रामाची राज्यसभा आणि कुटुंब

आहाहा वामाड्कारुढ सीता विथ लव-कुश! क्या बात क्या बात!
हट्टाकट्टा अन दाढी मिशी वाला हनुमान पाहून धन्य जाहले.
____
हा आमचा रामदरबार -

_______
अन हा-
मिशीवाला राम

चित्र दिसत नाहीये. घरी जाऊन पाहतो.

राम, त्याची सख्खी भावंडं, चुलत भावंडं, त्याचे शिक्षक, मित्र, दास, दासी, पुरोहित वर्ग,बायका, मुलं, भालदार, चोपदार, चवर्‍या ढाळणारे. वगैरे.

"नॉट टू द स्केल" लिहायचं राहीलं असावं काय?

चित्राकसे काल आणि मानवी शरीरांच्या आकारांचे परस्परसंबंध अशा बाबींकडे दुर्लक्ष करून पाहिले तर चित्राबद्दलचे माझे तर्क असे आहेत:

केंद्रस्थानी अर्थातच राम-सीता-लव-कुश असे ’हम दो हमारे दो’ कुटुंब आहे. हे चौघे ग्रुप फोटोसाठी कधीहि एकत्र आले नव्हते हे विसरून जावे. सीतेचा आकार पाहता ती लव-कुशांची आई नसून बहीण वाटावी. निळे-सावळे आहेत ते राम-लक्ष्मण. येथे तुलसीदासांच्या वीणा सहस्रबुद्धे ह्यांनी गायलेल्या ’कहां के पथिक कहां किनु है गवनवा’ ह्या गीताची आठवण येते. त्यात राम-सीता-लक्ष्मण वनवासाकडे जात असता वाटेत गावांतील लोक तुम्ही कोण. कुठे चाललात अशा चौकशा करतात. एक ग्रामवधू सीतेला विचारते, ’कौन सो प्रीतम, कौन देवरवा’. त्यावर ’सिया मुसकाई, बोलत मधुबानी, सावरे प्रीतम, गोरे देवरवा’ असे उत्तर देते. म्हणजे लक्ष्मण गोरा होता असे दिसते. येथे मात्र तोहि सावळा आहे.

लक्ष्मणापुढे उर्मिला दिसते. तिच्या शेजारी शत्रुघ्न आणि रामाच्या उजव्या हाताला धनुष्य घेतलेला भरत असावा. त्यांच्या बायका मांडवी आणि श्रुतकीर्ति ह्यांना मात्र नवर्‍यांशेजारी जागा दिसत नाही, लक्ष्मण-उर्मिला-शत्रुघ्नामागे तीन स्त्रिया आहेत त्यातील दोघी ह्या असाव्यात.

भरतापुढे आसनावर बसलेला आणि दाढी असलेला कोण असावा? त्याच्या हातात काहीतरी कागद आहे. त्यावरून तो रामायणाचा लेखक वाल्मीकि मानावा तर तो ऋषीसारखा अजिबात दिसत नाही. रामाचा प्रधानमन्त्री सुमंत तर तो नसेल? त्याच्या उजव्या हाताला बिभीषण आणि त्याची पत्नी असावेत. त्यांच्या शेजारी तांबडया शरीराचा आहे तो कोण असावा? कोणी ऋषि दिसतो पण रंगावरून शंबूक असावा का? त्याच्या शेजारी केस बांधलेला म्हणजे रामाला गंगापार नेणारा निषाद असेल काय?

अगदी पुढे मारुतिराय आहेत हे उघड आहे. मारुतीमागे सुग्रीव आणि पत्नी तारा असावेत.

अन्य ऋषिमुनि, स्त्रिया वगैरेंपैकी मला कोणीच ओळखता येत नाहीत. गर्दी भरण्यासाठीचे एक्स्ट्रा असतील काय?

हे चित्र आठवलं.