करोना, झोप, स्वास्थ्य आणि संकीर्ण.

करोना (कोरोना?) पसरला त्याला तीन महिने होत आले. आरोग्य आणि नोकरी यांची अनिश्चितता यांनी आपल्यापैकी अनेकांना या काळात केव्हा न केव्हा पछाडलं असणारेय. तसंच सलग इतके दिवस घरी अडकून पडल्याचे दुष्परिणाम वेगळेच. त्याबद्दल पुन्हा केव्हा तरी.

अनियमित झोप ही या काळात अधिक बिकट झालेली समस्या. आपल्याला कारणही माहीत आहे - increased screen time for various reasons. तो जितका कमी करता येईल तितका करायला हवा. मी सहसा रात्री १०ला वायफाय बंद करते, मोबाइल दूर ठेवते. सहसा म्हटलंय, रोज जमतंच असं नाही. उदा. आता ११ वाजून गेले आहेत खूप मोह होतो झोपताना एकदा फोन/वत्साप/फेसबुक पाहायचा. तो टाळता आला तर उत्तम, नाही तर तास दीड तास गेलाच समजा. फोन बंद करून करायचं काय? वाचन, आवराआवर, किंवा फोनवर गप्पा. संगीत हाही उत्तम मार्ग, स्वत: गा किंवा ऐका. तसंच साधारण ८.३०ला किंवा शक्य झाल्यास आधीच जेवणं अतिशय आवश्यक आहे.

मला गेल्या वर्षी मार्च महिन्यात अचानक नोकरी सोडावी लागल्याने मी अस्वस्थ होते, त्यातून तब्येतीच्या कुरबुरी सुरू झाल्या. आणि झोपेचं चक्र बिघडलं. मला एरवी किमान आठ तास झोप लागते. पूर्वी ती सलग लागायची, आता रोज वेगळी परिस्थिती. मग एका योग प्रशिक्षक बहिणीचा सल्ला घेतला. त्यानुसार पुढील काही गोष्टी बऱ्यापैकी नियमितपणे करते. झोप पुष्कळ सुधारली आहे. (मी दुपारीही एखादी डुलकी काढते पण त्याने माझ्या रात्रीच्या झोपेवर परिणाम होत नाही.)

झोपण्यापूर्वी ४-६ सूर्यनमस्कार घालावे आणि शवासन करावे. ॐ कार लावावा. भ्रामरी करावी. झोपण्याचे कपडे वेगळे असावे. शक्य असल्यास आंघोळ करावी अगदी झोपण्यापूर्वी. आंघोळ, सूर्यनमस्कार, शवासन, भ्रामरी, ॐकार, झोप असा क्रम.

संध्याकाळी ४-७ या वेळेत व्यायाम केल्याचाही फायदा होतो. मी शक्यतो चालतेच रोज.

झोपताना एकुणातच सर्व गोष्टींसाठी आणि काही विशिष्ट गोष्टींसाठी आभार मानावे. Expression of gratitude on a regular basis helps in getting peace of mind to a large extent. Be specific while you are saying thank you. That makes us think of small things over the day for which we are/should be grateful.
मी सकाळी उठल्यावर आधी प्राणायाम, थोडी योगासने करते. सृष्टीचे आभार मानते. मग चहा घेऊन कामाला लागते.

I have two networks of girlfriends, one from college days, since 1986; and the other of neighbors from around 15 years. We all are in touch every day and that helps me staying sane. Be it exchanging food, just chatting, talking an evening walk together, getting supplies (in these times, we do help each other much more than in normal days); we are a solid team. I know everyone may not be as lucky, and I am grateful for that.

(हे सगळं first world problems या गटात मोडू शकतो, याची जाणीव आहे.)

विशेष सूचना :
हे सगळं सर्वसामान्य माणसाला लागू पडतं, तात्कालिक नैराश्य, थकवा, यांत सुधारणा होते. गंभीर आजार असणाऱ्यांनी अर्थात व्यावसायिक मदत घ्यावी.

The breathing exercises that I follow are from here-
https://youtu.be/vIZjs0OYvec