नवीन देश कसा बनवायचा?

नुकतंच मी गब्बर सिंगना विचारलं होतं, 'इतर सर्व देशांच्या राज्यघटनांबद्दल तुम्हाला तक्रार असेल तर तुम्ही एक नवीन देश का नाही स्थापन करत?' असं म्हणण्यात किंचित खवचटपणा असला तरी मी थोडं संशोधन केलं तेव्हा अनेक गमतीदार गोष्टी लक्षात आल्या. मुख्य म्हणजे खूप लोकांनी या प्रश्नाचा मनापासून विचार केलेला आहे. मी जी काही सोपी आकडेमोड केली, त्यावरून हे बिलकुल महाग नाही असं लक्षात आलेलं आहे. त्यामुळे मला 'अजून कोणी हे का केलेलं नाही?' असा प्रश्न पडलेला आहे.

उदाहरणार्थ, या साइटवर एखादं बेट विकत घेऊन त्यावर स्वतःचा देश स्थापन करण्यासाठी काय करावं लागेल आणि त्यात काय अडचणी आहेत याचा विचार केलेला आहे. मुख्य अडचणी अशा -

बेटं उपलब्ध नाहीत. जी आहेत ती वेगवेगळ्या देशांनी आपली म्हणून घेतलेली आहेत. ती तुम्हाला प्रॉपर्टी म्हणून विकत घेता येते पण तुम्ही मूळ देशापासून फुटून निघू शकत नाही. मग काय उपयोग? असलेली काही बेटं सैन्य वापरून ताब्यात घ्यायची, पण तिथेही हे मोठे देशलोक आड येतात. आपल्या प्रदेशावर आक्रमण करणारांना हाकलून लावतात. तुमच्याकडे त्या देशाच्या सैन्याला तोंड देण्याइतकं सैन्यबळ असेल तर हे करता येईल. पण हा कमालीचा खर्चिक, वेळखाऊ आणि धोकादायक पर्याय आहे. 'आम्ही हे करणार आहोत' असं सांगून बाजारातून त्यासाठी फंडिंग मिळणं शक्य नाही.

यावर एक उपाय असा की स्वतःचं बेट बनवायचं. पण दुर्दैवाने ते सर्व देशांच्या किनाऱ्यापासून 200 मैल दूर असावं लागेल. आणि अशा ठिकाणी बेट बांधणं खार्चिक पडेल. कारण पुरेसा उथळ समुद्र तरच हे शक्य आहे. लेखामध्ये इतरही गोष्टी मांडलेल्या आहेत. त्या मुळातूनच वाचा. लेखात एक कल्पना ओझरती मांडलेली आहे, ती मला खूप आवडली. ती म्हणजे, बेट वगैरे कशाला बांधा? त्याऐवजी एक मोठ्ठी बोट घेतली तर? आपलं 'बेट' तरंगेल, इकडून तिकडेही जाऊ शकेल. पण इतर देशांपासून पुरेसं लांब राहिलं तर कुठल्याही जमीनवाल्या बेटाप्रमाणेच तिथे देश स्थापन करता येईल. माझ्या अंदाजाप्रमाणे सुमारे पाचशे मिलियन डॉलरच्या आत चार हजार लोकांसाठीचा देश तयार करता येईल. माझा हिशोब खालीलप्रमाणे.

सध्या ज्या नव्याकोऱ्या क्रूझ शिप्स मिळतात त्यांचा खर्च सुमारे सव्वा बिलियन डॉलर पडतो. त्यात एका वेळी सुमारे 6000 प्रवासी राहू शकतात. पण खरं तर इतकी महागाची, नवी बोट घेण्याची काहीच गरज नाही. जुनी खटारा बोट घेतली तर कदाचित एक चतुर्थांश किमतीत पडू शकेल. त्या बोटीत 4000 लोक दाटीवाटीने राहाण्याऐवजी, 1000 लोक भरपूर जागेत राहू शकतील. तिथे स्वीमिंग पूल, रेस्टॉरंट्स, मनोरंजनाच्या जागा वगैरे तयार असतंच. या सगळ्यासाठी दरडोई 250,000 डॉलर द्यायला अनेकांना काहीच वाटणार नाही.

पण बोट घेणं हे फारच आळशी आणि महागाचं प्रकरण झालं. जर कोणी मन लावून डिझाइन केलं तर आख्खं शहर वसवणं खूपच स्वस्त पडेल. इंटरनेटवर आपल्याला अनेक ठिकाणी आपल्याला शिपिंग कंटेनर्सपासून तयार केलेली घरं दिसतात. ही अतिशय स्वस्त असतात. लहान घरं (सहाशे ते नउशे स्क्वेअरफूट) 15000 ते 35000 हजार डॉलरना मिळतात, आणि मोठी घरं (हजार ते तीन हजार स्क्वेअर फूट) 50000 ते 200000 पर्यंत जाऊ शकतात. पण ती एकावेळी एक घेतली तर. जर दोन हजार घरांचं आख्खं शहर तयार करायचं असेल तर तिथे चारहजार लोक राहू शकतील. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर बांधणी करायची असेल तर किंमत खूपच कमी पडेल. आणि निव्वळ घराची किंमत 30000 डॉलर येऊ शकेल. म्हणजे फक्त 60 मिलियन डॉलरमध्ये घरं बांधून होतील. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे हे घर ठेवण्यासाठी जमीन विकत घेण्याची गरज नाही. ते पाण्यावर तरंगेल. आता तुम्ही म्हणाल की पाण्यावर ते हलणार नाही का? अर्थातच एक घर ठेवलं तर ते हलेल, पण ही हजार घरं एकमेकांना लोखंडी सळ्यांनी जोडली, तर आख्खं शहर फारच कमी हलेल. सळ्यांनी जोडलेल्या भागात जाड प्लास्टिक टाकून त्यावर फूटभर माती टाकली की छान जमीन तयार होईल, आणि ती जमीनही थोडे पैसे मोजून तुमच्या मालकीची करून घेता येईल. म्हणजे हजार स्क्वेअरफुटाचं अद्ययावत घर, आणि आसपासची दोनहजार स्क्वेअरफुटाची जमीन याचा साधारण खर्च होईल प्रत्येक घरटी 50000 डॉलर! दरडोई 25000. पाण्याचं आणि विजेचं काय? उत्तर सोपं आहे. प्रत्येक घरावर सोलार पॅनेल्स बसवता येतील, शहराच्या एका कोपऱ्यात काही लहान पवनचक्क्या बांधता येतील. जर पावसाच्या पाणी योग्य प्रकारे वापरलं तर काहीच गरज पडणार नाही. अगदीच काही प्रश्न आला तर समुद्राचं पाणी गोडं करून वापरायचं किंवा जवळच्या देशातून टॅंकर मागवायचे. मुख्य म्हणजे कोणीच शेती करणार नाही, त्यामुळे नद्या, कालवे, धरण वगैरे फुटकळ गोष्टींवर खर्च होणार नाही.

थोडक्यात हिशोब असा आहे की एक लाख डॉलरमध्ये तुम्हाला घर, जमीन, कायमची वीज, आणि पाणी मिळणार. महिना हजार डॉलरमध्ये ग्रोसरी होईल आणि अजून हजार ऐश करण्यासाठी वापरू शकाल. हे सगळं करण्याचा वर्षाचा दोघांचा खर्च 30000! ज्यांना काटकसरीने राहायचं असेल अशांसाठी त्याच्या दोनतृतियांश किमतीतही जगता येईल. शहरात शाळा, हॉस्पिटलं, ग्रोसरीची दुकानं, रेस्टॉरंटं, कपड्यांची दुकानं, सिनेमागृह वगैरे गोष्टी असतीलच. तिथे काम करून तुम्हाला पैसा मिळवण्याची सोय आहेच.

पण देश तयार केला की आणखीन गमती करता येतात. म्हणजे शहराचं बांधकाम चालू असताना जे मजूर इथे आलेले असतील, त्यांना शहर पूर्ण झाल्यावर बंदी करून गुलाम म्हणून ठेवता येईल. कारण तुमचा देश आहे, तुम्ही काय हवं ते करू शकता. हजारेक गुलाम ठेवले तर त्यांच्या अतिस्वस्त मजुरीतून इथल्या लोकांचं आयुष्य ऐशोआरामाचं होऊ शकतं. कोणावर किती टॅक्स लावायचा हे तुम्ही ठरवू शकता. त्यासाठी त्या शहरातल्या लोकांपैकी शंभरेक लोकांना सिक्युरिटी गार्ड्सची नोकरी देता येईल. त्यांच्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सरकारातल्या दहा मुख्य अधिकाऱ्यांकडे मशीनगन्स दिल्या की झालं. म्युटिनी वगैरे होण्याची बिलकुल शक्यता नाही.

थोडक्यात, चार हजार लोकांचं जीवन अगदी कमी पैशात सुखी करण्यासाठी सुमारे 400 मिलियनचा फारतर बांधकामाचा खर्च येईल - दरडोई सुमारे एक लाख डॉलर. (मी घराची किंमत 50000 म्हटलं होतं, पण जमीन, पाणी, वीज, रस्ते, शाळा, हॉस्पिटलं, हेलिपॅड्स, इतर देशात जायच्या बोटी वगैरे वगैरे... सगळं धरून ही रक्कम दरडोई रक्कम चौपट केलेली आहे) ही रक्कम तुम्हीच त्यांना फायनान्स करायची आणि ते लोक ते कर्ज फेडतील. म्हणजे पुरेसे कस्टमर तयार असतील तर तुम्हाला काहीच तोशीस नाही. सरकारी काम करण्यासाठी सुमारे दरडोई पाच हजार डॉलर्सची गरज पडेल, ती त्यांच्यावर लावलेल्या टॅक्समधूनच भागवता येईल. या सगळ्यावर थोडा प्रीमियम लावला तर वर्षाला 40-50 मिलियनचा फायदाही तुमच्या इन्व्हेस्टरांना दाखवता येईल.

थोडक्यात, महिना दोनेक हजार दरडोई कबूल केले तर आख्खा देश तयार करता येईल. इतकंच नव्हे तर तिथे चैनीत राहाण्याचा खर्चही त्यातून भागेल, आणि वर तिथल्या प्रॉपर्टीची मालकी मिळेल. ही सोय पुरवणाऱ्या कंपनीला आपल्या शेअरहोल्डर्सना वर्षाला दहा टक्के फायदा दाखवता येईल. असं असूनही कोणीच का हे करत नाही? टेस्लाच्या गाडीसाठी हजार डॉलर डिपॉझिट देणारे चार लाख लोक सापडले, पण या कल्पनेसाठी दहा हजार डिपॉझिट देऊ शकणारे 5000 लोक सापडणार नाहीत? मार्केट झोपलेलं आहे, कोणाला या संकल्पनेत रस नाही, की माझी गणितं चुकलेली आहेत?