अर्धनारी(?)नटेश्वर

कलाकारांची व्यथा खूप छान मांडली आहे.
.
पण आई-वडीलांचे देखील मला पटते. शिवाजी व्हावा पण शेजारच्या घरात. व्यावहारीक दृष्टीकोन ठेवणे त्यांना भागच आहे. अपत्याला संभाव्य धोके, पोटेन्शिअल पराभव यांची जाण देणे हेच त्यांच्याकडून अपेक्षित आहे. मला आई वडीलांचे जास्त पटले.
.
चार्वी सिनेसृष्टीत, स्वतःची इन्स्टिट्युट याखेरीज नृत्याचा अविष्कार कुठे होतो? प्रत्येकजण ट्रेल्ब्लेझर असतो का? नाही मग सामान्य मुलांनी काय हा सट्टा खेळायचा का? सॉरी मला हार्शली नाही बोलायचं. मला दुसरी बाजू हवी आहे.

छान लेखन!

वाचताना ओबामचे "देअर आर रेड स्टेट्स, देअर आर ब्लू स्टेट्स, बट टुगेदर वी आर.." वगैरे आठवत होतं ;)

===

हळुळू याच घाशाघिशीतून जुन्या समाजाची वीण सैल होत जाईल - जाताना दिसतेच आहे. नव्या प्रकारची नव्या पेडांची वीण बसेल.
लाल संवाद निळे होतील, कोणतेतरी वेगळेच संवाद लालची जागा घेतील..
हे असंच चालु होतं, आहे आणि राहील... आणि रहिलंच पाहिजे!

==

बरंच काही डोक्यातून उमटलं, उमटतंय.. त्याला कारण ठरणारं ताकदीचं लेखन!

हे असंच असतंय. घराबाहेर पडून एकदा रोजीरोटीची थोडी व्यवस्था केली की घरचे काय म्हणतात याला फाट्यावर कोलणे सोपे जाते. घरच्यांवर अवलंबून असले तर डोक्यावर पडल्यागत अर्ग्युमेंटे बिनकामी ऐकावी लागतात.

पुढे!!?

मग मी ठरवलं, बोलणी खायचीच आहेत, तर नाहीच द्यायचं लक्ष धंद्याकडे. इथपर्यंत येण्यासाठी फार कष्ट पडतात.

अच्चा अचं झालं तर...!

लेख आवडला. कुठच्याही गुणावमूल्यनाशिवाय दोन्ही बाजू मांडल्यामुळे तिढा स्पष्ट व्हायला मदत होते.

गोष्ट आवडली. पुढची प्रतीक्षा....

अर्‍र्र्..ती प्रतिक्रिया इथून हलवलेली दिसत्ये. पण तो मुद्दा (कथ्थक/ भरतनाट्यम् नाचणारे पुरुष काहीतरीच दिसतात) मला महत्त्वाचा वाटतो. चिं.जं.नी या मुद्द्याला उत्तर दिलेले आहे, पण तरी मीही लिहिते:

नाचतानाच नव्हे तर एरवीच्या वागण्यातही नाजूक हालचाली करणारे आणि त्यामुळे 'बायले' समजले जाणारे अनेक नर्तक माझ्या पाहण्यात आहेत. त्यांना पाहून मला वाटत असे, की हे असे बायकीपणे का वागतात-बोलतात? (शास्त्रीय नृत्याच्याच परिभाषेत बोलायचे झाले तर) लास्य का करतात? नृत्यात तांडव हा भागही असतो. मग हे मुलगे राकट, जोशपूर्ण का नाचत नाहीत? पुढे असे दणदणीत शास्त्रीय नृत्य करणारे मुलगे पाहिले, तेव्हा वाटले, बघा - बायकीपणा न करता, पुरुषी सौष्ठवानेही नाचता येते.

पण नंतर माझे विचार बदलले. वाटू लागले, की नाजूकपणा बायकांनी करायचा आणि दांडगाई पुरुषांनी हे खरंच नैसर्गिक आहे का ह्या समाजाने रचलेल्या गोष्टी आहेत? शास्त्रीय नृत्य करताना नाजूक हालचाली करणारे पुरुष पाहून आपल्याला कसेसेच का होते? पुरुषांनी तसे हातवारे करायचे नसतात हे आपल्या समाजाने बिंबवलेले असते म्हणून? पुरुषाने लास्य केले तर काय बिघडले? कथ्थक/ भरतनाट्यम् नाचणारे पुरुष काहीतरीच दिसतात कारण कोणत्या लिंगाच्या व्यक्तीने कसे वागायचे याच्या ज्या रूढ सामाजिक चौकटी आहेत, त्यात ते बसत नाही म्हणून. पण या चौकटी कितपत योग्य आहेत? स्त्रीवादी चळवळी/विचारसरणींत काही टप्प्यांत 'स्त्रियांनी असेअसे वागू नये'च्या चौकटी बरेचदा मोडल्या गेल्या. पोशाखापासून शिक्षण घेण्यापर्यंत, मोठ्याने हसू-बोलू नयेपासून पुरुषी समजल्या जाणार्‍या क्षेत्रांत नोकरी करण्यापर्यंत. पण पुरुषांना सो-कॉल्ड बायकी वागण्याची मुभा असणे (उदा. रडण्याची, स्कर्ट घालण्याची) ही त्याच नाण्याची दुसरी बाजू आहे. काही काळानंतर, 'बायकी'पणे नाचणारे पुरुष नर्तक मला खटकेनासे झाले.

आमच्या नाटकाच्या group मध्ये एक सर शास्त्रीय नृत्य गुरूगृही राहून शिकलेले होते . त्यांच्या कलेबद्दल आदर होताच . पण रोजच्या जगण्यात त्यांचे ते हावभाव आणि चालायची पद्धत यावरून खूप लोक हसत .

प्रकाटाआ

वर प्रतिसादांमध्ये पुरुषी नाच आणि यक्षगाना या दोन्हींचा उल्लेख झाला आहे. मी एकदाच हे यक्षगाना बघितलंय. त्यात दोन मुख्य पात्रं होती; एक दिसायला थोराड, ओबडधोबड किंवा रासवट पुरुषी दिसणारा आणि दुसरा नाजूक चेहेरा-शरीर असणारा. हा फरक वयामुळेही असावा, नाजूक नर्तक तरुण असेल. पण रासवट दिसणाऱ्या माणसाच्या नृत्यात ग्रेस होती; कसलेल्या नर्तिकांच्या हालचाली जशा असतात किंवा फेडरर, शारापोवा यांच्या खेळात जसं सौंदर्य असतं ते दिसत होतं.

नृत्याच्या त्या कार्यक्रमाबद्दल आता फारसं काही आठवत नाही. पण रासवट चेहेऱ्याच्या पुरुषाच्या नाचातली नजाकत अजूनही आठवते. पाचेक मिनीटांत दुसऱ्याकडे लक्षही जाईनासं झालं.

लेख आवडला. मनातला कोलाहल चांगला मांडला आहे.
यंदा जानेवारीमधे सवाई गंधर्वमधे राजेंद्र गंगाणी यांचं कथ्थक नृत्य पत्नीबरोबर पाहिलं. त्यांची नृत्यातली निपुणता, लोकांपुढे सादर करतानाचा उत्साह, ऊर्जा , नजाकत आणि चापल्य या सर्वांसमोर त्यांच्या हालचाली स्त्रैण आहेत किंवा कसे, याचं भान मला काही नव्हतं. कथ्थक नृत्याचे जे काही चांगले पर्फॉर्मन्स पाहिले आहेत त्यांच्यात हा अनुभव नक्की आहे.

खाजगी आयुष्यात त्यांच्या हालचाली स्त्रैण असतील तर गंमत वाटेल. विचित्र वाटणार नाही. अनैसर्गिक असं काही मुळीच वाटणार नाही.

इन जनरल, बाई नि पुरुषांच्या आविर्भावापासून, दिसण्या-वागण्यावरून, कर्तुमकर्तुमत्वावरून ठसठशीतपणे बनवले गेलेले जेंडर रोल्स यातून बाहेर पडण्याचा मी प्रयत्न करत आलेलो आहे. त्यातला फोलपणा मला उमगलेला आहे. समाजात वावरणार्‍या बहुसंख्यांना जेंडर स्टिरिओटाईप्समधे अडकलेलं मी पाहतो. ते सर्व वैयक्तिक अभिरुचीच्या ठिकाणी ठीकच आहे. मात्र स्टिरिओटिपिकल वर्तन/निवडीपेक्षा वेगळं असण्याची स्पेस समाजाने व्यक्तींना द्यावी; जिथे ती स्पेस आक्रसत आहे तिथे तसं होऊ न देण्यासाठी प्रयत्न करत राहावेत अशा मताचा मी आहे. वरचे काही प्रतिसाद या धर्तीचे आहेत. काही सदस्यांनी काही गोष्टी अनैसर्गिक/विचित्र वाटतात असं म्हण्टलंय. ठीक आहे. सार्वजनिक स्पेसमधे वावरण्याचं, अभिव्यक्त होण्याचं स्वातंत्र्य जोवर अबाधित आहे तोवर मतामतांच्या गलबल्याबद्दल विशेष वेगळं काय वाटून घ्यायचं ?