त्रिया/ मुलींची पंगत शेवटची ही प्रथा अन्यायकारक आहे.

शिवल्रीलामृताला प्रतिशब्द म्हणून स्त्रीदाक्षिण्य हा शब्द योजला जाण्यामागे हेच तर कारण नसावे? :)

बाकी भरतवाक्यावरून अशीच काही उच्चशिक्षित उदाहरणं आठवून गेली.

अवांतर: नॉन-फिमेल्सना 'अनार' म्हणून माफक सूड उगवता यावा.

स्त्रीदाक्षिण्य दाखवतात,देत नाहीत.

दक्षिणा दिल्याने पुण्य लाभते असं पुराणांत/ पोथ्यांत नसतं तर चाराणेही मिळाले नसते.

जैनांचा असा समज आहे की मागील जन्यातल्या कुकर्माला नष्ट करण्यासाठी दहा टक्के दानधर्म करा आणि या आयुष्यात चांगले कर्म गाठीस बांधा. कर्मसिद्धांत दोन्हींत आहे. पण इकडे दक्षिणा देऊन निरनिराळी पुण्य घेण्याची सोय आहे. पितरांनाही हातखर्चाला पैसे पोहोचतात.
या सर्वांशी पुरुष / स्त्री भेदभाव नाही. स्त्रिया कर्मकांड/ विधि करत करत नसल्याने त्यांना दक्षिणा मिळत नाही. करत असत्या तर त्यांनाही हक्क पोहोचला असता.
थोडक्यात दक्षिणा पुरुषांनाच का हा मुद्दा असेल तर.

कुमारिकांना आईसह दान,वाण मिळण्याचे कारण लाक्षणिक समृद्धी ही कल्पना. ती दात्यास मिळेल ही भावना. इथे पुरुष तोकडे पडतात.
इहलोकातील प्राप्ती - स्त्रीला तुष्ट करणे,
पूर्व/उत्तर लोकातील काल्पनिक आरक्षण - दक्षिणा.

दक्षिणा किती मिळाली आणि कुणाची ओटी कशानं भरली, हा मुद्दा नव्हता आणि नाही. एखाद्या व्यक्तीला पैसे किंवा वस्तू देण्याएवढी त्या भावाची किंमत आहे आणि आपली नाही; किंवा एक बाब्या सोबत आणल्याशिवाय आपल्याला पारंपरिक समाजात किंमत नाही हा त्यातला मुद्दा आहे.

लहान वयात, पाळी न आलेल्या कुमारिकेला किंमत आणि तिच्या भावाला नाही; मात्र पाळी आली तोवर (ब्राह्मण) भावाची मुंज होते आणि मग तो मरेस्तोवर "मौल्यवान" आणि मुलीचं मात्र लग्न करून, सधवा असेस्तोवरच भाव देण्याजोगी, हा सगळा प्रकार अत्यंत जुनाट, पुरुषप्रधान मानसिकतेचा आहे. याच दक्षिणा देणाऱ्या घरांमध्ये, साधारण वडलांच्या वयाच्या मित्रालाही दक्षिणा मिळाल्याचं कानावर आलं होतं. गेलाबाजार, दक्षिणा नाही दिली तरी 'ब्राह्मण घरी जेवला' म्हणून ७५-८० वयाच्या म्हातारीनं 'ब्राह्मणा'ला वाकून नमस्कार करणं (आणि त्या मित्राला लाज वाटणं); हा प्रकारही या अठरापगड मैत्रमंडळात बघितला होता.

हे सगळे गेलाबाजार, जुनाट प्रकार आयायटीमुळे आठवले; आणि हसायला आलं. त्या काळात लोकांना हे प्रकार अन्यायकारक वाटत नव्हते. आणि 'पुरुष कलाकार सोबत आणलास तरच तुला एवढे पैसे देऊ', हे सोना मोहपात्राला सांगणं आयायटीला अगोचरपणाचं वाटलं नाही.

आता हळदीकुंकवात सधवेलाच निमंत्रण आणि विधवेला तो मान का नाही हा ही विषय अदितीबाईंकडून लेखरूपात येण्याचा दिवस नियती आम्हांस दाखवणार की काय?

नुसता स्त्री-पुरुष हाच भेदभाव चालतो असे नाही, तर सवाष्ण स्त्री आणि वांझ स्त्री असाही भेदभाव केला जातो.
विंध्या नैव विजानाति गुर्वीं प्रसववेदनाम्
या श्लोकातही वंध्य स्त्रीला हिणवले आहे.

अदिती,मनीषा तुमचा मुद्दा समजला आहे. हा समाजाचा नीचपणा म्हणण्यापेक्षा "पुण्य गोळा करण्याचे शंभर उपाय जे पुराणपोथ्यात सांगितले आहेत त्याचा लोभही कारणीभूत आहे.
मी लहानपणीच पाचवीसहावीतच आमंत्रणं नाकारली आहेत. "तुमचं पुण्य तुम्हीच गोळा करा" सांगून.

सधवा/विधवा प्रकार अशावेळी आला जेव्हा रुद्धा लढायांत बरेच लोक मरत होते हे विशेष.