दुध (अगोदरच्या भडक शीर्षकासाठी सर्वांची जाहीर माफी मागतो )

Dr. Bang की Dr. Bung?

एक फोटो तुपाचा ही बघितला कीती तरी कोटी चे तुप रस्त्यावर अभिषेकाचे तुप होते.काय समजत नाही.

दूध व किंमत हा लै मोठा झोल आहे.
किंमत वाढवली तर "ग्राहकाच्या तोंडचे दूध हिसकावले, परवडत नाही" वगैरे वगैरे मथळे येणार.
पण म्हणून किंमत थोडी जरी कमी केली तर "दुग्धोत्पादकास, पर्यायाने बव्हंशी शेतकर्‍अयंस नागवले जातेय. त्याच्या जीवार इतरेजन दुधाची तृप्त ढेकर देउन त्यास उपाशी ठेवून मारताहेत" हे मथळे येणार.
.
.
भारतात साले "ऊसाला किंमत मिळालीच पायजेल.शेतकर्‍यांस पैसा मिळालाच पायजेल." अशाही घोषणा असतात.
"साखर स्वस्त हवी" असे कोकलणारा मिडियाही तोच असतो दोन्ही घोषणांत.
प्रॅक्टिकली ऊसाला भरघोस भाव मिळणे व साखर स्वस्त असणे हे दोन्ही एकाच वेळी कसे शक्य आहे?
(मुळात "का शक्य असावे" असे विचारणार होतो, पण समाजवादी मित्र धरुन बडवतील.)

शुद्ध पाण्याचे कितीतरी हिमनग खारट महासागरात उन्हाळ्यात कोसळतात. कितीतरी (कदाचित जमिनीवर पडणारापेक्षा जास्त) वर्षा समुद्रावरच होते (नि वाया जाते.). त्याचे उदाहरण देऊन पाण्याच्या संवर्धनाची चर्चा करणे अनुचित ठरावे.

मोठ्या लोकांची क्रयशक्ती प्रचंड असते. आज हे मोठे लोक (१००००करोड पती) जर काहीही कितीही घेऊन वापरू लागले (व्यापार नव्हे) तर अवघड वेळ येईल. त्यांनी आपली श्रेष्ठता कशी जाहीर करावी याचे संकेत आहेत. मोठे घर बांधणे, पॉश गाड्यांचा ताफा घेणे, समारंभ करणे, इ. पण रोज टेबलावर दहा सफरचंद ठेऊन ते प्रत्येकातून एक टवका खात नाही. माजही कसा करावा याचे संकेत आहेत.

कोणत्याही कमोडिचे एकूण किती उत्पादन होऊ शकते याला नैसर्गिक मर्यादा आहेत, त्या खेचल्या जाऊ शकतात पण खेचल्यानंतर पुन्हा नव्या स्वरुपात उरतात. उत्पादन किती करावे, व्यापारी खेळ म्हणून किती कमी करावे, वापरा कशासाठी कोणत्या प्राधान्याने किती करावा या सर्वांचे संकेत आहेत. ते पाळले नाहीत तर कायदा पळत तिथे येतो, नसेल तर नवा कायदा बनतो.

दुधाची किंमत किती असावी हा प्रश्न नाहीच आहे. तो प्रश्न गरीब लोक कमित कमी किती दुधात राहू शकतात हा आहे. जे दुग्धोदपादक आहेत त्यांच्यात कोण कमी प्रतीचे राहणीमान किती पातळीपर्यंत स्वीकारायला तयार आहे असाही तो प्रश्न आहे. व्यवस्थेने सप्लाय चेन मधल्या विविध घटकांची स्वीकार्य राहणीमानाची अपेक्षा अभ्यासली पाहिजे आणि नफा योग्य जागी स्थानांतरीत होईल अशी प्रलोभने दिली पहिजेत. अन्यथा लोक ही साखळी सोडून जातील, वा ती नासवतील. अशा सोडून व नासवून जाणाचा पाहिजेच म्हणता येईल इतके दूध पुरवण्यावर परिणाम झाला तर व्यवस्था कोलमडेल.

काही संकेत आणि मर्यादा आहेत. समाजाच्या आहेत. म्हणून बाजाराच्याही आहेत. समाजाचे धुरीण जेव्हा मर्यादा सोडतात तेव्हा असंतुलन येऊन ठेपते. बाजार तर नंतर वरखाली उसळ्या मारतो. मानवता मरते. म्हणून संकेतपालनाचा आग्रह (कोणी आपल्याच पैशाने भले का करेना) आवश्यक आहे.

मंत्रीमहोदयांना कल्पना नव्हती हे ग्राह्य कारण असु शकत नाही. त्यांचे लक्ष नसताना त्यांच्यावर अचानक दूध ओतले होते काय?

असा त्यांचा दावा आहे.^१

याहून विपरीत विदा असल्यास वाचायला मिळावा.^२

===============================================================================================================

^१ 'महाराष्ट्र टाइम्स'मधील बातमीस अनुसरून, त्यांचे विधान येणेंप्रमाणे: "काल घडलेल्या प्रकारानंतर आज अनेक कार्यकर्ते मला भेटायला आले होते. मी त्यांना भेटण्यासाठी बाहेर गेलो असता त्यांनी माझ्यावर अचानक दुग्धाभिषेक सुरु केला. याबाबत मला काहीही कल्पना नव्हती."

^२ विपरीत विद्याअभावी त्यांच्या दाव्यानुसार त्यांनी दिलेल्या कारणास ग्राह्य धरणे भाग पडते. अन्यथा, त्याच न्यायाने, त्या शाईफेक प्रकरणाबद्दलसुद्धा "त्यांना (आपल्यावर शाईफेक होणार ही) कल्पना नव्हती हे ग्राह्य कारण असू शकत नाही; त्यांचे लक्ष नसताना त्यांच्यावर अचानक शाई फेकली होती काय?" असा प्रश्न उपस्थित केला जाऊ शकतोच, आणि त्यावरून "मंत्रीमहोदयांनी स्वतःवर शाई फेकवून घेतली" या निष्कर्षावरही पोहोचता येतेच. (अर्थात, तत्त्वतः हेही अशक्य नाही; परंतु अशा निष्कर्षास पुष्टी देणारा काही विदा निदान तूर्तास तरी उपलब्ध नाही.)

कुपोषितांना दुध आदी पौष्टिक गोष्टी मिळत नाहियेत हे खरेच. पण त्याचे कारण दुधाची कमतरता नसून दुध घेण्याची कुवत (आर्थिक),

ऋषिदा, तुम्हास असे म्हणायचे आहे का की - त्याचे कारण दुधाची कमतरता नसून दुध घेण्याची आर्थिक कुवत नाही - हे आहे?

पण खालील बाबी पहा -

१) कल्पना करा की तुम्ही म्हणता ते खरे आहे - की - दुधाची कमतरता नाही. दूध प्रचंड प्रमाणावर उपलब्ध आहे.
२) दूध नाशवंत आहे. ही फॅक्ट आहे.
३) तसेच आपल्या इथे दुधास दीर्घकाल स्टोरेज ची व्यवस्था नाही. याबद्दल दुमत असू शकेल पण प्रचंड दुमत नाही असे गृहित धरूया.

अशा परिस्थितीत दुधाचे भाव कोसळत का नाहीत ? व दूध सामान्यांना (गरिबांना) परवडेल अशा किंमतीस उपलब्ध का होत नाही ?

अगदी काही शेतकरी दूध ओतून देत असतील ही (भाव योग्य नाही म्हणून). पण हजारो शेतकरी तसेच करत असतील ????

सहमत आहे. तशी गरज नसावीच. गेल्या दहाबारा हजार किंवा कदाचित त्यापेक्षाही कमी वर्षांतले इनोव्हेशन आहे हे. त्यामुळे अजूनही "लॅक्टोज इन्टॉलरन्स" नामक प्रकार हा "रेशियल" ट्रेट आहे. जे समाज शेतीपासून जितके दूर किंवा कमी/नंतर एक्स्पोस्ड तितका त्यांचा लॅक्टोज इन्टॉलरन्स जास्त असतो असे सर्वसामान्य निरीक्षण आहे.

कम टु थिंक ऑफ इट दो, दुसर्‍या प्राण्याचे दूध प्यायचे हा शोध माणसाला कुठून लागला असेल? डोकं लैच जबरी बॉ माणसाचं.

दुधाची "गरज" अशी कुठे असते?
पण भरपूर पोषण मूल्ये असलेला तो एक पदार्थ आहेच की.
दूध पूर्णपणे वगळून इतर पोषक आहार घेतला, व मांसाहारातील निदान अंडी खाल्लीत तर दुधाला अन्नातून हद्दपार करता येते. "गरज" अशी नाहिच.
गरज शरीराची नाही, पण संस्कृती, मार्केट,अर्थव्यवस्था, थाट ह्याची नक्कीच असेल.

खर्च व पोषण यांचे गणित केल्यास तसेच प्रगतीशील देशातील कुपोषण बघता, दुध हे अशा देशांत गरजेचे आहे असे म्हणण्यास प्रत्यवाय (कित्ती कित्ती दिवसांनी वापरला हा शब्द!) नसावा.

माझी आवडती गोष्ट आहे ती. चाईल्डीश वाटेल विशेषतः वैचारीक बकासुरी आहार असणार्‍यांना पण त्या कथेतील मनातील भावाचे महात्म्य खूप आवडते. बाकी सर्वांना फसवता येते, देवाला (अंतरात्म्याला) कसे फसवाल? :)

धार्मिकतेचा भर मनुष्याने जीवनात सद्वर्तन करावे हे सांगण्याचाच राहिला आहे. धर्म आणि धर्माचा अनैतिक वापर ची तुलना कायदा आणि कायद्याचा अनैतिक वापर शी केला तर धर्मराज्यच बरे वाटते. गोष्ट वाचून छान वाटले.

करेक्ट!!! हॉटेलमध्ये सर्वांच्या बरोबर मुद्दाम (प्रदर्शनार्थ) खाणे ताटात सोडणे हा मला या प्रकारचा अपव्यय वाटतो. अगदी सर्व संपविणे लोक = भिकारड्यासारखे मानताना पाहीले आहेत.
माणसाच्या प्रदर्शनार्थी अप्रामाणिकपणाची खिल्ली उडवावी तितकी कमीच वाटते.

वेब्लेन यांची हीच थियरी ब्रॅड डीलाँग यांनी पुढे नेऊन श्रीमंत लोक हे एक प्रकारचे प्रदूषण आहे अशा टाईप मधे मांडलेली होती. अर्थात डीलाँग यांनी प्रदूषण हा शब्द वापरला नव्हता पण तो शब्द ग्रेग मॅनक्यु यांनी वापरला होता.

डिलाँग यांच्या लेखाचा दुवा

मॅनक्यु यांच्या लेखाचा दुवा

धनंजय जी
तुमचे म्हणणे १०० % अचुक आणि मला माझ्या बाबतीत १०० % मान्य.
मला मात्र यात एक पॅरॉडॉक्स आहे.
१-माझे वरील विधान मी नुसते एका अक्षराने जरी व्यक्त जरी केले तर ते प्रदर्शनार्थ खर्च होईल.
२-वरील प्रतिसादा वर उत्तर न देता गप्प बसलो तर प्रदर्शनार्थ विश्राम होईल.
असेही आणि तसेही म्हणुन मी हा प्रतिसाद देउन प्रदर्शनार्थ खर्च करतो.
आणि खर्च च केल आहे तर अजुन प्रदर्शन करत एक प्रश्न विचारतो
गे परेड आणि कमिंग आउट या संकल्पने संदर्भात आपण वरील थेअरी कडे कसे बघतात.
हो मी गे आहे म्हणुन रस्त्यावर येणे प्रदर्शनार्थ खर्च होते ?
की गे म्हणुन लपुन राहणे प्रदर्शनार्थ विश्राम होते का ?
हे मी कोर्णाक च्या शिल्पांवीषयी संपुर्ण आदर बाळगुन विचारतो
तुम्ही प्रतिसाद देउन वा टाळुन
प्रदर्शनार्थ खर्च / प्रदर्शनार्थ विश्राम करायचा पर्याय अर्थातच निवडु शकतात.
याने कीमान आता तुम्हाला प्रतिसाद देताना मी कोणत्या पॅरॉडॉक्स मधुन गेलो याची कल्पना यावी.
इतकाच हेतु आहे. तुम्हाला दुखवणे नाही.

भारतीय लेखक वा इतर कोणताही लेखक जे सामान्यपणे लिहून/अभिप्रेतून सांगतो त्यासाठी हे इंग्रज वेगळी थेरी का बनवतात? या थेर्‍यांचा , त्यांच्या मागचा संपूर्ण संदर्भ पुनरुद्धृत करणे इतके क्लिष्ट असते कि मला त्यात काही अर्थ वाटत नाही.

सध्याच्या शीर्षकामुळे मी दुखावलो गेलो आहे. दुध ऐवजी दूध असे लिहिल्यास मी दुखावलो जाणार नाही.