दिवाळी विनोद विशेषांकाचं काउंटडाउन

दिवाळी अंकासाठीचा लेख पाठवा आवाहन अगोदरच झालं आहे पण आजपासून तीन महिन्यांनी दिवाळी म्हणजे काउंट डाउन सुरू करायला हवे. एंजिनाचा भुसनळा सुरू होणार, कनेक्टिंग केबल्सचे प्लग सॅाकेट्समधून दूर फेकले जाणार, विनोदाचे रॅाकेट उचललं जाणार. सुरुवातीला डोळ्यांनी मग दुर्बिणितून, नंतर स्क्रीनवर एक छोटासा ठिपका वरवर अपेक्षित प्रजेक्टाइलवर सरकत जाताना पाहायचे चित्र आताच दिसायला लागलय. थोड्या वेळाने बुस्टर आणि पुढचे नोड्युल किंवा सॅटेलाइट सुरुवातीच्या कक्षेत टेकला की एकमेकांचे हग, हस्तांदोलन, छोटेसे भाषण, आभार वगैरे.

लहानपणापासून दिवाळी अंक हे कथा, लेख, आणि विनोदी व्यंगचित्रे यांचा स्फोट असलेले अंक असा समज होता. आमच्याकडे आईबाबा वाचायचे नाहीत, काका अतिशय आवडीने इतर महिन्यांचे अंकही वाचत असत. चकचकीत चित्राचं पहिलं वरचं पान असायचच. विशेष जाडजूड. वाचनालयाची मासिक वर्गणी भरलेली असायची. त्यातून एक मासिक/पुस्तक मिळायचं. ते बदलून आणायचं काम मीच करायचो. आमच्याकडची आवड ठरलेली नवनीत, अमृत, चांदोबा, किर्लोस्कर, स्त्री, मनोहर आणि हंस. दोन बिंल्डिंग पलिकडे राहाणाऱ्या काकू ( वकील श्रीकांत भटची आई) त्यांचे पुस्तकही मलाच बदलायला सांगत.
"कुठलंतरी नवीन मासिक घेऊन ये." किंवा " हे मिळालं तर पाहा वगैरे."
दिवाळीच्या आठदहा दिवस अगोदर पुस्तक जमा केले आणि "आता पाडव्यालाच सकाळी ये हं. तेव्हाच मिळेल दिवाळी अंक."
"पण मला दुसरे कुठले पुस्तक चालेल."
"नाही, तेव्हाच घे."

मला काही कळलं नाही. पाडव्याला सकाळी गेलो. ही गर्दी. टेबलावर रंगीत कवरांची मासिकांचे ढिगारे. मग पुजा करून चिठ्ठ्या काढल्यावर जे नाव आले ते अंक देण्यात आले. माझ्या हातात दोन पडले. ते बघून " अमच्याकडे नाही वाचत हे" असं बोललो आणि शेजाऱच्या काकुंनी लगेच तो अंक बदलून घेतला. त्यांचा मला दिला. नंतर भटकाकु म्हणाल्या उगाच बदललास. तर तेव्हा काही कळलं नव्हतं आणि अमच्याकडेही एवढा उत्साह नव्हताच.

त्या सायन स्टेशनसमोरच्या लक्ष्मिबागेतल्या वाचनालयाची स्थिती बिघडायला लागल्याने दादरच्या मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालयचे सभासदत्व घेतले. तिथे मासिकांचा आणि त्यापेक्षा पुस्तकांचा संग्रह भरपूर होता. आठवीत गेल्याने थोडे वाचनही वाढलं होतं. दिवाळी अंकांपैकी आवाज, जत्रा, यांवर उड्या पडायच्या. ते आणून पाहिले नक्की काय असतं. विनोदी म्हणून दिलेले लेख हे बरेच नवरा-बायको-संसार यास धरून होते. काही फसलेल्या पाककृतींवर होते. व्यंगचित्रांची पाने पाहून अंक परत करणे एवढेच केले जायचे. "शंभर लाडुंवर एक हातोडा फुकट," किंवा लोचट अनरश्यांवर असत.
बालमासिकांत झोपलेल्या गुर्जिंच्या खुर्चिखाली फटाका लावताहेत मुलं हे चित्र बऱ्याचदा असे. पुढे विनोदी दिवाळी अंकांबरोबरच ज्योतिष,आरोग्य आणि सामाजिक - राजकीय विषयांना वाहिलेल्या अंकांना मागणी वाढू लागली.

विनोद यावर विचार करताना आठवू लागलो की मला समजलेला पहिला विनोद कोणता? पाचवी किंवा सहावीत होतो. शेजारचा मुलगा म्हणाला आज बाल दिन? दोनचार क्षण काही कळलं नाही. नंतर डोक्याला हात लावून हसलो. कोटि! म्हणजे या अगोदर मी कधी हसलोच नव्हतो का? हो ना. पण ते बरेच प्रसंग म्हणजे फजिती होणे आणि ती दुसऱ्याची. लहान मुलांसाठी कुणी घसरून पडला, चिखलाचे पाणी उडाले, वाऱ्याने छत्री उलटी झाली, कुणाचा डबा दप्तरात सांडणे, रस्त्यात बैल उधळल्याने होणारी पळापळ, इत्यादि हसण्याचे प्रसंग. बावळटपणाने इतरांना हसू येणे थोडे अपग्रेडेशन सातवीत. खूप तयारीने शाळेत जावे तर गेट बंद! आज सुटी हे विसरल्याने फजिती.
आठवीनंतर लैंगिक चावट विनोद करणारा किंवा कुठलेकुठले विनोद सांगणारा गर्दी खेचू लागतो. विनोदी कथाही वाचल्या जातात. हळूहळू विनोदाच्या बंदुकितून आपल्यावरही गोळ्या झाडल्या जातात हे लक्षात येतं. "दे लाफ्ट अॅट माइ इक्सपेन्स" म्हणजे काय शेकणे हे कळतं. ग्रुप पिकनिक जाते तेव्हा कुणीतरी सांपल, टार्गेट केलं जातं. त्याशिवाय सक्सेस होत नाही. किंबहुना अशाच पिकनिक लक्षात राहतात.
विनोद कधी व्हायला पाहिजेत तेव्हा होतच नाहीत. नको तेव्हा होतात आणि सगळे हसतात.

चला तर तुम्हाला आठवतं का पहिला विनोद कधी कळला.