मभागौदि (#) ची कविता

मुळात ‘मराठी भाषा गौरव दिवस’ हाच मराठीचा धडधडीत खून अत एव हिंदीचा मराठीवरील पाशवी बलात्कार नव्हे काय? (अगोदर बलात्कार, की अगोदर खून, की दोन्ही एकसमयावच्छेदेकरून, इतकाच काय तो प्रश्न आहे.) पण लक्षात कोण घेतो?

१. मराठीत ‘दिवस’ हा कोठलाही सामान्य दिवस असतो, तर ‘दिन’ हा विशेष दिवस असतो. हिंदीत याच्या बरोबर उलट असते. (आणि म्हणूनच, १५ ऑगस्ट हा मराठीत ‘स्वातंत्र्यदिन’ होतो, तर हिंदीत ‘स्वतंत्रता दिवस’. उलटपक्षी, मराठीतल्या ‘आजच्या दिवसा’चा हिंदीत ‘आज का दिन’ होतो.) हे आमच्या शाळेतल्या पाचवीच्या हिंदी विषयाच्या मराठी बाईंनी आमच्याकडून घोटवून घेतलेले आजही आठवते. पण लक्षात कोण घेतो?

(‘गर्व’ आणि ‘अभिमान’ यांचीही अशीच काहीतरी उलटापालट होते, म्हणे. चालायचेच.)

२. दुसरे म्हणजे, ‘गौरव दिवस’ हे हिंदीत ठीक आहे. मराठीत लिहिताना, असे दोन सुटे शब्द न लिहिता, ‘गौरवदिन’ असा एकच जोडशब्द लिहावयास हवा काय? (या विषयावर पंचमंडळ बहुधा अद्याप बाहेर असावे. कारण, १५ ऑगस्टसंबंधीचा शब्द लिहिताना तो ‘स्वातंत्र्यदिन’ असाच लिहिला जावा, याबद्दल माझ्या मनात कोणताही संदेह नाही. त्याचप्रमाणे, २६ जानेवारी तथा १ मे यांसंबंधीचे शब्द हे अनुक्रमे ‘प्रजासत्ताकदिन’ तथा ‘महाराष्ट्रदिन’ असे लिहिले जावेत, अशी माझी समजूत आहे. मात्र, हे शेवटचे दोन शब्द ‘प्रजासत्ताक दिन’ तथा ‘महाराष्ट्र दिन’ असे लिहिले गेलेले आज तर सर्रास पाहण्यात येतातच; परंतु, माझी स्मृती जर मला दगा देत नसेल, तर ‘आमच्या काळा’तसुद्धा क्वचित ते तसे लिहिले गेलेले पाहिल्यासारखे वाटते. (चूभूद्याघ्या.) हे बरोबर आहे, किंवा कसे, याबद्दल मला कल्पना नाही. परंतु, हे जर (तेव्हासुद्धा) स्वीकारार्ह समजले जात असेल, तर यास (हिंदीचा मराठीशी) बलात्काराच्या सवयीतून घडलेला विवाहसंबंध (‘बलात्काराने विवाह’? ‘राक्षसविवाह’?) समजावा काय?)

आणि आता म्हणे महाराष्ट्रात पहिलीपासून हिंदी अनिवार्य करणाराहेत! या निर्णयामागील प्रयोजन आम्हांस समजत नाही. वास्तविक, हिंदी भाषेस (भाषा म्हणून) आमचा यत्किंचितही विरोध नाही. (तसा आमचा कोठल्याच भाषेस विरोध नाही. ज्यानेत्याने अथवा जिनेतिने त्याला अथवा तिला ज्या वाटेल त्या भाषेतून बोलावे, शिकावे, खावे, प्यावे, हगावे, पादावे, झवावे, काय वाटेल ते करावे; आमचे काहीच म्हणणे नाही. तो सर्वस्वी त्याचा किंवा तिचा प्रश्न आहे.) आणि, तशीही, या निर्णयाअगोदरसुद्धा महाराष्ट्रात पाचवीपासून (कोठल्या ना कोठल्या पातळीवर) हिंदी अनिवार्य होतीच; त्या वेळेस उभ्या महाराष्ट्रातून कोणीही तिला विरोध केल्याचे स्मरणात नाही. त्यामुळे, प्रश्न हिंदीला विरोधाचा नाही.

प्रश्न असा आहे, की पहिलीपासून हिंदी अनिवार्य करून उपयोग काय? तसे केल्याने काय मुख्यमंत्र्यांच्या (पाचवीच्या ऐवजी) पहिलीच्या हिंदी विषयाच्या (मराठी!) बाई त्यांच्याकडून हिंदीतला विरुद्ध मराठीतला ‘दिन’ आणि ‘दिवस’ यांच्यातला (किंवा, ‘गर्व’ आणि ‘अभिमान’ यांच्यातला) फरक घोटवून घेणाराहेत?

पण लक्षात कोण घेतो?

म्हणा मग लेको हिंजवडीला ‘हिंजेवाडी’! (भले आम्ही पुण्यात वाढत असताना हिंजवडीच्या अस्तित्वासंबंधी आम्हांस गंधवार्तासुद्धा जरी नसली, तरीही!) आणि, ही असलीच मराठी बोलण्याचे ‘भाग्य’ आम्हाला लाभले, याचा ‘गर्व’ बाळगा, लेको!

आणि ‘मनवा’ मराठी भाषा गौरव ‘दिवस’! (मराठी भाषा मारू नाहीतरी घातलेलीच आहे; तिचे दिवससुद्धा घाला आता!)

असो चालायचेच.

दिन आणि दिवस यांतील जमीनअस्मानाच्या फरकाने संत्रस्त झालेल्या कोणीतरी चलनात आणलेला मध्यममार्गी शब्द?