अंधविश्वास भाग (3) - सकारात्मक लढा

जनतेला रोगमुक्त करणे, अंधविश्वासाविरुद्ध लढ्याची पहिली पायरी आहे.

एकदम चोक्कस.

तुमचे तीनही लेख एकत्र वाचल्यावर संगती अशी लागते आहे. "अंधश्रद्धा निर्माण होते त्यामागे आपले आयुष्याचे प्रश्न सुटत नाहीत हे मुख्य कारण असतं. ते प्रश्न सुटले नाहीत म्हणून असहाय झालेला माणूस जेव्हा एखाद्या बाबा-बुवाकडे वळतो तेव्हा तो विशिष्ट बाबा कसा चूक आहे हे सांगून फारसा उपयोग नसतो. त्या माणसाचे किंवा एकंदरीत समाजाचे प्रश्न सुटले की आपोआप अंधविश्वास निर्माण होणं कमी होतं." हे खूपच पटण्यासारखं आहे. आधीच्या लेखांमधल्या काही वाक्यांबाबत वाद झाले, तरीही हा गाभा योग्यच आहे.

जसजशी समाजाची सुबत्ता, आरोग्य, आणि शिक्षण वाढत जाईल तसतसा अंधविश्वास फैलावणं आपोआप कमी होत जाईल.

डॉ. प्रकाश आंबेडकर ? तुम्हाला डॉ. प्रकाश आमटे म्हणायचे होते का ?

झाडा लावणे म्हणजे काय ? कारण झाडाचे अनेक अर्थ आहेत.

लिहिताना चूक झाली. ठीक केली आहे.

राजेश गुरुजी, मी ज्या भागात राहतो ८०% लोक एका खोलीत राहणारे भाडेकरू आहेत. या भागात बंगाली बाबा लोकांचे प्रस्थ हि आहे. त्या मागचे कारण शोधताना, हि लेखमाला लिहिण्याचा विचार मनात आला. माझ्या जवळ चांगली शब्द संपदा नाही. ३४ वर्षांच्या सरकारी नौकरीत हे मात्र कळले आहे, कि कुणाचा विरोध करून, किंवा कुणावर कारवाई करून समस्या सुटत नाही. न चा पाढा सोडून स चा पाढा वाचणे अधिक प्रभावकारी असते.

जनतेला रोगमुक्त करणे, अंधविश्वासाविरुद्ध लढ्याची पहिली पायरी आहे.

पटलं एकदम! हा भाग आवडला!

मोठ्या शहरांत जनरल प्रॅक्टिशनर ही जमात नष्ट झाली आहे का? जो उठतो तो* हॉस्पिटलच्या ओपीडीत जाण्याची गोष्ट करतो.

*हे मी झुग्गी झोपडीतल्या लोकांविषयी म्हणत नाही माझे काही दिल्लीकर कलीग सर्दी ताप आला की अपोलो हॉस्पिटलमध्ये जातात.

विपरीत (आर्थिक, कौटुंबिक, शारिरीक, सामाजिक इ.) परिस्थितीतही जर सारासार विवेक वापरता आला तरच खर्‍या अर्थाने अंधविश्वासापासून मुक्तता मिळाली असे मी म्हणेन. सगळं चांगलं असताना तुम्हाला कशाच्या निवारणाची गरज नसते. निरोगी असताना बाबा काय डॉक्टर काय कोणाचीही गरज नसते..

रोगमुक्त (समस्यामुक्त) करणे हे ऑब्जेक्टिव्ह आहे. इट्स नॉट वे.

हे म्हणजे एखादा बॅट्समन खूप स्ट्र्गल करतोय. त्याला त्यातून वाचवण्यासाठी तंत्र सुधारण्याऐवजी, त्याचे शतक झाले की तो स्ट्रगल करणार नाही असे म्हणण्यासारखे आहे.

जनतेला रोगमुक्त करणे, अंधविश्वासाविरुद्ध लढ्याची पहिली पायरी आहे.
एकिच मारा, पर सॉलीड मारा. असो म्याच हरली, पण तेंडल्याचे शतक झाल्याचे जे समाधान मिळते त्याचीच या वाक्याने पुनरावृत्ती केलि, ब्रावो.

Rationality is the quality or state of being reasonable, based on facts or reason. Rationality implies the conformity of one's beliefs with one's reasons to believe, or of one's actions with one's reasons for action.
योग्य काय आहे याची माहिती असणे हे योग्य कृतीप्रत नेतेच असे नाही हे खरे. पण सत् आणि असत् (म्हणजे खरे आणि खोटे असा अर्थ नाही.) यांची माहिती आणि जाणीव असणे हे योग्य कृतीस प्रवृत्त करू शकते. सम्यक ज्ञानासोबत सम्यक कृती असतेच असे नाही मात्र सम्यक कृतीसोबत सम्यक ज्ञान असतेच असते. कृतीला परिस्थितीजन्य मर्यादा असतातच आणि ज्ञानाला नसतात;. पण त्या त्या मर्यादांमध्ये शक्य तितकी सम्यक कृती घडवून आणणे सम्यक ज्ञानाने शक्य होते. म्हणून ज्ञान आणि त्याची लालसा वाढवणे आवश्यक आहे. (मी वरती 'प्रबोधन' हा शब्द वापरला आहे.) अर्थात हासुद्धा एक हेतू किंवा उद्दिष्ट किंवा विचार आहे आणि त्याच्या अंमलबजावणीला म्हणजे कृतीला मर्यादा आहेतच.
अवांतरः भारतीयांचे सामाजिक जीवन हे अजूनही बहुतांशी ट्राय्बल स्वरूपाचे आहे. (टोळ्या, गावकी-भावकी, मोठाली संयुक्त कुटुंबे इ.) त्याचे काही फायदे काही तोटे आहेतच. पण सद्यकाळात व्यक्तिकेंद्रित समाजव्यवस्था असणे हे अधिक हिताचे ठरेल. मुक्त व्यक्तिगत प्रज्ञेचे उत्स्फूर्त आविष्कार समाजाला अधिक फलदायी ठरतील. (इथे सांघिक प्रयत्नांना झिडकारण्याचा हेतू नाही.) व्यक्तीचे उन्नयन, त्याची प्रज्ञा (आत्मभान) जागृत करणे, सम्यक्ज्ञानयुक्त स्वयंनिर्णयाची वेळ व्यक्तीवर वारंवार येऊ देऊन त्याची निर्णयशक्ति कसास लागेल अशी परिस्थिती निर्माण होणे हे मला आवडेल. आणि यास सद्यपरिस्थिती अनुकूल आहे. यासाठी आवश्यक असलेला माहितीपुरवठा आज कमी सायासांत उपलब्ध आहे. ज्ञान म्हणजेच सद्हेतू आणि सद्गुण असे नसले तरी सद्हेतू म्हणजे काय ते ज्ञानाने कळते. (यावर पूर्णज्ञान, शुद्ध ज्ञान, ज्ञान हे गुणातीत असते, शुद्ध ज्ञानाला विकार चिकटत नाहीत इत्यादि आध्यात्मिक आणि भारतीय तत्त्वज्ञानात्मक परिभाषा वापरून लिहिता येईल पण ते जाउ दे.)