Skip to main content

महाराष्ट्रातील (तुमच्या परिसरातील) वनस्पती

वृक्षवल्ली आम्हा सोयरीं वनचरें ।
पक्षीही सुस्वरें आळविती ॥१॥

वनस्पती संवर्धन आणि संगोपनासाठी सर्वसामान्य ते वनस्पती तज्ञ यांच्या आपापसातील माहितीच्या सुविहीत देवाण घेवाणीस महत्व आहे. विवीध क्षेत्रातील ज्येष्ठ वनस्पती तज्ञांना मराठी संकेतस्थळे आणि मराठी विकिपीडियाच्या माध्यमातून परिसरातील वनस्पतींची सर्वसामान्य जनतेकडून आणि विद्यार्थ्यांकडून माहिती हवी असते आणि वनस्पती तज्ञ त्यांच्याकडची माहिती शेअर करण्यात ती मंडळी उत्सूक असतात असे आढळून येते.

८ हजार बिशप आणि कार्डिनल वर मुलांच्या लैंगिक शोषणाचा आरोप: पोप

Taxonomy upgrade extras

कॅथलिक चर्चमधील २ टक्के पाद्रींवर लैंगिक शोषणाचे आरोप असल्याची खळबळजनक बाब समोर आली असून ख्रिस्ती धर्माचे सर्वोच्च धर्मगुरू पोप फ्रान्सिस यांनी यावर तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. लैंगिक अत्याचाराची ही विकृती रोखण्यासाठी पाद्रींना लग्न करण्याची मंजूरी देण्याचा विचारही या निमित्ताने पुढे आला आहे.

बागकामप्रेमी ऐसीकर : २

Taxonomy upgrade extras

व्यवस्थापकः या धाग्यावर सुरू झालेली ही माहितीपूर्ण चर्चा वाचन व व्यवस्थापन या दोन्ही दृष्टीने सोपी जावी म्हणून एका प्रतिसादाचे रुपांतर नव्या धाग्यात करत आहोत. घरगुती बागकामासंबंधित प्रश्न, शंका, विचार, माहिती, फोटो, योजना, कार्यक्रम, अपडेट्स इत्यादी गोष्टी या धाग्यात लिहिता येतील.
======

बियांपासून सुरूवात करताना..

मनातले छोटे मोठे प्रश्न - भाग १९

व्यवस्थापकः ही धागामालिका आपल्या मनात येणारे, नेहमी नेहमी डोकावणारे विचार मांडण्यासाठी आहे. कधी कधी आशय फार मोठा नसतो. फार खोल विचार केलेला नसतो. तो विचार/ कल्पना/ प्रश्न/ गंमत डोक्यात येते, जाते. कधी कधी आपण विसरतो, कधी कधी ती ती पुन्हा पुन्हा येत असल्याने आपण विसरू शकत नाही.
यापूर्वीच्या धाग्यावरचे प्रतिसाद १०० च्या वर गेले आहेत म्हणून हा पुढचा धागा
===========

हे शक्य आहे?

Taxonomy upgrade extras

भारतीय-पाश्चात्य पेहरावातील ती...
सखीसमवेत ती...
गंभीर-अवखळ-प्रसन्न मुद्रांतील ती..
नग्न-अर्धनग्न ती...
तर्‍हतर्‍हेचे दागिने ल्यालेली ती...
रेखांकनातून स्वत:ला साकारणारी ती...
कॅनव्हाससमोर उभी चित्रकर्ती ती...
तीच ती, अमृता शेरगिल... स्वत:ला विविध रंग-रुपांत रेखाटणारी!

`मी अशी - मी तशी’.... थेटपणे स्वत:ला साकारणं...
प्रत्येक कलाकाराला स्वत:ला ‘दाखवावं’ असं वाटत असणार.
किंबहुना,
अवगत असणार्‍या माध्यमातून ‘स्वत:ला अनेक तर्‍हांनी न्याहाळणं’ हेही कलेचं प्रयोजन असणार.
चित्रं-शब्द-शिल्प... मूर्त माध्यमांतून थेटपणे स्वत:ला ‘दाखवता-न्याहाळता’ येतं.

"टी "

असाच ऑफिस मध्ये पाट्या टाकण्याचा अजून एक दिवस . पावसाळी दुपार . एके काळी आपण स्वतहाशिच काय काय गगनचुंबी promises केली होती आणि आपण आता हे काय करत आहोत हि मनातून मधूनच टोचण्या देणारी जाणीव अजूनच टोकदार झालेली. असेच स्वतहाला कुरतडत बसण्याचा खेळ चालू असताना एकदम फोन वाजतो. फोन त्याचाच असतो.

" जिवंत आहेस का? बऱ्याच दिवसात तुझा उदास आवाज कानावर पडला नाही . म्हंटल आपणच फोन
करावा ।"

"अरे काही नाही रे. असाच busy होतो ऑफिस च्या कामात. "

" तुझा आवाज बराच cheerful येतोय . काही चांगल तर घडल नाही न तुझ्या कारकुनी आयुष्यात ?"

"श्रेय"

४-५ वर्षापूर्वीची गोष्ट... एका पुरोगामी प्रतिष्ठितास मी एका प्रकल्पाची कल्पना सांगितली. त्यांनी हा प्रकल्प करता येईल असे उत्साहाने सांगितले . पण मग हळुच मला एक थेट प्रश्न टाकला त्याने मात्र मी पार उडालो.

या गृहस्थानी विचारले, "या प्रकल्पाचे श्रेय कुणी घ्यायचे?"

मी नंतर त्या प्रकल्पाचा विचार डोक्यातुन काढुन टाकला...

डॉ दाभोलकरांच्या हत्येच्या तपासासाठी प्लँचेट चा वापर केला म्हणुन अंनिसने गुन्हा दाखल करणे योग्य कि अयोग्य?

Taxonomy upgrade extras

अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे (अंनिस) संस्थापक डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांच्या खुनाच्या तपासात "प्लॅंचेट‘चे माध्यम वापरल्याची चौकशी व्हावी व असे कृत्य करणाऱ्यांवर गुन्हा दाखल करावा, अशी मागणी महाराष्ट्र अंनिसतर्फे शुक्रवारी पत्रकार परिषदेत करण्यात आली. हा पहा संदर्भ

अँटवर्पमधील रुबेन्सची चित्रे

गेल्या महिन्यामध्ये अर्धा दिवस मी अँटवर्पला एक छोटी भेट दिली. हिर्‍यांच्या व्यापारासाठी आणि एक मोठे बंदराचे शहर म्हणून ते विख्यात आहे पण हिरेबाजारात डोकावयाला लागणारा पैसा आणि बंदर नीट पाहायला लागणारा वेळ दोन्ही मजजवळ नसल्याने अजिबात रु. न लागणारे उद्योग करण्याचे मी ठरविले होते. तेथील Cathedral of Our Lady हे जुने चर्च तेथे असलेल्या पीटर पॉल रूबेन्सच्या चार चित्रांसाठीहि प्रसिद्ध आहे. रूबेन्स १५७७-१६४० हा विख्यात फ्लेमिश चित्रकार अँटवर्पचा राहणारा होता आणि त्याचे राहते घर आणि स्टुडिओ, तसेच त्याचे स्वत:चा मोठा कलावस्तूंचा संग्रह हे सर्व अँटवर्पमध्ये आहेत. माझ्याजवळच्या थोडया वेळात मी कॅथीड्रलला भेट दिली आणि ही चित्रे पाहिली त्याचा हा वृत्तान्त.

अगदी प्रारंभाच्या दिवसांपासून ख्राइस्ट, त्याचा काळ, त्याचे चरित्र, अन्य ख्रिश्चन संतांची आयुष्ये, तसेच जुन्या आणि नव्या करारातील गोष्टी चित्र, शिल्प, मूर्ति अशा कलाकृतींच्या मार्गांनी दाखवायची प्रथा ख्रिश्चन धर्मामध्ये दिसून येते. प्रॉटेस्टंट चळवळीतील अतिसाधेपणाला विरोध म्हणून कॅथलिक पंथामध्ये बरोक आणि रोकोको अशा शैली, चित्रांमध्ये ठळक रंगांचा वापर तसेच वास्तववादी चित्रण ह्यांना महत्त्व आले. रूबेन्स जरी प्रॉटेस्टंट कुटुंबामध्ये जन्मला होता तरी नंतर कॅथलिक पंथाकडे ओढला गेला आणि त्या परंपरेतील एक महत्त्वाचा चित्रकार म्हणून त्याला मान्यता मिळाली.

कॅथीड्रलपासून जवळच आमची टूरिस्ट बस थांबली आणि पाच मिनिटांच्या चालण्यानंतर आम्ही शहरातील मुख्य चौक Grote Markt - Great Market येथे आलो. चौकाच्या एका बाजूस अँटवर्पचा City Hall उभा आहे. १६व्या शतकाच्या मध्यात ही देखणी इमारत बांधली गेली. इमारतीपुढील चौकामध्ये ’ब्राबोचे कारंजे’ आणि रुबेन्सचा पुतळा उभा आहे आणि दुसर्‍या बाजूस कॅथीड्रल.


अँटवर्पचा टाउन हॉल आणि त्यापुढील चौक



चौकातील कॅथीड्रल आणि ब्राबो कारंजे, ब्राबो कारंज्याचा जवळून देखावा आणि जवळचा एक रस्ता



राक्षसाचा तोडलेला हात दूर फेकण्याच्या पवित्र्यात ब्राबो, तसेच चौकातील रूबेन्सचा पुतळा


कारंजे जेफ लॅंबो नावाच्या शिल्पकाराने १८८७ मध्ये बनविले पण त्यामागची ब्राबोची दंतकथा खूपच जुनी आहे. अशी कथा सांगितली जाते की अँटिगून नावाचा एक दुष्ट राक्षस अँटवर्पच्या शेल्ट (Scheldt) नदीमधून येजा करणार्‍या प्रवाशांकडून सक्तीने पैसे उकळत असे आणि पैसे द्यायला नकार देणार्‍यांचे हात तोडून ते दूरवर भिरकावून देत असे. ब्राबो नावाच्या सैनिकाने त्याचा युद्धामध्ये पराभव केला आणि शिक्षा म्हणून त्याचा हात तोडला आणि तो तसाच दूर भिरकावला. ही गोष्ट ह्या कारंज्याच्या शिल्पामधून सांगितली आहे.


कॅथीड्रलची प्रतिकृति



कॅथीड्रलचा मुख्य प्रवेशद्वार नाना कोरीव आकृति आणि चित्रांनी भरलेले आहे. दरवाज्याचा वरच्या भागावर कोरलेले ’शेवटच्या न्याया’चे चित्र लक्षवेधी आहे. ख्रिश्चन धर्माच्या विश्वासानुसार विश्वाच्या अंतसमयी सर्व मानवांचे मृतात्मे येशूपुढे न्यायासाठी आणले जातात, सेंट मायकेल प्रत्येकाचे पाप आणि पुण्य तराजूच्या दोन पारडयामध्ये घालून तोलतो. मेरी आणि अन्य ख्रिश्चन संत येशूच्या जवळ उभे राहून न्यायदानाला मदत करतात. ज्यांचे पुण्य अधिक ते येशूच्या उजव्या बाजूस स्वर्गाकडे पाठविले जातात. ज्यांचे पाप अधिक ते येशूच्या डाव्या बाजूस स्टिक्स (Styx) नदीच्या पलीकडे नरकात ढकलले जातात. ह्या समजुतीनुसार ह्या चित्रात पाठीवर पंख असलेल्या संतांच्या मधोमध उच्च स्थानावर येशू बसला आहे. त्याच्या खाली संत मायकेल तराजूने पापपुण्ये तोलत आहे. त्याच्या उजव्या बाजूचे पुण्याचे पारडे खाली गेलेले असून पुण्यात्मे त्याच दिशेला जात आहेत. ह्या उलट पापी लोक नागडेउघडे डाव्या बाजूस नरकाकडे रवाना होत आहेत. चर्चमध्ये प्रार्थनेसाठी येणार्‍या सर्वांच्या लक्षात हे यावे की ’शेवटचा न्याय’ अटळ आहे ह्यासाठी हे चित्र चर्चच्या प्रवेशातच महत्त्वाच्या स्थानी दाखविले जाते आणि तदनुसार ते येथे प्रवेशद्वारावरच आहे, जेणेकरून सर्व भक्त येताजाता ते पाहतील.


कॅथीड्रलचे प्रवेशद्वार आणि त्यातील 'अखेरचा न्याय'



मायकेलअँजेलोने सिस्टीन चॅपेलच्या भिंतीवर काढलेला हाच देखावा



कॅथीड्रलमध्ये प्रवेश करताच हे जाणवते की त्याचा अंतर्भाग नाना चित्रे, शिल्पे, पुतळे ह्यांनी खच्चून भरलेला आहे. धार्मिक वृत्तीचे सधन लोक प्रख्यात कलाकारांना अशी कामे देऊन कलाकृति चर्चला अर्पण करीत असत. परिणामत: पुष्कळ चर्चेस अशा कलाकृतींनी समृद्ध बनली आहेत कोटयवधींनी मूल्यमापन केली जाणार्‍या ह्या कलाकृति सांभाळणे ही एक मोठी जोखीम त्यांच्यावर पडलेली आहे. (दुसर्‍या महायुद्धाच्या काळात हिटलरच्या आज्ञेवरून ताब्यातील प्रदेशातील धनाढय लोक, तसेच चर्चेस, म्यूझिअम्समधी चित्रे आणि अन्य कलाकृति लुटून जर्मनीकडे पाठविण्याचा पद्धतशीर कार्यक्रम चालविला गेला होता. ती परत मिळविण्याच्या प्रयत्नांच्या युद्धाच्या अखेरीच्या दिवसांमधील कथेवरील झालेला Monuments Men हा अलीकडचा चित्रपट ह्या संदर्भामध्ये पाहण्याजोगा आहे.) येथील कलाकृतींपैकी रूबेन्सच्या चार चित्रांवर आपण लक्ष केन्द्रित करू.

कॅथीड्रलमध्ये रूबेन्सची चार चित्रे - तीन ट्रिपटिक (triptych) प्रकारची आणि एक मुख्यस्थानी असलेले (altarpiece) - आहेत. ट्रिपटिक म्हणजे एकमेकांशी संबंधित आणि घडी करण्यासारखी एकमेकांना जोडलेली तीन चित्रे, त्यांपैकी मधील मोठे आणि बाजूची दोन अर्ध्या रुंदीची, असे चित्र. (अशीच दोन, चार, पाच वा अधिक चित्रेहि एकमेकांना जोडलेली आढळतात. त्यांना diptych, tetraptych, pentaptych, polyptych असे म्हटले जाते.)

पहिले ट्रिपटिक क्रूसावर खिळवलेल्या येशूचा क्रूस उभा करण्याचे काम पूर्ण शक्ति लावून नऊजण करीत आहेत ह्यावरून ’क्रूस उभा करणे - The Raising of the Cross' अशा नावाचे आहे. हे काम करणार्‍यांच्या स्नायूंवरून ते किती शक्ति वापरून हा जड क्रूस उभा करत आहेत ते जाणवते. येशूची दृष्टि आकाशातील ईश्वराकडे आहे आणि त्याच्या अपराधांचे वर्णन त्याच्या डोक्यावर लावले आहे. हे झाले मधले चित्र. डाव्या बाजूस मेरी आणि जोसेफ (वर) तसेच शोकाकुल स्त्रिया (खाली) दिसत आहेत. उजव्या बाजूस अश्वारूढ रोमन अधिकारी ह्या मृत्युदंडाच्या कारवाईवर देखरेख करतांना दिसतो.


कॅथीड्रलमधील पीटर पॉल रूबेन्सचे ट्रिपटिक - The Raising of the Cross



ह्यापुढील ट्रिपटिक ’क्रूसावरून खाली उतरवतांना - The Descent from the Cross' अशा नावाचे आहे. मृत्यु पावलेल्या येशूला आठ व्यक्ति काळजीपूर्वक क्रूसावरून खाली काढत आहेत आणि त्याचे शरीर वस्त्रामध्ये लपेटत आहेत असा हा देखावा आहे. त्यामध्ये सर्वात वर दोन अनाम साहाय्यक हातामध्ये आणि दातांत वस्त्र धरून आहेत. त्यांच्याखाली डावीकडे अरिमाथियाचा जोसेफ आणि उजवीकडे निकोडेमस हे ज्यू समाजातील प्रतिष्ठित आणि तरीहि येशूवर श्रद्धा असलेले असे ह्या कार्याला मदत करीत आहेत. पुढच्या बाजूस तांबडया वस्त्रामध्ये येशूचा बाप जोसेफ हेच काम करीत आहे. डाव्या बाजूस शोकाकुल मेरी आपल्या मुलाच्या शरीराला स्पर्श करीत आहे आणि पायाशी शोकाकुल मेरी मॅग्डेलन आणि क्लिओपासची पत्नी मेरी ह्या दु:खात बसल्या आहेत. डाव्या बाजूच्या चित्रामध्ये मेरी आणि आणि तिची बहीण एलिझाबेथ ह्या दोघी गर्भवती (अनुक्रमे येशू आणि जॉन ह्यांच्या आया ) दिसत आहेत. उजव्या बाजूस जेरूसलेमच्या नवजात येशूला मंदिराचा धर्माधिकारी सिमेऑन ह्याच्या हातात त्याचा बाप जोसेफ देतांना दिसत आहे.


कॅथीड्रलमधील पीटर पॉल रूबेन्सचे दुसरे ट्रिपटिक - The Descent from the Cross



ह्यापुढील ट्रिपटिक ’येशूचे पुनरुत्थान - Resurrection of Christ' ह्याविषयी आहे. दफन केला गेलेला येशू ईश्वराच्या इच्छेने कबरीतून बाहेर पडत आहे आणि त्याच्या भोवतीच्या तेजाने डोळे दिपलेले लोक, तसेच त्याचे मारेकरी आणि आता भीतिग्रस्त झालेले रोमन सैनिक येथे दिसत आहेत. बाजूला डावीकडे जॉन दि बॅप्टिस्ट आणि उजवीकडे सेंट मार्टिना दिसत आहेत. तिसर्‍या शतकाच्या प्रारंभी मार्टिनाने ह्या रोमन स्त्रीने ख्रिश्चन धर्माचा स्वीकार केला. तो सोडून पुनं जुन्या धर्मात येण्याला तिने नकार दिल्यामुळे तिला रोमन सम्राटाने मृत्युदंड सुनावला.


कॅथीड्रलमधील पीटर पॉल रूबेन्सचे तिसरे ट्रिपटिक - The Resurrection of Christ



चौथे चित्र स्वर्गारोहण करणार्‍या मेरीचे आहे. कॅथीड्रलमधील प्रमुख स्थानी हे चित्र असून पिसासारखी हलकी मेरी आणि तिच्यासह देवदूत (cherubs) स्वर्गाकडे जात आहेत आणि अन्य दोन देवदूत तिला गुलाबाची माळ घालत आहेत, खाली तिच्या कबरीभोवती उभे असलेले बारा गुरु (apostles) हा प्रसंग आश्चर्य आणि आनंद अशा संमिश्र भावनेने पाहात आहेत असे हे आनंददर्शक चित्र आहे.


कॅथीड्रलमधील पीटर पॉल रूबेन्सचे चित्र The Assumption of the Virgin



कॅथीड्रलमधून बाहेर पडल्यावर रस्त्यावर हे पुढील शिल्प कॅथीड्रल बांधणारा कारागीर पिएटर अपलमान्स आणि त्याचा पिता जान ह्यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ उभारले आहे.


कॅथीड्रल बांधणारे कारागीर. कॅथीड्रल आणि त्याचा दुरून देखावा.



अँटवर्प बंदराचा काही भाग आणि शेल्ट नदीचा दुरून देखावा



शेल्ट (Scheldt) नदीच्या दुसर्‍या काठावरून अँटवर्प आणि तेथील Cathedral of Our Lady

परतताना...

काही क्षण असे असतात की ते जरी तत्क्षणी संपून जातात तरीही आपल्याला मात्र त्यातच बुडून रहावसं वाटतं. सवयीने इतर गोष्टी आपसूक होत राहिल्या तरीही त्या क्षणांनी मनावर झालेलं गारूड काही काळापुरतं लांबावं असं वाटत असतं.

गुलजारांच्या कवितांचे विजय पाडळकरांनी अनुवाद केलेल्या ‘तेच स्वप्न पुन्हा-पुन्हा’ ह्या पुस्तक-प्रदर्शनाचा कार्यक्रम संपल्यानंतरची गोष्ट..
स्वत: गुलजारांची उपस्थिती, गुलजार-पाडळकरांची आत्मीय मनोगतं, सौमित्र अर्थात किशोर कदमांनी केलेलं भावपूर्ण काव्यवाचन...
कवितामय, हलकं-फुलकं होऊन तरंगणार्‍या मनात काही काळ रहावं -- अतितीव्रतेने वाटत होतं...
पण----