ही transition अशी नकळतच कशी झाली ?
-----------------------------------------------१----------------------------------------------------
निवांत दुपारी काहीही न करता नुसतं बसलेलं असताना दिसलेलं एखादं पुस्तक आठवणींचा कप्पा उघडतं आणि आठवते अशीच एक दुपार, आईने ऑफिसला जाताना सांगून ठेवलेला अभ्यास करणारी मुलगी, बाहेर मुल-मुली खेळत असले तरी तिला त्यात फारसा रस नाही … तिला पटकन अभ्यास संपवून आईला फोन करायचाय. मग आई तिला लपवलेल्या नव्या पुस्तकाची जागा सांगणार आहे… किती राग येत असे तेव्हा आईच्या अशा अटींचा !!मनाला पाहिजे तितका वेळ पुस्तकं वाचायला देत नाही म्हणून !!
आत्ता समोर असतात आईकडे माझ्यासाठी फ्लिपकार्ट वर मागवलेली पुस्तके !!
-----------------------------------------------२----------------------------------------------------
एका दिवशी पलंगावरून उठताना माळ्यावरच्या अडगळीत ठेवलेली बाबांची office bag डोकावते. कधी हिला रिटायर केलं बाबांनी … आठवत नाही पण लहानपणी हि VIP ची चपटी bag उघडायची खूप क्रेझ असायची. तिच्या flap मध्ये असलेले वेगवेगळे कप्पे , बाबांच्या कागदपत्रांचा पसारा पाहून माझ्याप्रमाणेच दप्तरात पसारा करणारे बाबा माझ्याएव्हडेच आणि माझ्यासारखेच आहेत असं फीलिंग येत असे. अजून एक गंमत म्हणजे त्यातल्याच एखाद्या कप्प्यातून बाबांची कार्डस काढून घेणे. गुळगुळीत कागदावर छापलेली ती कार्डस काहीही केल्या हाताने फाटली जात नसत. बाबांच्या नावाखालील लांबलचक डीग्र्यांची माळ वाचून 'आपले बाबा किती शिकलेले, किती हुशार !!' असा अभिमान वाटत असे. त्याचवेळी आपल्याला अजून किती दिवस अभ्यास करावा लागणार असे एक छुपे टेन्शनही !!
आता आहे शिक्षण पर्यायाने अभ्यास संपण्याचे टेन्शन !!
-----------------------------------------------३----------------------------------------------------
पुण्यात रिक्षाने फिरताना पास होतो पौड रोड, आठवतात जॉब करतानाचे दिवस ; हट्टाने independent राहायचे म्हणून घेतातलेला छोटासा flat, रोज ऑफिस मधून येताना घेतलेली ताजी भाजी, छोटासा एकटीपुरता स्वयंपाक, frequently चतुश्रुंगी मंदिरात जाणं, सकाळची जिम , सगळं नियमितपणे लावून घेतलेलं रुटीन !! किती सवयीचं आणि रोजचं !! समोरच्या भेळवाल्याशी झालेली दोस्ती … आताही तो तिथेच आहे, मी गेले तर ओळखेल का ?
नेहमीच्या जागा, नेहमीचे रस्ते पण सारं काही परकं का बरं ?
-----------------------------------------------४----------------------------------------------------
मध्येच कानावर पडतं इंग्रजाळलेलं हिंदी मिश्रित मराठी , मग दिसतो दुचाकीवरून जाणारा मुलामुलींचा ग्रुप , जेवायला कोणत्या ठिकाणी जायचं किंवा येत्या वीकेंडला कुठे फिरायला जायचं अशी काही तत्सम चर्चा चालू आहे; त्यांच्यासाठी सध्या त्याहून मोठे वा महत्वाचे प्रश्न नाहीत. 'नही यार', 'अरे वो ','you don't say' असं काही बाही ऐकू येता येता विरळ पण होवून जातं. हे असं निरभ्रपणे फिरणं, एकमेकांना रोज भेटणं, किती साऱ्या गोष्टी गृहीतच धरल्या असतात. अजून चार वर्षांनी कोण कुठे कोण कुठे असेल आणि वर्षातून एकदा जरी भेटायचं ठरवलं तरी सगळ्यांना एका दिवशी एकत्र भेटता येणारच नाही हे माहिती असेल का ह्या मुलांना ?? काल काल पर्यंत तर मी ह्यांच्यातलीच एक होते आणि अचानक प्रौढ चष्म्यातून कशी काय बघू लागले ?? आणि कधी ?? ही transition अशी नकळतच कशी झाली ??
???
पुण्यात रिक्षाने फिरताना पास होतो पौड रोड
लहानपणी पुण्यात नारायण पेठ ते पुणे स्टेशन (किंवा उलट्या दिशेने) रिक्षाने कित्येकदा फिरलो असेन. वाटेत एकदाही पौड रोड पास झाल्याचे आठवत नाही.
ही अशी वाक्ये स्थलकालनिरपेक्ष सत्ये असल्याच्या थाटात लोक कसे लिहू शकतात, ते समजत नाही. की हल्लीची पिढी नारायण पेठेपासून पुणे स्टेशनला (रिक्षाने) जाताना पौड रस्त्यामागे जाते?१
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
१ पुण्यातील पूर्वीचे रिक्षावाले अनभिज्ञ गिर्‍हाइकाला बरेच फिरवत असत, अशी किंवदंता आहे. हल्लीची पिढी शहाणी झाली असेल, असे वाटले होते. पण कसचे काय!
...
'अजमेरी गेट', 'कश्मीरी गेट', 'लाहौरी गेट' वगैरेंची स्पेलिंगे अनुक्रमे 'Ajmere Gate', 'Kashmere Gate', 'Lahore Gate' अशी होतात. (निदान 'आमच्या वेळी' तरी व्हायची. नंतर गेल्या पंचवीसएक वर्षांत बदलली असल्यास कल्पना नाही.)
(अवांतर: 'परळ'चे 'परेल' होणे हा 'लोहगांव'चे 'लोहेगांव' होण्यातलाच प्रकार असावा काय?)
(अतिअवांतर: पण मग इंग्रजी 'टम्बलर'चे मराठीत जर 'टमरेल' होऊ शकते, तर मग मराठी 'परळ'चे इंग्रजीत 'परेल' का होऊ नये? गूज़रावांना जो न्याय, तोच ग्याण्डरतैंनाही लागू होऊ नये काय?)
देहुरोड-कटराज बायपास रोड
देहुरोड-कटराज बायपास रोड कुठेय नक्की माहीत नाही. पण हिंजेवाडी मुंबई बंगलुरू हायवेवर आहे. पुण्याकडून मुंबईकडे जाताना उजवीकडे कात्रज - सिंहगड रोड - वारजे - चांदणी चौक - सुस - बाणेर - वाकड - रावेत असे लागते. बाकी सगळ्या फाट्यांवर हायवेसाठी उड्डाणपूल आहे. फक्त वाकड फाटापाशी हायवेला सिग्नल आहे आणि वाकडकडून हिंजेवाडीकडे जाणारा उड्डाणपूल आहे.
हिंजवडी मी पण पहिली नाही अजून
हिंजवडी मी पण पहिली नाही अजून. बाकी आता चाकण पर्यंत पुण्याच विस्तार झाला आहे. त्यामुळे काय वाटेल ते होऊ शकते. सगळ्या भारताची अशीच अवस्था आहे. एकाच आपले शहर घ्यायचे आणि ते प्रचंड फुगवून ठेवायचे. मग एक बायपास रस्ता काढायचा. त्याच्या आजूबाजूची सगळी जमीन चढ्या भावात विकायची. मग थोड्याच कळत तो रस्ता आणि बाकीची गावे आणि प्रचंड मोठा परिसर गावात घालायचा. असा खेळ आपला खेळत राहायचे. फक्त खंडाळ्याचा घाट आहे म्हणून नाहीतर पुणे-मुंबई एकाच गाव करायला आपली लोक कमी करणार नाहीत.
प्रत्येकजण नारायण पेठेपासून
प्रत्येकजण नारायण पेठेपासून पुणे स्टेशन हाच प्रवास करतो व करू शकतो अशी तुमची कशी काय समजूत झाली ?
अहो मी पुण्यात कुठून कुठे फिरले ह्याला महत्व नाहीये इथे. क्ष ठिकाणापासून य ठिकाणापर्यंत जाताना रिक्षा पौड रोड वरून गेली एवढाच अर्थ घेतला असतात तरी चालले असते.
बाकी पुणे शहराचा विस्तार आणि आता कोणती ठिकाणे पुणे शहरात सामील होतात हा अवांतर चर्चेचा विषय झाला.
???
प्रत्येकजण नारायण पेठेपासून पुणे स्टेशन हाच प्रवास करतो व करू शकतो अशी तुमची कशी काय समजूत झाली ?
असा दावा मी कधी केला?
मी फक्त एक संभाव्य, प्रतिवादात्मक उदाहरण दिले.
काही महाभाग, उदाहरणादाखल, सोमवार पेठ ते शनवारवाडा, किंवा सहकारनगर ते स.प. कॉलेज, झालेच तर मित्रमंडळ कॉलनी ते स्वारगेट, किंवा इंजिनियरिंग कॉलेज ते शिवाजीनगर स्टेशन, असाही प्रवास रिक्षाने करत असतील. त्यांनाही वाटेत पौड रोड पास होत असेल, याबद्दल साशंक आहे.
'मी पुण्यात रिक्षाने फिरत असे तेव्हा मला पौड रोड पास होत असे', असे म्हटले असतेत एक वेळ, तर समजू शकले असते. पण 'पुण्यात रिक्षाने फिरताना पास होतो पौड रोड'??? कोणी हे वाक्य वाचले आणि त्यावर 'माहिती', 'सामान्यज्ञान' म्हणून अवलंबून राहिले, नि उद्या 'जॉग्रफी बी'मध्ये ठोकून दिले, तर काय होईल??? संबंधितांचे आईवडील तुम्हाला त्यांच्या पाल्याची दिशाभूल केल्याबद्दल कोर्टात खेचतील ना! (बहुधा कलम ४२०खाली??? चूभूद्याघ्या.)
(अतिअवांतर: 'पुण्यात रिक्षाने फिरताना पास होतो पौड रोड' हे एखाद्या मराठी वर्तमानपत्रातल्या किंवा च्यानेलवरच्या मथळ्यासारखे वाटत नाही काय? म्हणूनच, ही 'बातमी' नाही, असे खाली लिहिण्याची सक्ती करणारा कायदा पाहिजे. संभाव्य ग्राहकांची दिशाभूल होऊ नये म्हणून.)
!
बाकी पुणे शहराचा विस्तार आणि आता कोणती ठिकाणे पुणे शहरात सामील होतात हा अवांतर चर्चेचा विषय झाला.
तो कसा काय?
हे 'ट्रान्झीशन'च नव्हे काय?
पूर्वी 'पुण्या'तल्या लोकांना 'अ'हून 'ब'ला जाताना वाटेत पौड रोड सहसा पास होत नसे. आता होऊ लागला. हे ट्रान्झीशन असे नकळतच कसे झाले?
मराठीत...
'हेच दाखवून द्यायचे होते!' किंवा, 'याचिसाठी केला होता अट्टाहास!'
'धागाकर्तीलाही हाच प्रश्न पडलाय' बोले तो, हा प्रश्न पडणारी धागाकर्त्री एकटी नव्हे. मग आम्ही तरी इथे वेगळे काय बोलून राहिलोय? आमचा बोलण्याचा विषय अवांतर कसा काय?
हेच दाखवून द्या. हो.! या. के. हो. अ.!!! Q.E.D.!!!
(Rather, Quite Easily Done!!!!!!)
(अवांतर)
हिंदुस्थान हुडकण्यासाठी निघताना पश्चिममार्गाने जाण्याची कल्पना कोलंबसाने पुणेरी रिक्षावाल्यांकडूनच ढापली असावी, असा आमचा एक जुना१ कयास आहे.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
१ सुमारे पाच मिनिटे.
सारसबागेहून डेक्कन
सारसबागेहून डेक्कन जिमखान्याला रिक्षाने जाताना रिक्षावाल्याने "स्टेशनवरून घेऊ का?" असं विचारलं होतं
डॉळे पाणावले. आधी सारसबागेहून (किंबहुना कुठूनही) डेक्कनला (किंबहुना कुठेही) जायला पुण्यातील रिक्षावाला असा तयार झालेला पाहून त्या आनंदात आम्ही स्टेशनच काय बंड गार्डन, वानोरी असे कुठूनही घ्यायला बहुदा परवानगी दिली असती! पुण्यातील रिक्षावाला कोणत्याही इच्छित स्थळी (आणि पिंपरी चिंचवडातील रिक्षावाला मीटरवर!) यायला तयार होण्याच्या अत्यानंदाच्या प्रसंगी विवेक शाबुत रहायला आम्ही काय थत्ते चाचा आहोत! :P
लेखिकेला आपल्या स्मरणरंजनी,
लेखिकेला आपल्या स्मरणरंजनी, सिंहावलोकनी धाग्याचं रूपांतर पुणेरी/भौगोलिक चर्चेत झाल्यावर 'हे ट्रांझिशन कधी झालं?' असा प्रश्न पडला असावा. वेलकम टु ऐसी, एवढंच म्हणतो. :) (पण तसे बरे लोक आहेत हो हे...)
शाळेच्या शेवटापर्यंतची वर्षं ही ट्रांझिशन्सनी भरलेली असली तरी त्याचबरोबर आपलीही वाढ होत असल्यामुळे ती थोडी नैसर्गिक वाटतात. बरीचशी आठवतही नाहीत. बहुतेक बदल हवेसेच असतात. कॉलेजमध्ये मिळणारं स्वातंत्र्य हा परमोच्च बिंदू असतो. त्यानंतर मात्र जे बदल होतात ते केवळ परिस्थितीजन्य असतात - शारीरिक बदलांतून येणारे नसतात. या सगळ्याकडे वळून बघण्याचा दृष्टिकोन काहीसा स्थिरावत जातो. हव्याशा अनेक गोष्टी असल्या तरी नाविन्य त्या मानाने कमी झालेलं असतं. आणि म्हणूनच की काय, सिंहावलोकन करायला वेळही जास्त मिळत असावा.
ट्रांझिशन्स त्यानंतरही चालूच राहतात. कदाचित हा लेख वीस वर्षांनी वाचताना तुम्हालाच 'आपल्या विचारांत इतका बदल झालाय, हे ट्रांझिशन कधी झालं?' असा प्रश्न पडेल. त्याला उत्तर शोधायचं, की त्या उत्तरासाठी आत्तापासून तयारी करायची, की तो प्रश्न नुसताच सोडून द्यायचा... आत्तासाठी तिन्ही रस्ते मोकळे आहेत.
त्यानंतर मात्र जे बदल होतात
त्यानंतर मात्र जे बदल होतात ते केवळ परिस्थितीजन्य असतात - शारीरिक बदलांतून येणारे नसतात. या सगळ्याकडे वळून बघण्याचा दृष्टिकोन काहीसा स्थिरावत जातो.
सहमत. किंवा असं म्हणता येईल की एकदा नोकरी-व्यवसायाच्या घाण्याला माणूस जुंपला की ट्रान्झिशन्स संपतातच जवळजवळ ३०-३५ वर्षे. त्यामुळे स्थिरावल्याचे फीलिंग येते. मग ट्रान्झिशन्स फक्त तरुणांमध्ये आणि आपल्यामध्ये किती अंतर पडलं आहे ते मोजण्यापुरतेच.
लिहित रहा
इथे टगेगिरीही चालू असेल; पण वाचणारं पब्लिकही आहे.
लिहीत रहा; जमेल हळूहळू.
बाकी टागेगिरीला योग्य जागी मारलेलं उत्तम.
प्रकाश घाटपांडे ह्यांचा http://www.aisiakshare.com/node/2323?page=2#comment-38671 प्रतिसाद पहावा.
तो भाविक - विवेकवादी ह्या नजरेतून न पाहता टगेगिरी संदर्भात पाहिला तरी बराचसा लागू व्हावा.
मस्त. यावर अजून लिहायचं आहे.
मस्त. यावर अजून लिहायचं आहे. परत काहीवेळाने येईन.