स्पेन महासत्ता का नाही ?

एकाक्षरकळेलतरथपथ

तसे असेल तर त्याबदल्यात पुरेसे कॉम्पनसेशन स्पेनिशना कुठे मिळाले ?

अरे कॉम्पेन्सेशनचा काय प्रश्न आहे? टेरिटरी वाटून घेताना "दुसर्‍या टेरिटरीत मोनोपोली" हेच पुरेसं कॉम्पेन्सेशन नाही का?

इतका मोठ्ठा ब्राझिल, तो पोर्तुगीजांनी घेतला की अमेरिकेत!

कारण तोर्देसिलासच्या तहाप्रमाणे लैन ब्राझीलमधनं गेली होती.

I know the answer of Q1.

In 14th 15th century Spain and Portugal were most powerful nations in Christian world. So Pope distributed the remaining world between these two. Portugal was awarded the eastern world and Spain was awarded the western world. So Spanish went to Americas and Portuguese came to east. British/French/Dutch entered the fray later.
-------------------------
But I have doubt on this. Columbus went westward thinking he would reach India from the other side. That was in 1493 (ie end of 15th century). So at least till that time it was unknown that America is "new world". Any division was thinkable only after Columbus realized that the two worlds are different and that there is no "India" over there.

मनोबा ,
गन्स जर्म्स & स्टील , या पुस्तकात काही शास्त्रीय वाटणाऱ्या विधानांवर मोठी मोठी हायपोथेसिस मांडलेली आहेत . सगळ्यांचे अनालिसिस करणे वेळेअभावी शक्य नाही , पण पान २१ वर असाच एक उत्तुंग षटकार आहे , त्याकडे आपले लक्ष वेधू इच्छितो . .
"People with blood groups B and O have a greater resistance to small pox than do people with blood group A "
हे विधान नुसतेच स्वीपिंग व ढोबळच नव्हे ,तर शास्त्रीय दृष्ट्या असत्य आहे . ( हि अफवा ज्या कोणी सोडली असेल तर ती असो , पण त्यावर पुरेसे शास्त्रीय संशोधन होऊन या विधानात काहीही तथ्य नाही हे वैद्यकीय संशोधनात peer reviewed जर्नल्स मध्ये प्रकाशित झाले आहे, पूर्वीच .. )
( याचे पुरावे मी देणार नाही . google केल्यास सहज उपलब्ध आहेत )
ज्या पुस्तकातील मोठ्या मोठ्या थिअरीज ( किंवा बाता ) शास्त्रीय असत्य किंवा अफवांवर आधारित असू शकतील , त्यातील कन्क्लुजन्स वर किती विश्वास ठेवावा हा महत्वाचा प्रश्न आहे .
( थोड्या आकलनाकरिता ब्लड ग्रुप म्हणजे प्रत्येक माणसाच्या शरीरातील लाल रक्तपेशींवर उपस्थित किंवा अनुपस्थित असलेले एक विशिष्ट् प्रोटीन ... , याचा एखाद्या जनसमूहाच्या प्रतिकारशक्ती शी संबंध असायलाच पाहिजे का , इतपत ढोबळ इम्म्युनॉलॉजीतील जाण असले तरी पुरे. हे मी ढोबळच आणि या वरील अफवेसंदर्भात मर्यादित context मध्ये लिहिले आहे. विषयाचा आवाका मोठा आहे, तो इथे चघळत नाही )

तात्पर्य : reference वेगळा द्या , या पुस्तकाचा नको.

मनोबा उत्तर देत नाही म्हणुन प्रश्न काढुन टाकला आहे.

Spanish got the large chunks of Gold from America.

धाग्याच्या शीर्षकाबद्दल बोलायचं तर, या विषयाचा आवाका बराच मोठा आहे. साम्राज्यांच्या उदयास्तामागे जी ढोबळमानाने कारणं असतात, तीच स्पेनलाही लागू पडावीत. पंधराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात; दोन सामर्थ्यवान प्रांतांची झालेली सोयरीक (इझाबेला-फर्डिनांड विवाह), मूर आक्रमकांचे उच्चाटन, अमेरिकेचा शोध इत्यादी कारणं उदयामागची तर प्रचंड भूभागाचा ताबा राखताना होणारी दमछाक, इतर राष्ट्रांकडून वाढती स्पर्धा, कॅथलिक-प्रॉटेस्टंट दुफळीत अडकणे (डच रिव्होल्ट, फ्रेंच सिव्हिल वॉर इ.), या युद्धांमुळे डबघाईला आलेली अर्थव्यवस्था अशी अस्तामागची म्हणता येतील.

इ.स.१५८८ साली, पहिल्या इलिझाबेथच्या काळात, तोवर अजिंक्य असणार्‍या स्पॅनिश आर्माडाचा झालेला मोठा पराभव, ही त्यातली कलाटणी देणारी घटना.

नसतो अहो एखाद्याला इंटरेस्ट!

@अनुरावः सारखे सारखे एडिट काय करताय?

.

१५ व्या शतकाच्या अखेरीस नौकानयनातील प्रगतीमुळे युरोपीयन राष्ट्रे - प्रामुख्याने स्पेन आणि पोर्तुगाल - पूर्वेपश्चिमेकडे पाहू लागली होती. ह्यामागे व्यापार आणि त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे अधिकाधिक लोकांना ख्रिश्चन करणे ह्या दोन प्रमुख प्रेरणा होत्या. स्पेनला दक्षिण अमेरिकेमध्ये अ‍ॅझटेकांवर आणि तदनंतर इंकांच्यावर विजय मिळाल्यामुळे त्यांच्याकडून लुटलेल्या सोन्याचांदीचा मोठा ओघ स्पेनकडे सुरू झाला. अटलांटिक ऐवजी त्यांची नजर पॅसिफिक समुद्रावर अधिक केन्द्रित झाली. तोर्देसिलासच्या वाटणीमुळे त्यांनी पूर्वेऐवजी पश्चिमेवर नजर दिली.

आफ्रिकेच्या दक्षिण टोकाला वळसा घालता येतो हे १४८८ साली बार्थोलोम्यू डायसला माहीत झाले होते. त्याचा उपयोग करून वास्को द गामाने आफ्रिकेच्या पूर्व किनायाने सरकत सरकत आणि वाटेत जागोजागी बरोबर आणलेले क्रूस उभारत एका छोट्या मुस्लिम सुलतानाच्या मालिंडी नावाच्या राज्यापर्यंत प्रगति केली. हिंदुस्थानातील गुजराथी व्यापार्‍यांची आणि मलबारमधील मुस्लिम व्यापार्‍यांची जहाजे मालिंडीपर्यंत येत असत. हे मुस्लिम प्रामुख्याने दमास्कस, अलेप्पो अशा भागातील असत आणि युरोपकडे जाणार्‍या मसाल्याच्या पदार्थांवर अडत लावून ते भरपूर पैसा कमावत असत. त्यांचा हेतु व्यापारातून पैसा कमावणे हाच असल्याने मलबारमधील छोट्या सत्ताधार्‍यांशी आणि स्थानिक प्रजेशी त्यांचे संबंध मैत्रीपूर्ण असत. युरोपीयनांचा हेतु थोडा निराळा होता. व्यापाराबरोबरच मोठ्या प्रमाणात स्थानिकांना ख्रिश्चन बनविणे असाहि त्यांचा एक हेतु होता.

समुद्रामध्ये आपल्या जहाजावरच राहून आणि थोडी मैत्री, थोडी धमकी असा वापर करून वास्को द गामाला सुलतानाकडून मालिंडी येथे त्याला हिंदुस्थानकडे नेणारे वाटाडे भेटले. त्यांच्याबरोबर २४ एप्रिल १४९८ ह्यादिवशी पूर्व-उत्तर दिशेकडे त्याने आपली जहाजे हाकारली. ९ दिवसांनंतर त्यांना प्रथम ध्रुव तारा दिसला आणि १८ मे ह्या दिवशी त्याने कालिकतसमोर नांगर टाकला. ह्यानंतर १० वर्षांमध्ये पोर्तुगीजांनी आपली मजबूत पकड किनार्‍यावर बसवली. आपली मजबूत जहाजे, आपले शस्त्रसामर्थ्य आणि हिंदुस्थानामध्ये पाय रोवण्याचा पक्का इरादा ह्यांच्या जोरावर त्यांनी गोव्यामध्ये बस्तान बसविले. ह्यापुढचा इतिहास सर्वज्ञात आहे.

ह्यापूर्वी कधीच व्यापारापलीकडचे ध्येय डॊळ्यासमोर असलेले कोणी हिंदुस्थानातील किनायावरील छोट्या सत्ताधार्‍यांना माहीतच नव्हते. त्यांच्या ह्या गाफील भोळेपणामुळे वास्को दा गामा आणि अन्य पोर्तुगीजांना सहजपणे हिंदुस्थानच्या पश्चिम किनार्‍यावर पाय रोवता आले.

वास्को द गामाच्या हिंदुस्थानाच्या पहिल्या सफरीचा वृत्तान्त, त्यामध्ये भाग घेतलेल्या एका व्यक्तीने लिहिलेला, हॅकल्युइट सोसायटीने इंग्रजी भाषान्तरात १८९८ मध्ये प्रकाशित केला. तो जालावर उपलब्ध आहे. त्यावरून ही माहिती कळते.

वरती कोल्हटकरांच्या प्रतिसादात Hakluyt सोसायटीचा उल्लेख आलेला आहे. इंग्लंडमधील या सोसायटीद्वारे फक्त इंग्रजांची प्रवासवर्णने छापली जात, तीही दूरदेशातली. हॉलंडमध्येही अशीच एक सोसायटी आहे, तिचे नाव linschoten vereeniging अर्थात लिन्स्खोटेन सोसायटी. त्यातर्फेही अशीच डचांची दूरदेशातली प्रवासवर्णने छापली जात.

सर्व वाचकांचे आभार. अरविंद कोल्हटकरांनी दिलेली माहिती भारिये. त्याबद्द्दल त्यांचे विशेष आभार.
.
भारतीय उपखंडाच्या विविध युद्धांची वर्णनं वाचताना हत्तींचा उल्लेख दिसतो. बर्‍याचदा हत्ती हा कागदोपत्री बलाढ्य वाटणार्‍या, धनिक,श्रीमंत सैन्याकडे असतो. आणि पुढचा उल्लेख असतो की ह्यामुळे सेनानायकाला आणि पर्यायाने सेनेलाही चपळ राहता आलं नाही. हालचालींच्या मर्यादा आल्या. हत्ती सहजतेनं १८० अंशात उलट फिरु शकत नाही. सतत वेगवान राहू शकत नाही. हत्ती वापरणारं सैन्य एकूणच इतर सामुग्रीही अवजड, बोजड घेउन फिरत असतं. तुलनेनं घोडा वेगवान असतो; चपळ अस्तो; आणि अधिक वेगानं अधिक काळ धावू शकतो. पण.....
जर हे असं सगळं होतं, तर हे धनिक लोक हत्ती का वापरायचे ? हत्त्ती परवडत असेल तर ह्यांना घोडेही परवडायला हवेत. (खरं तर घोडे त्याही काळात हत्तीहून लैच स्वस्त असावेत; शिवाय त्यांचा मेन्टेनन्स तुलनेनं कमी.) मग ते हत्ती वापरायचा निर्णय का घेत ?

हत्तीमुळे स्वपक्षास फायदा झालेल्या/ जिंकल्या गेलेल्या मोठ्या लढाया किती/कोणत्या ?
हत्तीमुळे स्वपक्षास तोटा झालेल्या किती/कोणत्या ?

वरील उपचर्चेच्या संदर्भातः https://en.wikipedia.org/wiki/Gunpowder_Empires

चर्चेत भाग घेता येत नसला तरी आवडीने वाचतो आहे. ईतिहास माझा आवडता विषय आहे.

चर्चा सुरू करून देण्याबद्दल मनोबाचे आभार.
बाकी अशी मजेदार चर्चा ऐसीवरच होऊ शकते.

काय पूर्व पश्चिम वाटणी घेऊन बसलात पृथ्वी गोल आहे व सतत पूर्वेकडे प्रवास केला तर पच्चीमेकडे पोहचू शकतो हे एका स्पॅनिश नेच करून दाखवलं नाव आहे Ferdinand Magellan.( मराठीत उच्चर येत नाही मला)

अप‌रिचित‌ प‌र‌देशी नावांचे उच्चार‌ क‌से क‌राय‌चे हे सांग‌णाऱ्या ड‌झ‌नाव‌री साय‌टी उप‌ल‌ब्ध‌ आहेत‌. गूग‌ल‌व‌र‌ "How Pronounce अब‌क‌" असा प्र‌श्ब‌ विचारा. त्या पुढे येतील‌. अलीक‌डे यूट्यूब‌व‌र‌ उच्चार‌ दाख‌विणाऱ्या साय‌टी बोकाळ‌ल्या आहेत‌. तेथील‌ एकीम‌ध्ये How Pronounce Ferdinand Magellan असे विचारा. ही साइट‌ 'फ‌र्डिन‌ंड‌ म‌जेल‌न‌' असा उच्चार‌ ऐक‌वेल‌.