नवीन आंतरराष्ट्रीय समीकरणे

२६/११च्या मुंबई हल्ल्यातील प्रमुख सूत्रधार अबू जिंदालला ताब्यात घेतल्यानंतर कसाबला फाशी दिल्यासारखा किंवा पाकने आपल्या कृत्यांची कबुली दिल्यासारखा आनंद सर्वजण व्यक्त करीत आहेत. हल्ल्याच्या दिवशीच कसाबला जिवंत पकडूनही आपण त्याला बिर्याणी खायला घालण्याखेरीज काहीही करू शकलो नाही तर मग जिंदालाला पकडल्याने काय दिवे लावणार आहोत?

असो..पण अबू जिंदाल नक्की कसा हाती लागला, भारतीय गुप्तहेर संघटनेची कार्यक्षमता खरोखरच वाढली आहे का, भारतीय दवाबामुळे त्याचे प्रत्यार्पण करण्यात आले का या प्रश्नांकडे सोयीस्कररित्या दुर्लक्ष केले आहे.

वास्तविक, अबू जिंदालच्या सौदीतील वास्तव्याची माहिती अमेरिकेने उघड केली होती. ९/११चा हल्ला व इतर कोणताही दहशतवादी हल्ला ज्यामध्ये अमेरिकन नागरिक मृत्युमुखी पडले आहेत त्याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने अनेक दहशतवादी ठरवून टिपायला सुरुवात केली आहे. अमेरिकेतील कायद्यानुसार, जगाच्या पाठीवर कोठेही कोणत्याही अमेरिकी नागरिकास इजा झाल्यास त्या विरोधात अमेरिकेत गुन्हा दाखल करता येतो व त्यानुसार अमेरिकी यंत्रणा दोषींवर कारवाई करू शकते. याच नियमाच्या आधारे अमेरिकेची सी.आय.ए. हि गुप्तचर संघटना जिंदालच्या मागावर होती व याच संघटनेने तो सौदीत लपून बसल्याची माहिती भारतास दिली होती. नंतर भारत व सौदीमध्ये गुन्हेगारांच्या प्रत्यार्पणाचा कोणताही करार नसल्याने अमेरिकेनेच दबाव टाकून अल मुखाबरात अल अलाम या सौदीच्या मुख्य गुप्तचर संघटनेला भारताशी संपर्क करावयास लावला (याच संघटनेने ओसामाचा ठावठिकाणा लावण्यासाठी महत्वाची भूमिका बजावली होती). त्यानंतर या संघटनेचे प्रमुख राजपुत्र मुखारिम अब्दुल अझीझ हे अनेकदा भारतात येऊन गेले. अबूच्या बीड येथील घरातून त्याच्या बहिणीच्या रक्ताचे नमुने घेऊन ते सौदीस पाठविण्यात आले. अबुची डी.एन.ए. चाचणी घेऊन सर्व खातरजमा करण्यात आली व यथावकाश अबूला भारताच्या हवाली करण्यात आले.

पण अमेरिकेची हि मदत भारत प्रेमासाठी किंवा मैत्रीसाठी नसून ती पाकिस्तान द्वेषासाठी आहे. अमेरिकेला याद्वारे पाकचे दहशतवाद्यांशी असलेले संबंध जगासमोर आणायचे आहेत. आत्तापर्यंत रशियन फौजांना अफगाणिस्तानातून हुसकाविण्यासाठी अमेरिकेने तालिबान व पाकिस्तान या दोघांना पोसले. नंतर हि प्यादी वजीरावरच चाल करून गेल्यामुळे गणिते फिसकटली. अबोटा येथे ओसामाला कंठस्नान घातल्यानंतर व मानवाविरहित ड्रोन हल्ल्यात पाकचे २५ सैनिक मारल्यानंतर अमेरिका-पाकिस्तान संबंध ताणले गेले. त्यातच अफगाणिस्तानात असलेल्या अमेरिका व नाटोच्या सैनिकांची रसद पाक लष्करप्रमुखाने तोडल्याने अमेरिका पाकिस्तानला एकटे पडण्याचा प्रयत्न करीत आहे. त्याचाच एक भाग म्हणजे सौदीवर दबाव टाकून भारताच्या हवाली केलेला अबू जिंदाल. याचबरोबर एक मोठी बाजारपेठ म्हणून व आशियामधील चीनचे वर्चस्व झुगारून देण्याकरिता अमेरिकेला भारताची गरज आहे. सध्याच्या राजकारणात भारताची अत्यंत निकड असल्याने अमेरिकेने भारताचे चोचले पुरवायला सुरुवात केली आहे.

दुसरीकडे, भारत-अमेरिका संबंधांची रशियाने गंभीर दखल घेतली असून त्याला प्रत्युत्तर म्हणून सप्टेंबरमध्ये पहिल्यांदाच रशियाचे अध्यक्ष पाकिस्तानच्या दौऱ्यावर येत आहेत. यापूर्वी पाकिस्तानबरोबर कोणत्याही प्रकारच्या लष्करी सहकार्यास नकार देणारा रशिया हा एकमेव देश होता. हे सर्व निर्बंध काढून रशिया यावेळी पाकिस्तानशी लष्करी व्यवहार करण्यास उत्सुक आहे. भारत-अमेरिका अणुकरार, लष्करी सहकार्यामध्ये झालेली वाढ, रशियाच्या तामिळनाडू येथील अणुभट्टीस होणारा विरोध, कमी झालेला व्यापार या सर्वांमुळे भारताचे धोरण अमेरिकाधार्जिणे झाले असल्याचे रशियाचे मत आहे.

जगभरातून टीकेचा धनी झालेल्या पाकशी संबंध सुधारण्यासाठी रशियाने घेतलेला पुढाकार, पाकिस्तान-चीन यांच्यातील मैत्री लक्षात घेता नजीकच्या काळात रशिया-चीन असे संबंध वृद्धिंगत होतील असे जाणकारांचे मत आहे. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात हितसंबंधाप्रमाणे मित्र-शत्रू जरी बदलत असले तरी अमेरिकेचा पूर्वइतिहास, भारताबद्दलची आकस व स्वार्थी दृष्टीकोन विचारात घेऊन भारताने आपल्या धोरणांचा पुनरविचार करावयास हवा.