खरडफळा

तसं नाही.
१. कारण त्या बाबाने पत्रकारांचे प्रश्न त्यांच्यावरच उलटवले हे दुसऱ्या एका विडिओमध्ये आहे. तो मी पाहिला.
२. मी अजून त्यांच्याकडे जाऊन प्रत्यक्ष भेटलो नाही पण तो जी काही औषधे देतो ती आयुर्वेदिक आहेत.
३. रुग्णाच्या डोक्यावर एक दगड ठेवून त्याचे बीपी, शुगर सांगतो. आता ती काही विद्या असेलही परंतू औषधे मात्र आयुर्वेदिकच असतात.
४. माझ्या काकांना(८०) पोटात दुखत होतं आणि लघवीचा प्रॉब्लेम झाला तेव्हा डॉक्टरांनी सांगितलं की प्रोस्टेटचं ओपरेशन करावं लागेल पण तुमचं वय आणि प्रकृती पाहून करता येत नाही. काका गेले या खापरीवाला बाबाकडे( मुंबईहून एका ठिकाणाहून इथे जाणाऱ्या रुग्णांसाठी बस जाते. तिकडे सर्वांचं निदान आणि औषधं झाल्यावर परत येते. त्या बाबाने त्यांना दोन तीन मुठी चूर्ण दिलं काढा करून प्यायला.( पैसे नाही घेतले) महिन्याने बरे झाले. ध** चूर्ण होतं.
५.मेडिकल रजिस्ट्रेशन नाही म्हणून त्यांच्यावर( प्रॅक्टिस करण्यावर) बंदी आणली. पण बाबाने नंतर दोन डॉक्टर ठेवले आणि औषधांच्या प्रिस्क्रिप्शनवर ते सही करून देऊ लागले. त्यामुळे कायदेशीर प्रश्न बाद झाला. याचबद्दल पत्रकारांनी बाबाला छेडलं होतं तेव्हा त्यांनी उत्तर दिलं " आम्हाला ( ते आदिवासी म्हणवतात) तुम्ही शाळेत जाऊन शिकू दिलं नाही आणि तुमचे औषधोपचार खर्च परवडत नाहीत. आमचे आदिवासी पूर्वज जे उपाय करत होते आमच्या लोकांसाठी तेच मी करत आहे". या उत्तराने पत्रकार गुपचूप निघून गेले.
६. त्याला निदान कसे समजते ते अनुभवांवर असेल. उपचार मात्र आयुर्वेदिक जडीबुटीचे योग्यच देतो. मंत्रतंत्र अजिबात नाही. त्यामुळे अनिसवाले काही करू शकत नाहीत.

[ सुधीर यांच्या प्रतिसादास२५_०३_२०२६] उप प्रतिसाद.

>>यांपैकी कोठलेही अमेरिकन राज्य नाही.
माय बॅड. राज्य आणि शहर असा गोंधळ झाला.

>>तात्यांचा बस चले तो उद्या सिंगापूरसुद्धा अमेरिकेचे राज्य बनून जाईल. आहे काय नि नाही काय?
तात्यांवरून आठवलं. अलीकडे काँग्रेसचे दोन प्रवक्ते: सुप्रिया श्रीनेत आणि पवन खेडा, दर दोनेक दिवसांनी युट्यूबवर पत्रकार परिषद घेतात. आता ती त्यांना तिथे का घ्यावी लागते याचं कारण उघड आहे. पण या प्रेस्कॉन मी न चुकता बघते कारण (काँग्रेसही "तसलंच" असलं तरी) आजच्या घडीची वक्तृत्वाची पातळी किती घसरली आहे ते बघता, स्वच्छ हिंदीत (हिंदीत का असेना!), राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय मुद्दे मांडणारं काही भारतात ऐकायला मिळतं. ज्यात हे सर्व मुद्दे भारताच्या दृष्टिकोनातून मांडलेले असतात. बघायला काय बीबीसी किंवा सीएनएन देखील बघता येतंच. पण मोदीजी त्यांच्या दृष्टीने इतके महत्वाचे नाहीत.
तर तर, परवा खेडा यांनी साहब बीबी और गुलाम हा गुरुदत्तचा सिनेमा वापरून एक प्रेस्कॉन केली. साहेब = तात्या बीबी=बीबी आणि गुलाम=ओळखा..
https://www.youtube.com/live/QdrSqkAtAcE?si=Q40lsOqrIowQkjpi

अर्थात याबद्दल मतमतांतरे असणारच. पण मुख्य प्रवाहातील मीडिया हे न दाखवून नक्कीच TRP गमावतो आहे. हल्ली मराठी वृत्तवाहिन्या एखाद्या घरातली भोचक आत्याबाई (मला इथे आत्याबाई शब्द वापरताना खूप त्रास होतो आहे कारण हे सगळं करणारे पुरुष पत्रकारच असतात) असल्यासारख्या बातम्या देतात.
एखादा राणे कुणाबद्दल तरी काहीतरी अत्यंत हीन वक्तव्य करतो. मग हे सगळे माईक घेऊन त्याच्याकडे जाऊन त्याला सांगतात (वास्तविक ते त्यानं टीव्हीवर बघितलेलं असतं!) आणि त्याला विचारतात "तुमचं याबद्दल काय म्हणणं आहे?" मग तो त्याहून हीन असं काही बोलतो की लगेच हे माईक घेऊन राणेकडे जातात. असं २४ तास करत बसणं म्हणजे बातम्या.
सुप्रिया श्रीनेत यांचं भाषण ऐकताना सुषमा स्वराज यांची आठवण होते. पण ते मोदींबद्दल वाईट बोलत नाहीत असं नाही. ते फक्त सिद्ध हिंदीत बोलतात म्हणून ते वाईट वाटत नाही. उदाहरणार्थ मोदींचे परराष्ट्र धोरण म्हणजे सगळीकडे जाऊन "खी खी खी" हसणे हे वर्णन मला फार आवडलं.
असो.
गुरुदत्तच्या सिनेमात तात्या नेतन्याहु आणि मोदींना बसवणे ही करमणूक भोचक अत्याबाईपेक्षा मला जास्त आवडते.

>>लक्ष्मी रोडच्या फूटपाथवर आजकाल असल्या चिजा मिळतात की नाही, ठाऊक नाही;
मिळतात! आम्ही लहान होतो तेव्हा सारसबागेबाहेर एका बाजूला Adidas आणि दुसऱ्या बाजूला nike यांचे लोगो असलेला एकच बूट (म्हणजे अशी जोडी) मिळायची! आता काय.मिळतं याचा सर्व्हे घ्यायला हवा या निमित्ताने. पण सध्या देशप्रेम फार बोकाळले असल्याने सगळीकडे पैठणीचे ड्रेस दिसतात. फारच डोक्यात जातात ते. खरी पैठणीसुद्धा आता नेसावीशी वाटत नाही.

माहिती बद्दल आभार.
आता बहुतेक "१४०८" क्रमांकाची रूमही कुठल्याही हॉटेलमध्ये नसणार. किबहुना ज्या आकड्यांची बेरीज १३ येते अश्या क्रमांकाची रूमही नसणार! उदा ९०४!
एकूण काय तर या बाबतीत अमेरिकन आणि भारतीय पंलिकमध्ये खूप साम्य आहे असे दिसते. आन्ही पण लहानपणी तिचे मिळून कुठल्याही कामाला बाहेर जायची वेळ आली तर खिशात एक दगड ठेवत असू, का तर तीन तिघाडा काम बिघाडा.
मला वाटत कि प्रत्येक समाजात असे काही डेंजर नंबर असावेत. कुणाला काही माहिती आहे का?

आम्ही अलीकडेच नवीन घर घेतलं जे आता बांधकामाच्या स्थितीत आहे. तर आम्ही तेराव्या मजल्यावरील तिसरा फ्लॅट घेतला. ती माझ्या आजीची जन्मतारीख आहे. पण आपल्या आजीची जन्मतारीख असलेला फ्लॅट घेऊन आपण आपल्या नवऱ्याला तर दुखवणार नाही ना असा विचार करून त्याला मी १३ दिवसांचा वेळ दिला. पण तो सगळा वेळ घेऊन विचार करून एक रोमांचक आठवण तयार न करता तो लगेच १३०३ ला हो म्हणाला.
लोकांना वाटतं की तेराव्या मजल्यावर फ्लॅट घेतला म्हणजे मी एकदम अँटी अंधश्रद्धा आहे. पण मी एक आजीच्या आठवणीत रमलेली आण्टी आहे फक्त.

>>तसेही, (एआयगुरुजींचा) धागा (अजून) भरकटणे हे ‘एआयसीअक्षरे’चे बग नसून फीचर नव्हे काय?

हे खरेच आहे. पण कभी कभी मेरे दिल में खयाल आता है की असे धागे भरकटवणे आपल्याला मान्य असले तरी ते लिहिणाऱ्याला मान्य असेलच असे नाही. मग उगाच त्यांना वाईट वाटायला नको.

आणि खरडफळा हत्तीफळ्याच्या पुढे जावा म्हणूनही माझे प्रयत्न चालू आहेत. म्हणजे सुरुवातीला मी तिथे खूपच टाईमपास केला. पण तो इथेही चालला असता.

… sexual reproduction ही तशी एक प्रचंड वेळखाऊ प्रक्रिया आहे…

किंबहुना, तिची संभावना कोणी एक आत्यंतिक bureaucratic प्रक्रिया अशी केल्यास प्रत्यवाय नसावा.

(अगोदर अर्ज करा, मग महिनोन् महिने घोंगडे भिजत पडणार, नि सरतेशेवटी काम होईल, याची शाश्वती नाहीच. लाल फितीचा याहून उत्तम नमुना इतरत्र कोठे सापडावा? अगदी भारतीय (विशेषेकरून सरकारी) बँकासुद्धा या बाबतीत तिच्याशी स्पर्धा करू शकणार नाहीत.)

(त्याउलट asexual reproduction पाहा. झट् तक़सीम, पट् आबादी! एक घाव नि दोन तुकडे, मामला खतम!)

(पण लक्षात कोण घेतो?)

शिक्षेतून समाजाने धडा घ्यावा अशी अपेक्षा असतेच! शिक्षा एक ’डिटरण्ट’ असते.

https://www.youtube.com/watch?v=9RUHJhskW00
हे ही पहा.
एकूण काय तर आपण molecular machine आहोत.

खरडफळा किंवा खरडवहीसाठी कोड बदलून सुधारून वाढवून काम झाले. पण व्यनि हे इमेलमार्फत संपर्क करतात आणि इमेल सिक्युरिटीबद्दल फारच सावधान झालेल्या आहेत साइट्स त्यामुळे त्यात अडथळे असावेत.( माझे मत).

>>>संभाषण सतत पुढे नेईल ती भाषा अधिक प्रवाही की एक एक शब्द आठवून आठवून शुद्ध बोलायचा यत्न करणारी भाषा अधिक प्रवाही?

शुद्ध बोलण्याची क्षमता मेंदूच्या भाषा विषयक ग्रहण क्षमतेशी, तसेच आजुबाजुच्या भाषिक वातावरणाशी संबंधित असते, हे जीवशास्त्र का बेदखल केले जाते? त्याचा भाषेचा प्रवाहीपणाशी संबंध जोडणे मला पटत नाही.

बोलताना ण ऐवजी न वापरल्यावर तुच्छ लेखलं जातं हे खरं आहे.

हे अर्धसत्य आहे!

बोले तो, (बोलताना) 'ण'-ऐवजी 'न' वापरल्यावर तुच्छ लेखले जाते, हे (काही अंशी) खरेच आहे. परंतु, ही केवळ एक बाजू झाली. उलटपक्षी, 'न'-ऐवजी 'ण' वापरणारे महाभागही असतात. आणि, त्यांनाही तितकेच तुच्छ लेखले जाते.

(बाकी, 'ण'-ऐवजी 'न' असा उल्लेख जेव्हा तुम्ही करता, तेव्हा, (त्या ठिकाणी) 'ण' हाच उच्चार प्रमाण आहे, असे तुम्हीही मानताच ना? बोले तो, भारतीय रेल्वेच्या गाड्या ज्या पक्षी कधीच वेळापत्रकानुसार धावत नाहीत, त्या पक्षी मुळात वेळापत्रके हवीतच कशाला, नि ती छापण्याचा खर्च फ़िज़ूल नव्हे काय, या प्रश्नांचे उत्तर जेणेकरून 'आज अमूकअमूक गाडी लेट आहे' असे म्हणण्याकरिता काही संदर्भ हवा, म्हणून, असे देता येते, तद्वत प्रमाणभाषेचे आहे. चालायचेच.)

(व्यक्तिशः बोलायचे झाले, तर 'ण'-ऐवजी 'न' म्हणणारे, 'न'-ऐवजी 'ण' म्हणणारे, अथवा 'ण' तथा 'न' जागच्या जागी म्हणणारे, यांपैकी कोणालाच मी (निदान या कारणावरून तरी) तुच्छ लेखत नाही. स्थानिक/सामूहिक/प्रादेशिक बोलीभाषा म्हणून त्यात्या उच्चारवैशिष्ट्यांचा आदर मी करू शकतो.

मात्र, (उदाहरणादाखल) एखाद्या नाटकात अथवा सीर्यलीत 'कानेटकर' असे कुटुंबनाम धारण करणारी पात्रे आपल्या संवादांत 'ण'-ऐवजी 'न' असा उच्चार जर सर्रास करताना दिसू लागली, तर ते अंगावरून झुरळ गेल्यासारखे प्रचंड औटऑफप्लेस वाटू लागते.

(आणि, माझे असे वाटणे जर चुकीचे असेल, तर कृपया अवश्य सांगावे. त्या परिस्थितीत, उद्या एखाद्या नाटकात (पुन्हा, उदाहरणादाखल) एखाद्या पंडितजीचे पात्र आपल्या संवादांत जर 'हाय अल्लाह!', 'हे परवरदिगार!', 'तौबा तौबा!', अथवा 'अल्लाह हाफ़िज़' वगैरेंची मनसोक्त पखरण करू लागले, तर तेही स्वीकारायला मी तयार आहे. (म्हणजे, त्यात काही गैर आहे, असे नाही, परंतु तरीही, माझ्या लिबरल कानांनासुद्धा ते खटकते खरे.^१) असो.)

प्रतिवादामध्ये केवळ ण ळ वगैरे कसे सगळ्याच भारतीय भाषांमध्ये आहेत...

हेही तितकेसे खरे नाही.

बोले तो, (उदाहरणादाखल) प्रमाण हिंदीत (आणि कदाचित बनारसछाप बोलीत) 'ण' असेलही (नव्हे, आहेच), परंतु, बोली हिंदीत (तथा हिंदीच्या अनेक बोलीभाषांत) त्याचा हमखास 'न' होतोच. (आणि, त्याबद्दल कोणालाही काहीही गैर वाटल्याचे (निदान माझ्या तरी) ऐकिवात नाही. परंतु, तो वेगळा मुद्दा.)

'ळ'-बद्दल म्हणाल, तर वैदिक संस्कृतात तो होता, याकरिता एकदोन दाखले देण्यात येतात खरे, परंतु, नंतरच्या पाणिनीय संस्कृतापर्यंत तो लोप पावला असावा. सद्यकालीन आर्योद्भव भारतीय भाषांपैकी पश्चिमेकडील काही तुरळक भाषांत तथा बोलींत (जसे, मराठी, कोंकणी, गुजराती, राजस्थानी, हरयाणवी.) 'ळ' आहे. (खुद्द प्रमाण हिंदीत तो नाही.) द्रविडीय भाषांपैकी कन्नड तथा तेलुगुत 'ळ' आहे; कदाचित त्या प्रदेशातल्या इतरही काही बोलींत तो असू शकेल. तमिळ आणि मलयालममध्ये 'ळ' आहे किंवा नाही याबद्दल किंचित साशंक आहे.^२ मात्र, वर उल्लेखिल्याप्रमाणे काही मूठभर भाषा तथा बोली वगळल्यास बहुतांश भारतीय भाषांमध्ये 'ळ' हा ध्वनी नसावा.

(याव्यतिरिक्त, दंततालव्य (चमच्यातला) 'च' हा ध्वनी (माझ्या माहितीत तरी) मराठी आणि कश्मीरी यांव्यतिरिक्त कोठल्याही भारतीय भाषेत बहुधा नसावा. (चूभूद्याघ्या.) परंतु, तेही असो.)

परंतु, ते जाऊ द्यात.

१. 'श' आणि 'ष' अशी दोन वेगवेगळी चिन्हे देवनागरीत आहेत, याचे कारण त्यांचा अपेक्षित उच्चार वेगवेगळा आहे, हे तथाकथित प्रमाणभाषाभिमान्यांपैकीसुद्धा कितीश्या जणांच्या गावीसुद्धा असते? (मी तरी 'ष'चा 'प्रॉपर' उच्चार फारच कमी लोकांच्या तोंडून ऐकलेला आहे. अगदी ४११०३०मध्येसुद्धा! बाकी, बंगाली लोक 'श', 'ष', आणि 'स' या तिन्हीं व्यंजनांचा उच्चार एकसारखा करतात, हे बहुधा सर्वश्रुत असावे.)

२. 'संस्कृत'चा 'सौंस्क्रुत' असा उच्चार हा 'सन्माननीय' समजावा, की 'तुच्छ'? (झालेच तर 'ज्ञान'चा 'द्न्यान' (किंवा, पर्यायाने, 'ग्यान') असा उच्चार?)

सांगण्याचा मतलब, उच्चारपद्धतींत भेद असू शकतात, परंतु त्यांत उच्च-नीच-सन्माननीय-तुच्छ असे काही नसते. (किंवा, किमान, असू नये.) बाकी, ठरलेल्या/ठरविलेल्या/(अगदी लादलेल्यासुद्धा!) 'प्रमाणा'पासून फारकत असू शकेलही. प्रमाणभाषेचे महत्त्व (विशेषेकरून, बोलीभाषेची भिन्न मानके असणार्‍या भिन्न गटांच्या परस्परसंवादाकरिता) समजण्यासारखे आहे, परंतु, ते (तथाकथित) उच्चनीचतेचे मानक ठरू नये.

पाठ्य पुस्तकांतून अजूनही प्रमाण मराठीच मुलांना शिकवली जाते. महाराष्ट्रातल्या सगळ्या मुलांना ती शिकवली जाते. त्यामुळे लेखी भाषेतून ण ळ गायब होण्याची वेळ अजून तरी आलेली नाही.

मराठी (लेखी अथवा बोली) भाषेतून 'ण' अथवा 'ळ' गायब होण्याची भीती तशीही कधीच नव्हती, परंतु त्याचे कारण तुम्ही म्हणता, ते नव्हे. एकंदरीत, बोली मराठीत या दोन्हीं ध्वनींचे स्वतंत्र अस्तित्व भक्कमपणे उभे ठाकलेले आहे, हे त्यामागील कारण होय.

उलटपक्षी, (वर निर्देशिल्याप्रमाणे) लेखी मराठीतून 'ष' अथवा 'ज्ञ' गायब झालेले नाहीत, यामागे कदाचित तुम्ही म्हणता, ते कारण असू शकेलही. (चूभूद्याघ्या.)

याउलट आपल्या कुटुंबातले सगळे सदस्य चुकीचे मराठी बोलतात आणि केवळ चुकीचे नाही तर "हीन" मराठी बोलतात हा धक्का लहान मुलांना अधिक खोलवर बसतो. त्यामुळे काही ठराविक बंडखोर लोक सोडल्यास सर्वसामान्य लोकांचा कल चारचौघात मान्य होईल अशीच भाषा बोलण्याकडे असतो.

तुम्ही म्हणता, त्यात काही अंशी तथ्य असावे.

परंतु, तेवढे एकच कारण नसावे. चारचौघांत (विशेषतः, 'फॉर्मल' वातावरणांत) प्रमाण भाषा वापरण्याचे फायदे असू शकतात.

माझ्या ओळखीत अनेक भाषा बोलणारी काही मुलं आहेत. म्हणजे आई हिंदी बाबा मराठी. आई मराठी बाबा गुजराती. ही मुलं भाषा लेगोच्या तुकड्यांसारखी वापरतात. त्यांना जे व्यक्त करायचं आहे ते करण्यासाठी त्या क्षणी त्यांना ज्या भाषेतला शब्द आठवेल तो वापरून ती पुढे जातात. आणि त्यांच्या आजूबाजूला असलेल्या मित्रांना त्यांचं म्हणणं व्यवस्थित कळतं. याकडे त्यांची भाषा अशुद्ध आहे अशा दृष्टीकोनानेही बघता येईल किंवा त्यांचा मेंदू पटकन व्यक्त होण्यासाठी त्यांच्याकडे असलेली शब्दसंपदा efficiently वापरतो आहे असंही बघता येईल. मला दुसरा दृष्टिकोन अधिक साजेसा वाटतो. संभाषण सतत पुढे नेईल ती भाषा अधिक प्रवाही की एक एक शब्द आठवून आठवून शुद्ध बोलायचा यत्न करणारी भाषा अधिक प्रवाही?

प्रमाण भाषा ही शेवटी एक convenience आहे. त्याऐवजी एखाद्या परिस्थितीत दुसरे काही जर convenient ठरत असेल, तर त्यात उणेअधिक ते काय (नि काय म्हणून) करावे?

मराठी जगवणे म्हणजे मराठी प्रमाण भाषा जगवणे असं एक गृहितक झालं आहे.

उलटपक्षी, भाषेचे (सामायिक व्यवहारांत जितपत गरज आहे, त्याहून अधिक, अथवा त्याबाहेरचे) अति-(अथवा फाजील, वाह्यात) प्रमाणीकरण हेच भाषेच्या र्‍हासास तथा तदानुवर्ती मृत्यूस कारणीभूत ठरत नसावे काय?

उद्या समजा फडणवीसांना कुणी पुण्याच्या माणसाने अतिशय शुद्ध मराठीत एखादा अहवाल लिहून दिला जो त्यांना स्पेनमध्ये सादर करायचा आहे.

इथेच... इथेच सगळी गोची आहे!

पुण्याच्या माणसाला आपला (अतिशय शुद्ध मराठीत लिहिलेला!) अहवाल स्पेनमध्ये सादर करण्याची गरज आजही भासते. माद्रिदमधल्या माणसाला आपला (पराकोटीच्या शुद्ध एस्पान्योलमध्ये लिहिलेला) अहवाल पुण्यात (किंवा अगदी मुंबईतसुद्धा!) सादर करण्याची गरज कधी भासणार?

याउलट एखाद्या माणसाचं मराठी इंग्रजाळलेलं असेल तर त्याच्याकडे बघण्याचा दृष्टिकोन ण ला न म्हणणाऱ्या लोकांकडे असतो तितका तुच्छ असतो का? फार क्वचित.

याबद्दल साशंक आहे. अशा मनुष्याकडे 'झग्यातून पडलाय/पडलीय काय?' अशा भावनेतून पाहणारे लोकही पुष्कळ असतात.

(मराठी माणसाचा अंगभूत तथा मूलभूत न्यूनगंड याला कारणीभूत असावा.

आणि, नेटिविस्ट/अस्मितावादी पक्ष नेमक्या याचाच फायदा घेतात. न्यूनगंडाने पछाडलेल्या मनुष्यास चिथावणे हे अत्यंत सोपे असते. आणि, (स्वकल्पित) गांडू मनुष्याइतका उत्कृष्ट उमेदवार-गुंड त्रिभुवनांत दुसरा नसावा.)

बाकी,

प्रमाण मराठी भाषा म्हणजे पुण्याची बोली भाषा असा समज रूढ आहे ही खरी गोष्ट आहे.

असा समज रूढ असेलही. आणि, ऐतिहासिकदृष्ट्या, त्यात बरेचसे तथ्य असू शकेलही.

मराठी भाषेच्या प्रमाणीकरणाच्या आद्य प्रयत्नांत पुण्याच्या (विशेषेकरून) ब्राह्मणवर्गाचा वाजवीहून अधिक प्रमाणात हातभार तथा वर्चस्व असू शकेलही. आणि त्यामुळे, या वर्गाच्या (विशेषेकरून पुणेरी चित्पावनांच्या) बोलीभाषेचा प्रभाव 'प्रमाण' ठरविल्या गेलेल्या भाषेवर वाजवीपेक्षा अधिक प्रमाणात पडला असू शकेलही.

मात्र, 'पुण्याची/पुणेरी ब्राह्मणांची/पुणेरी चित्पावनांची बोलीभाषा' म्हणजे प्रमाण मराठी भाषा नव्हे!

तसे जर असते, तर भर सदाशिव पेठेतल्या आमच्या मराठी माध्यमाच्या शाळेतल्या मराठी विषयाच्या (बहुतांशी ब्राह्मण) शिक्षकांना, आमच्या (बहुतांशी नव्हे, तरी बहुसंख्य) ब्राह्मण विद्यार्थ्यांच्या भाषिक प्रयोगांचे तोंडी वाभाडे काढण्याकरिता (झालेच तर, लेखी पेपरांतून मार्क कापण्याकरिता) साधनच उरले नसते! (कारण, आमची भाषा बाय डीफॉल्ट 'प्रमाण' ठरली असती.)

तेही सोडून द्या. पुणेरी/सदाशिवपेठी बोली मराठीतसुद्धा अशी अनेक colloquialisms सापडतील, ज्यांना 'प्रमाण भाषे'चा भाग मानता येणार नाही. (साधे 'उच्च' या शब्दाचे उदाहरण घ्या. वास्तविक, हा शब्द प्रमाण मराठीत आहे, असा दावा करता येईलही. परंतु, सदाशिव पेठेत तो ज्या अर्थाने वापरला जातो, तशा अर्थाने तो इतरत्र वापरला जात नसावा, आणि 'प्रमाण मराठी'त तर नाहीच नाही. (त्याच्याच 'वाईट उच्च' या पुढील आवृत्तीस तर प्रमाण मराठीत स्थान नसावे.))

त्यामुळे, पुण्याची/पुणेरी ब्राह्मणांची/पुणेरी चित्पावनांची बोलीभाषा ही 'प्रमाण मराठी'च्या त्यातल्या त्यात अधिक जवळची असू शकेलही, (फार कशाला, पुण्याच्या बोलीभाषेचा 'प्रमाण मराठी'वर अवाजवी प्रभाव असू शकेलही,) परंतु, प्रमाण मराठी भाषा म्हणजे पुण्याची बोलीभाषा खचितच नव्हे!

मी काही भाषातज्ञ (शब्द चुकीचा उमटला आहे) नाही. पण काही निरीक्षणे

('तज्ज्ञ'. परंतु, ते असो.)

निरीक्षणांत उहापोह करण्यालायक अनेक मुद्दे आहेत. (काही पटण्यासारखे, काही कदाचित न पटण्यासारखे.) परंतु, त्यांबद्दल (सवडीने तथा जमल्यास) पुन्हा कधीतरी.

असो.

---

तळटीपा:

^१ एखाद्या मुल्लाच्या पात्राने 'हे भगवान!' म्हटल्याससुद्धा ते बहुधा तितकेच खटकावे.

^२ या दोन भाषांत 'ळ'-सदृश एक ध्वनी आहे, ज्याचे रोमन लिप्यंकन सामान्यतः 'zh' असे केले जाते. मात्र, त्या ध्वनीत आणि 'ळ'-मध्ये थोडा फरक आहे. त्याव्यतिरिक्त, प्रत्यक्ष 'ळ' या दोन भाषांत आहे किंवा नाही, याबद्दल मला खात्रीलायक माहिती नाही; चूभूद्याघ्या.

अख्खा देशच बदललात. आता काय फायदा!