जयभिम माहात्म्य

मला कुणी जयभिम म्हटलं कि मी ही त्याच्या आवाजानुसार कधी खणखणीत, कधी हळुवार, कधी पुटपुटता जयभिम म्हणतो. जयभिमला प्रतिसाद देत नाही ते फक्त विद्यापीठात एकत्र शिकलेल्या एका मित्राला. २००० ते २००२ मध्ये पुणे विद्यापीठाच्या मराठी विभागात आम्ही शिकत होतो.
हा मित्र जयभिमबंधुच मुळचा मराठवाड्यातला. तो आता कोकणात एका सहकारी बँकेत नोकरी करतोय. एका चळवळीतही काम करतोय. हा आज स्थळा संदर्भात काँलेजमधे मला भेटायला आला.
जवळ जवळ पाच वर्षाने भेट होत होती.
त्याने जयभिम घातला आणि मी माझं पेटंट ख्या ख्या ख्या चालू केले. त्याला प्रतिसाद न देता मुद्यावर येऊन चर्चा चालू केली. काय, कसं काय, पुणे प्रवास ? बायका, पोरे या विषयावर बोलू लागलो. त्याच्या सोबतचा पाव्हणा गांगरला विचित्र बघू लागला. मला बोलता बोलता आणि त्याचं ऎकता ऎकता मराठी विभाग आठवू लागला.
आमचा मराठी विभाग म्हणजे महाराष्ट्राच्या सगळ्या भागातून आलेल्या मुलांचा भरणा. त्यानंतर त्यांच्यामधे जिल्हावार , जातवार पडत गेलेले गट. या गटांमध्ये आपापले एक अंतर राखून, खेळीमेळीच्या लबाड वातावरणात असलेली स्पर्धा लपत नसायचीच कधी . एक गट ओँकार स्वरुपा सदगुरु समर्था म्हणु लागला कि दुसरा, हय पावलाय देव माझा मल्हारी म्हणायचा . तिसरा लगेच, वर ढगाला लागली कळ पाणी थेँब थेँब..चौथा गट लगेच, चला निळ्या निशाना खाली सर्वाँनी एक व्हारे चालू करायचा. दणक्यात एकमेकांचे आवाज दाबनं चालू व्हायचं. उत्तम नरड्याची पोरं , गोड गळ्याच्या ओँकार स्वरुपाला मागं टाकायची. वेगवेगळ्या सांस्कृतिक पार्श्वभूमीचा कलर पसरुन मराठी विभागात रंगीबेरंगी धुरळा दणक्यात उडायचा.
सदर मित्र उत्तम गाणारा. मला एक वर्षाने सिनियर याचं निसर्गराजा विभागात भलतंच फेमस झालेलं. या गाण्यात त्याला साथ करायची ओँकार ग्रुपची भयानक देखणी मुलगी. हा सुरुवातीला जयभिमची आरोळी जंगी ठोकायचा. पहिल्या आरोळीला प्रतिसाद दिल्यानंतर दिवसभरातल्या दुसर्या तिसर्या भेटीत परत जयभिम ? मी म्हटलं गडी दांडगा आंबेडकरवादी आहे. दोस्ती वाढवूच .चळवळ समजुन घेऊच. ह्याच्या बरोबर जास्त वेळ राहू लागलो. संघटनेच्या बैठकिला जाऊ लागलो. हाँटेलमधे, होस्टेलमधे, मुतारी मधे एकत्रच जाऊ लागलो.याराना वाढला. चळवळ सांगताना हा तल्लीन होऊ लागला ऎकताना मी गुंग होऊ लागलो. हाँटेलमधली वेटरं आमच्या बातुनी चळवळीला वैतागू लागली. गल्ल्यावरची मालकं आम्हाला बघितल्या बरोबर चरफडू लागली. एका आँमलेटवर दोन दोन तास बसणारी गाबडी म्हणुन चिडू लागली. चळवळ सांगता सांगता मागवलेलं आँमलेट टेबलवर आलं कि हा समजुन सांगण्यात जराही खंड पडू न देता , मला गप्पात गुंगवून माझ्या बाजूला आलेली आँमलेटची जाड बाजू , हा खूबीने त्याच्या बाजूला वळवून घ्यायचा. जर जाड बाजू त्याच्याच बाजूला आली तर तिप्पट उत्साहात चर्चेत रंग भरायचा.
आँमलेटने त्याचं आणि त्याने दिलेल्या उदाहरणाने माझं पोट भरल्याचं , मी पोटाला, फ्राईडच्या आवेशात बजावून चूप करायचो. वाटलं याला आँमलेट आवडत असेल. जाऊ द्या ! पण लवकरच प्रत्येक पदार्थातील याची भयकारी आवड यानं सक्रीय दाखवून दिली. निव्वळ कौतुकास्पद! मलई बर्फी घेतली कि मोठे तुकडे उचलण्यावर याचाच भर. श्रीखंडाचा पाव किलो डबा हा चार दोन काजू खावेत या सहजतेने संपवायचा. नाताळात एका मित्राकडे याला घेऊन गेलो तर तिथेही चिकण बिर्यानी खाण्यात हाच आघाडीवीर. कुशल नेतृत्त्वाचे विपूल गुण याच्या ठायी ठायी दिसुन आनंद होऊ लागला.
गँदरिँग नामक प्रकार जवळ आला.आणि याच्या जंगी तालमी चालू झाल्या. गाण्यात सोबत करणारी देखणी मुलगी याच्या सोबत चार गाणी पेश करणार होती. त्यांच्या तालमी बघताना वाटायला लागलं ह्यांचं गाणं फक्त ऎकावं बघू नये. रविंद्र महाजणी आणि रंजना यांनी स्वतःच्या अभिनयाला लाजून जावं इतके सुंदर खंग्री भाव हे दोघं चेहर्यावर आणून गाणं पेश करु लागले. न लाजता आम्हाला लाजवू लागले. आता ही जोडी निवांत झाली. दोघं फिरु लागले. हा स्त्रीवाद मांडू लागला ती दलित साहित्यवर बोलू लागली. न दमता एकमेकांची तळी उचलू लागली. आसंमत विसरली, अडचणी विसरली. हा चळवळ विसरला. निसर्गात गुंगला. चळवळ पोरकी झाली ती मला आणि मी तिला निव्वळ हसू लागलो. ती म्हटली जाते मी. म्हटलं आजच्या दिवस थांब.आज निकाल लावतोच. जयभिम बंधू मला आणि चळवळीला वेळ देइनासा झाला.देखण्या मुलीँबरोबरच्या चहाने पागल पागल झाला. टेबल मँनर्स शिकण्यात गुंग होऊ लागला. आबा म्हणुन भेटायला येणार्या धाकट्या भावावर चिडू लागला ओरडू लागला.तंबाखू चोरुन खाऊ लागला आम्हाला कटाक्षाने टाळू लागला. हा जयभिम बंधू चला निळया निशाणा खालीच्या गटातुन अलगद ओंकार स्वरुपात डेरेदाखल झाला.हा त्या गटातील मेँबरा बरोबर असला कि जयभिम आरोळी ठोकेनासा झाला. बाहेर आम्ही दिसलो कि कानकोँडा होऊ लागला.
ह्याचा खणखणीत जयभिम आता पुटपुटण्यावर आला. हा भलताच दैनंदिन पेचात अडकला. पण हा मुळचा हुशार. लवकरच नामी शक्कल ह्यानं शोधली. त्याला कुणी जयभिम घालायच्या आत नजरा नजर झाल्या बरोबर हा त्वरेने जयभिम गाळून , कुणाच्या लक्षात येणार नाही असे संभाषण करु लागला. चिक्कार प्रश्न विचारुन जयभिम साँलीड कट करु लागला. मी दिसलो कि सतीश इंधन वाचलीस का ? (जयभिम कट ) सतीश लायब्रीत गेला होता का ? (जयभिम कट ) सतीश मुग्धा दिसली का ? (जयभिम कट ) हा बिरबलाच्या पुढचा तयार झाला. हजरजबाबीच्या धर्तीवर हजरसवाली झाला. कुणी बरोबर नसलं कि परत खणखणीत जयभिम ! वर प्रतिसादाची अपेक्षा ! एकदा टाळक सटकलं . ह्यानं सवाल केला जयभिम गाळून. म्हटलं बाजूला ये . त्याला विचारलं काय च्यूतिया समजतोस का बे ? येडझव्या ! चल परत आपण तुला जयभिम घालत नसतो आणि तुझा घेतही नसतो. तो हे विसरला आज .मी आजही लक्षात ठेवलं. का ठेवलं हे त्याच्या पावण्याला सांगण्यात पाँईँट नव्हता. सदर मित्र आजही एका चळवळीत काम करतोय. त्याचा मटण खाण्याचा उरक दुपारी पाहीला आणि दंग झालो. त्याचे कार्यकर्ते डोळ्यासमोर तरळुन गेले. मनात म्हटलं चळवळीच्या नेतृत्वाची भूक दांडगी आहे. जबराट आहे.जाड बाजू वळवून घेण्यात नेतृत्व अधिक कुशल झालयं. पातळ झालेल्या कार्यकर्त्यांचा पोकळ बळाने नेतृत्वाच्या नावाचा जयघोष अजुन सुरुच आहे. चळवळीचं कुत्सित हास्य मला दिसतय. तुम्हाला ?