GenZ - जंतर-मंतर आणि भारतात इतरत्र

फोटोची लिंक आहे का?

• प्रतिसाद लिहिताना टेक्स्ट फॉरमॅट फुल एचटीएमल;
• जिथे टंकतो, त्याच्या वर बटणं दिसतील, त्यांतलं डावीकडून तिसरं बटण.
• त्यात ती लिंक पेस्ट करा.
• ओके

कळतील असे jokes आणि पोस्टर्स अश्लील असल्याने ती समजली हे दाखवायची देखिल चोरी.

उलट, कळतील अशा जोक्सवरून या लोकांच्या (पक्षी: आंदोलकांच्या. किंवा, जेन-झीच्या.) नीतिमत्तेवर, संस्कारांवर घसरण्याची सुवर्णसंधी. (वस्तुतः, यामागे नीतिमत्तेशी काहीही घेणेदेणे नसते, परंतु, तेवढेच आपले एक distraction निर्माण करून त्यावरून आंदोलनास, त्यातील रास्त मुद्द्यांस discredit करता येते, झाले.)

या एकंदरच आंदोलनाच्या संदर्भात, ‘त्या दुसऱ्या संकेतस्थळा’वरची एक चर्चा फॉलो करीत होतो. त्यातील एका उपचर्चेत एका सद्गृहस्थांनी एक रोचक मुद्दा मांडलेला आढळला.

आता, प्रस्तुत सद्गृहस्थांचे (माझ्या समजुतीतील) antecedents लक्षात घेता, त्यांच्या प्रस्तुत प्रतिसादामागील हेतूच्या प्रामाणिकतेबद्दल निदान माझ्या मनात तरी कोणताही संदेह नाही. त्यांनी मांडलेला मुद्दा (व्यापक पातळीवर) तत्त्वतः रास्त आहेच; झालेच तर, (प्रस्तुत आंदोलनाप्रति वा आंदोलकांप्रति त्यांच्या भूमिका वा भावना काहीही असोत, परंतु,) आंदोलनास (वा आंदोलकांस) discredit करण्याच्या express कुटिल हेतूपोटी त्यांनी तो मांडला असावा, असे निदान मला तरी वाटले नाही. (Of course, I could be wrong — one would never know — परंतु तरीही. निदान तूर्तास तरी मला तसे वाटत नाही.)

मात्र, भक्तगणांनी ताबडतोब त्या प्रतिसादाच्या बँडवॅगनवर मारलेली उडी मनोरंजक वाटली. परंतु, चालायचेच.

पैकी, दोन विशिष्ट विनोदांकडे प्रस्तुत सज्जनांनी केलेला अंगुलिनिर्देश महत्त्वपूर्ण वाटला.

“छप्पन्न इंच की छाती के लिए ब्रा कहाँ मिलेगी…”

ठीक आहे. हे अतिशय सेक्सिस्ट आहे. At the very minimum, gender-neutral नाही. झालेच तर, पुरुषाचा कमाल अपमान करायचा असला की त्याला बाईसारखे म्हणायचे, त्यात पुन्हा छातीला ब्रा मिळेल का वगैरे, आणि शिवाय, हे एक मुलगी (पक्षी: स्त्री) म्हणून दाखवणार, वगैरे.

सर्व आरोप मान्य. परंतु, हे सर्व मुदलात ज्या ‘छप्पन्न इंची छाती’तून आले, ते मुळात काय आहे मग? ते सेक्सिस्ट नाही? Gender-neutral आहे? (तथाकथित) ‘मर्दानगीची निशाणी’ वगैरे नाही? आणि, एक पुरुष हे म्हणून दाखवीत नाही?

नाही, एकाने गाय मारली म्हणून दुसऱ्याने वासरू मारू नये, वगैरे ठीकच आहे. (आणि, ‘छप्पन्न इंच की छाती के लिए ब्रा’चे समर्थन खचितच करायचे नाही.) परंतु, ‘जेन झी स्मार्ट झाले आहे परंतु ही (सेक्सिस्ट) वृत्ती अजून मनातून बाहेर पडली नाही’ म्हणताना, मुळातल्या ‘छप्पन्न इंच की छाती’च्या दावेदारांची वृत्ती मनातून बाहेर पडून कोठवर पोहोचली, म्हणायची?

मुळातल्या सवालाला त्याच (आणि, समजेल अशा) भाषेत जवाब, असे याकडे का पाहाता येऊ नये? अर्थात, हे कोठल्याच बाजूचे समर्थन नाही, परंतु… हे जर आक्षेपार्ह असेल (आणि, I daresay, हे आक्षेपार्ह आहे!), तर तेदेखील तितकेच (किंबहुना, original sin म्हणून अधिक) आक्षेपार्ह नव्हे काय?

आणि, gender neutralityच्या अपेक्षेचे ओझे एकट्या जेन-झीच्या खांद्यांवर काय म्हणून लादायचे? मानले, तरुण पिढी आहे, पुढील मार्ग त्यांनी दाखविला पाहिजे, वगैरे… परंतु म्हणून, थेरडेशाहीला केवळ ते थेरडे आहेत म्हणून free pass मिळावा काय?

असो. तर त्या सद्गृहस्थांनी अंगुलिनिर्देश केलेला दुसरा विनोद म्हणजे “बीवी नहीं है तो देश की मारोगे क्या?”.

यावर त्या सद्गृहस्थांचा आक्षेप असा आहे, की, हक्काची बायको असेल, तर तिची हक्काने मारणे गृहीत आलेच, आणि, ती नसली, तर कोणाचीतरी मारलीच पाहिजे, ही यामागील मनोवृत्ती आहे. आणि, (पुन्हा, त्या सद्गृहस्थांच्या म्हणण्याप्रमाणे) ही या (जेन-झी) मंडळींनी गाठलेली नवीन पातळी आहे.

आता, हक्काची बायको असेल, तर तिची हक्काने मारणे गृहीत आलेच, आणि, ती नसली, तर कोणाची तरी मारलीच पाहिजे, या मनोवृत्तीसंबंधीचा प्रस्तुत सद्गृहस्थांचा जो आक्षेप आहे, तो एकदम चोक्कस आहे. ही मनोवृत्ती अर्थातच घृणास्पद आहे, आणि, तिचे कौतुक होण्याचे तर सोडाच, परंतु समर्थन होण्याचेही काहीच कारण नाही, आणि, अशा घोषणा कदापि होऊ नयेत, या प्रस्तुत सद्गृहस्थांच्या मुद्द्याशी मी शतशः सहमत आहे. त्याबाबत काही वाद असण्याचे काहीच कारण निदान मला तरी दृग्गोचर होत नाही.

परंतु, प्रस्तुत विनोदाचा ज़िक्र ऐकून माझे मन मात्र भूतकाळात गेले. To be precise, १९८०च्या दशकात, माझ्या कॉलेजच्या दिवसांत. तेव्हा श्री. राजीव गांधी पंतप्रधानपदी होते, आणि, त्यांनी त्या पदाची धुरा उचलल्यास जेमतेम दोनएक वर्षे झाली असावीत. (चूभूद्याघ्या.)

आता, दिल्लीकर विद्यार्थी हा आमच्या कँपसवरील बहुसंख्य गट जरी नसला (आमचे कँपस हे हिंदी पट्ट्यात जरी असले, तरी कँपसची डी-फॅक्टो मातृभाषा तमिळ होती. परंतु, तो मुद्दा येथे पूर्णपणे अवांतर आहे. असो.), तरी dominant गट म्हणता येण्याजोगा होता. त्यामुळे, नाही म्हटले तरी दिल्लीकर सहविद्यार्थ्यांशी पाला पडण्याचे प्रसंग मुबलक येत. तर अशाच एका प्रसंगी एका दिल्लीकर सहविद्यार्थ्याकडून एक विनोद ऐकावयास मिळाला. (मूळ विनोदात श्री. राजीव गांधी तथा श्रीमती सोनिया गांधी यांचा उल्लेख एकेरी जरी असला, तरीसुद्धा, तो विनोद येथे पेश करताना औचित्यापोटी तो उल्लेख आदरार्थी बहुवचनी केलेला आहे.)

तर एकदा श्री. राजीव गांधी रात्रीच्या वेळेस आपल्या शयनकक्षात झोपण्याच्या तयारीने अंथरुणावर पहुडलेले असतात. त्यांच्या शेजारी अर्थात श्रीमती सोनिया गांधी पहुडलेल्या असतात. इतक्यात अंथरुणाशेजारच्या फोनची घंटा वाजते.

श्री. राजीव गांधी फोन उचलतात. क्रँक कॉल असतो.

“क्यों बे, सोनिया गाँधी को **^१ है क्या?”

श्री. राजीव गांधी काहीही उत्तर न देता फोन ठेवून देतात. मनाने डिस्टर्ब झालेले असतात, परंतु, काय करणार?

इकडे श्रीमती सोनिया गांधी पृच्छा करतात, कोणाचा फोन होता म्हणून. आता, आपल्या मनःशांतीला धक्का तर पोहोचलेलाच आहे, परंतु, उगाच त्यांना त्रास कशास द्या, या सद्भावनेने, श्री. राजीव गांधी “कोणास ठाऊक! काही विशेष नाही.” वगैरे थातुरमातुर उत्तर देऊन वेळ मारून नेतात.

परंतु, त्यानंतर हे रोजच होऊ लागते. रोज त्याच वेळेस तोच क्रँक कॉल येणार, तोच प्रश्न विचारणार, त्यावर श्री. राजीव गांधी काहीही उत्तर न देता फोन ठेवून देणार नि मनोमन डिस्टर्ब होणार. शेवटी चौथ्या की पाचव्या दिवशी श्रीमती सोनिया गांधींनाही लक्षात येऊ लागते, की प्रकरण सीधे नाही, आणि, जे काही आहे, त्याने आपल्या पतीस प्रचंड मनस्ताप होत आहे, म्हणून.

शेवटी काळजीपोटी त्या एके दिवशी श्री. राजीव गांधींस विचारतात, की नक्की काय चालले आहे, म्हणून. श्री. राजीव गांधी त्यांस मग सविस्तर कथन करतात.

श्रीमती सोनिया गांधी मग त्यांची समजूत घालतात, की प्रकरण तसे गंभीर आहे खरे, परंतु, हा कोणीतरी वेडा इसम असावा, त्याचे काय एवढे मनावर घ्यायचे नि स्वतःलाच मनस्ताप करून घ्यायचा? उद्या जर पुन्हा कॉल आला नि प्रश्न विचारला, तर “हो, आहे” म्हणून उत्तर द्या, नि मोकळे व्हा एकदाचे, म्हणून.

त्यानंतर पुढील दिवशी नेमाप्रमाणे कॉल येतो, नि पलीकडून तोच प्रश्न येतो. या वेळेस मात्र श्री. राजीव गांधी (पढविल्याप्रमाणे) उत्तर देतात, “हाँ, है।” म्हणून.

पलीकडून उत्तर येते, “तो फिर, भैं**^२, उसी की मार ना! देश की क्यों मारता है?”

(या (पक्षी: श्री. राजीव गांधी, श्रीमती सोनिया गांधी, तथा क्रँक कॉलर यांच्या संदर्भातील) विनोदाचा नेमका राजकीय उद्गम कोठून असावा, याबद्दल मला पुसटशीदेखील कल्पना नाही. मात्र, हा विनोद काँग्रेसी गोटांतून खासा उगम पावला नसावा, अशी, का, कोण जाणे, परंतु, जबरदस्त शंका येते. परंतु, येथे तो मुद्दा नाही.)

तर सांगण्याचा मतलब एवढाच, की विद्यमान पंतप्रधानांच्या संदर्भातील विनोदाबद्दल उर्वरित सर्व आक्षेप जरी ग्राह्य असले, तरी, ही जेन-झीने गाठलेली नवी पातळी असे तिचे categorization हे पटण्यासारखे नाही. किंबहुना, या विनोदातून जेन-झीने कोठलेही नवनिर्माण केलेले नाही, असे प्रतिपादण्याचे धाडस करू इच्छितो. प्रस्तुत विनोद ज्या (पक्षी: दिल्लीच्या.) परिसरात केला गेला, त्या परिसरात या विनोदाचे (किंवा, विनोदाच्या या genreचे) व्हिण्टाज किमान चाळीस वर्षांपूर्वीचे आहे. (आणि, या genreमधील विनोद काही वेगळ्या संदर्भात आम्ही स्वतः आमच्या कानांनी ऐकलेला आहे.)

(अर्थात, आक्षेपकर्त्या सद्गृहस्थांचा कदाचित दिल्लीच्या संस्कृतीशी — आणि, त्यातही, चाळीस वर्षांपूर्वीच्या दिल्लीच्या संस्कृतीशी — तितकासा निकटसंबंध आलेला नसू शकेलही. (चूभूद्याघ्या.) त्यामुळे, त्यांना प्रस्तुत विनोदाच्या व्हिण्टाजविषयी कल्पना नसल्यास ते अर्थातच क्षम्य आहे. त्याबद्दल त्यांना मी दोष देणार नाही. असो.)

हे जेन-झीने केलेल्या प्रस्तुत विनोदाचे (तथा त्यामागील मानसिकतेचे) समर्थन नव्हे. कोठल्याही अंगाने नव्हे. तसे समर्थन कोठल्याही प्रकारे करण्याचा हेतूही नाही. कदापि नाही. चाळीस वर्षांपूर्वीच्या तरुणाईने काही विशिष्ट मानसिकतेतून काही अरबटचरबट विनोद केला (नि तेव्हाच्या माहौलात तो खपूनही गेला), म्हणून आजच्या तरुणाईनेही त्याच प्रकारच्या मानसिकतेतून त्याच genreमधील विनोद आजही करावा का? या प्रश्नाचे उत्तर अर्थात “नाही” असेच द्यावे लागेल. दुसरे कोणतेही उत्तर देता येणे शक्य वाटत नाही.

परंतु, असे पाहा. त्या वयात असा विनोद केलेला मी ऐकलेला आहे, इतकेच नव्हे, तर (तेव्हासुद्धा माझा वैयक्तिक कल काहीसा काँग्रेसच्या बाजूस झुकता असूनसुद्धा) तो विनोद त्या वयात मी enjoyसुद्धा केलेला आहे, त्यावर खदाखदा हसलेलोसुद्धा आहे. (आणि, I daresay, आक्षेपकर्त्या सद्गृहस्थांनीसुद्धा, त्या वयाचे असताना, हा विशिष्ट विनोद नाही कदाचित, तरी अशा प्रकारचे विनोद ऐकून enjoy केलेले असतील, नि त्यावर खदाखदा हसलेसुद्धा असतील, याबद्दल मला खात्री आहे.)^३ असे असताना, आम्हीं थेरड्यांनी आजमितीस आजच्या तरुणाईला नेमक्या कोणत्या तोंडाने सांगावे, की बाबांनो, असले विनोद करणे उचित नव्हे, म्हणून? (किंवा, कदाचित, आजच्या तरुणाईच्या नावाने खडे फोडताना, त्यांच्या संस्कारांवर वगैरे घसरण्यापूर्वी^४, आम्हीही त्यांच्या वयाचे असताना कदाचित असेच, इतकेच (किंवा याहूनही अधिक) वाईट असू शकू, हे स्मरून, जगाशी नाही तरी निदान स्वतःशी प्रामाणिक राहण्याचा काही किमान प्रयत्न तरी करू शकू काय?)

(बाकी, पंतप्रधान राजीव गांधींसंबंधीच्या वर उद्धृत केलेल्या विनोदात, श्री. राहुल गांधींच्या मातुःश्रींविषयी काही आक्षेपार्ह मजकूर आलेला आहे, असे आमच्या लक्षात येते. श्री. राहुल गांधी हे त्याबद्दल (त्यांच्या मातुःश्रींविषयी आक्षेपार्ह विधाने असलेले अरबटचरबट विनोद करणाऱ्या) आमच्या पिढीस मोठ्या उदार मनाने क्षमा करतील, किंवा कसे, हे भविष्यकाळच सांगू शकेल. (का, कोण जाणे, परंतु, ते त्या भानगडीतसुद्धा पडणार नाहीत, अशी दाट शंका आम्हांस येते. राहूनराहून येते. I honestly don’t think that he’d bother.) असो.)

मूळ आक्षेपकर्त्यांच्या मुद्द्यांबद्दल याहून अधिक आम्हांस काहीही म्हणायचे नाही. त्यांनी त्यांच्या भावना, त्यांचे विचार प्रामाणिकपणे मांडले. (त्याबद्दल — आणि अन्यथाही — त्यांच्याबद्दल आदर आहेच.) आम्हीही त्याबद्दल आम्हांस काय वाटले, ते (आमच्या परीने) प्रामाणिकपणे मांडले. आमच्या लेखी (तरी) हा विषय (त्यांच्यापुरता) येथेच संपला. आमचे उर्वरित विवेचन त्यांच्याविषयी (वा त्यांच्या मुद्द्याविषयी) नाही.

मात्र, त्यांच्या प्रतिसादाच्या बँडवॅगनवर उडी मारून जे इतर प्रतिसाद आले, ते काहीसे रोचक तथा मनोरंजक वाटले खरे. (अर्थात, त्याला मूळ आक्षेपकर्ते जबाबदार नाहीत, हे ओघानेच आले.)

एक मुद्दा असा वाचण्यात आला, की द्वेषाची पातळी किती खाली जाऊ शकते, याचे नवनवे आयाम पाहावयास मिळत आहेत, म्हणून.

आता, या म्हणण्यात खरे तर काहीच वावगे नाही. किंबहुना, अतिशय अचूक विधान आहे हे. या विधानाबद्दल आम्हांस काही आक्षेप जर असलाच, तर तो केवळ ‘नवनवे’ या शब्दापुरता आहे. परंतु, ते एक असो बापडे.

म्हणजे, कसे आहे ना, की, नेहरूंविषयी द्वेषमूलक विधाने एका विशिष्ट गोटाकडून आम्ही पुष्कळ ऐकलेली आहेत. म्हणजे, नेहरूंच्या धोरणांविषयीच नव्हे (त्यातील त्रुटींविषयीची सयुक्तिक तथा मुद्देसूद टीका ही अर्थातच kosher मानण्यास प्रत्यवाय नसावा; मुद्दा तो नव्हे.), तर त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याविषयी, झालेच तर त्यांच्या जन्माविषयी, त्यांच्या pedigreeविषयी, झालेच तर त्यांच्या आख्ख्या खानदानाच्या औरसतेविषयी. श्रीमती सोनिया गांधी (श्री. राहुल गांधी यांच्या मातुःश्री!) या इटलीतील बारसेविका असल्याबद्दल कुत्सित विधाने याच गोटातून ऐकलेली आहेत. (भले त्यात समजा कदाचित काही तथ्य आहे, असे जरी मानले, तरी, बारसेविका असण्यात नेमके काय गर्हणीय आहे, ते मला (निदान आजमितीस तरी^५) प्रामाणिकपणे कळू शकत नाही. या कुत्सितपणातून केवळ अशी विधाने करणाऱ्यांची मानसिकता दिसून येते, इतकेच.) महात्मा गांधी हे प्रातःपूज्य असल्याबद्दल जरी या गोटाची सांप्रतकालीन अधिकृत (कथित) भूमिका असली, तरीसुद्धा, या गोटातील मंडळी महात्मा गांधींबद्दल खाजगीमध्ये कशा प्रकारची, कोणत्या थराला जाणारी भाषा वापरतात, याचा पुरेपूर अनुभव या कानांनी अनेकदा घेतलेला आहे. अगदी महात्मा गांधींच्या अखेरच्या ‘हे राम’लादेखील या मंडळींनी सोडलेले नाही. (‘हे राम’ हे उद्गारदेखील प्रत्यक्षात काही वेगळेच असल्याबद्दलची (आणि फारसे glorious नसल्याबद्दलची) अत्यंत अश्लाघ्य भाषेतील काही बनी-बनायी कहाणी कट्टर संघविचाराच्या आमच्या एका भूतपूर्व सहाध्यायाने आम्हांस पूर्वी एकदा ऐकविली होती. ती तशीही येथे relevant नसल्याकारणाने ती येथे मांडण्याचे काही प्रयोजन आम्हांस दृग्गोचर होत नाही. तर ते एक असो.)

तर सांगण्याचा मतलब, हे सर्व काही नेहरूंविषयीच्या, सोनिया गांधींविषयीच्या, झालेच तर महात्मा गांधींविषयीच्या आत्यंतिक जिव्हाळ्यातून अथवा पराकोटीच्या प्रेमातून उद्भवत असावे, याबद्दल आम्ही साशंक आहोत.^६ मग, अशा परिस्थितीत, हे सर्व घडत असतानाच तेवढा या राधासुतांचा^७ धर्म कोठे केळी खावयास कडमडत असतो, याबद्दल आम्हांस कुतूहल वाटते, इतकेच.

नाही म्हणजे, आमचे माफक म्हणणे इतकेच आहे, की, या स्नानगृहात एवीतेवी समस्तजन विवस्त्रच जर असतील, तर मग विनाकारण किटलीने हंड्यास कृष्णवर्णीय ते काय वदावे, नव्हे काय?

पण लक्षात कोण घेतो? चालायचेच.

---

तळटीपा:

^१ एका विशिष्ट अवयवाचा उल्लेख. स्पष्टपणे मांडणे सभ्यतासंकोचास्तव टाळले आहे.

^२ दिल्लीकडील (विशेषेकरून पंजाबी समाजाच्या तोंडच्या) भाषेत, (हिंदी अथवा पंजाबी बोलताना) वाक्यातील स्वल्पविराम, अर्धविराम, तथा वाक्याअखेरीचा दण्ड यांच्या उच्चारणार्थ, झालेच तर क्वचित तोंडीलावणे अथवा पादपूरणार्थ म्हणूनही, सामान्यतः वापरला जाणारा एक ध्वनिसमुच्चय. त्या भाषाविशेषात (विशेषेकरून त्या समाजात) निरर्थक; अन्य ठिकाणी वा अन्य संदर्भांत त्याचा काही बरावाईट अर्थ निघाल्यास मंडळ त्यास जबाबदार नाही. (कदाचित त्या समाजातील काही सांस्कृतिक संदर्भ असावा, किंवा कसे, नकळे. (चूभूद्याघ्या.) असो.)

^३ हा व्यक्तिमत्त्वाचा नसून वयाचा महिमा आहे. त्या वयात अनेकदा असलेच विनोद appeal होतात. ते योग्य नसले, तरीही. (किंबहुना, अनेकदा, ते योग्य नसतात, म्हणूनच.) त्यामागील नैतिकता, मानसिकता, वगैरे अक्कल बरीच नंतर, कदाचित जगात थोडे टक्केटोणपे खाल्ल्यानंतर, थोडी maturity वगैरे आल्यानंतर, कदाचित थोडे (स्वतंत्रपणे) विचार वगैरे करू लागल्यावर येऊ लागते. (अनेकांना ती त्यानंतरही येत नाही; परंतु, तो पूर्णपणे वेगळा मुद्दा.) अर्थात, हे कशाचेही समर्थन नव्हे; केवळ वस्तुस्थितीचे कथन आहे.

^४ संस्कारांचेच म्हणाल, तर, (असले विनोद करावे, आणि/किंवा) असल्या विनोदांना खदाखदा हसावे, असे संस्कार आमच्याही आईवडिलांनी आमच्यावर केले नव्हते. In fact, quite the contrary. परंतु तरीही, in spite of आमच्या आईवडिलांनी आम्हांवर केलेले समस्त संस्कार (किंवा, खरे तर त्यांच्या नाकावर टिच्चून), आम्ही असले विनोद (त्या वयात) enjoy केले बुवा. (भले आमच्या स्वतःच्या तत्कालीन राजकीय कलाच्या विरोधात जाणारे असले, तरीही.) आणि, त्यांवर खदाखदा हसलोसुद्धा. (आणि, आजमितीस हे प्रामाणिकपणे कबूल करण्यास आम्हांस काडीमात्र अडचण येत नाही.) असो.

^५ आता स्वतःशी प्रामाणिक राहण्याचाच वसा जर घेतलेला आहे, तर, मी ज्या वातावरणात वाढलो, तेथील आसपासचा माहौल लक्षात घेता, एका जमान्यात कदाचित मलादेखील हा व्यवसाय गर्हणीय वाटू शकला असता खरा, आणि, त्यातून, मीदेखील कदाचित एके काळी असा व्यवसाय करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीबद्दल (आणि, त्यातही, असा व्यवसाय करणाऱ्या एखाद्या स्त्रीबद्दल) कुत्सित विधाने करू शकलो असतो, हे कबूल करणे येथे प्राप्त आहे. Thankfully, I got an opportunity to evolve. (Not everyone may be that lucky.) आणि तसेही, एके काळी मी असा विचार करू शकलो असतो, याचा अर्थ तो विचार बरोबर आहे (किंवा, तसा विचार करणे हे उचित आहे), असा होऊ नये. In fact, quite the contrary.

^६ एका विशिष्ट वयात — किंबहुना, ज्या तरुणाईचा येथे ज़िक्र होत आहे, त्या तरुणाईच्या सांप्रतकालीन विशिष्ट वयात — विशेष जिव्हाळ्याच्या एखाद्या मित्रास अनेकदा आईमाईवरून शिवी हासडून संबोधले जाते. मात्र, येथे, का, कोण जाणे, परंतु, तसा काही प्रकार असावा, असे वाटत नाही. असो.

^७ येथे ‘राधासुत’ हे कोणी son-of-a-Radha अशा अर्थाने घेतल्यास, त्याबद्दल काही प्रत्यवाय नोंदविण्याचे काही कारण येथे निदान आम्हांस तरी (निदान वरकरणी) दृग्गोचर होत नाही, हे नमूद करणे येथे प्राप्त आहे.

नाही, ही रत्ने ठाऊक नव्हती. (माय बॅड.)

कसे आहे ना, की तुमचे विश्वगुरू काय, किंवा आमचे विश्वगुरू काय, एकंदरीतच या विश्वगुरू मंडळींना तूर्तास इतका विटलेलो आहे, की त्यांच्या मौक्तिकांना (किंवा त्यांनासुद्धा) तूर्तास मुद्दाम, आपण होऊन फॉलो करायला जात नाही. (त्यातून मनोरंजन होणेसुद्धा बंद झालेले आहे — These people are not even funny any more. फक्त डिप्रेशन वाढते, इतकेच.) असेच चर्चांतून नाहीतर वर्तमानपत्रांच्या हेडलाइनींतून काही कानांवर/डोळ्यांवर पडले, तर पडले. त्यामुळे… असो.

ज्या भागाने पुण्यातल्या काही रसिकांना जीए दिले त्याच भागातून आपले शिक्षण मंत्री उदयास आले.
धारवाड रास्वसंचे ते प्रमुखही राहिलेले आहेत.
आता मोदींना कुंदा आणि पिठीसाखरेत लोळवलेले पेढे मिळणार.

आगऱ्यांमध्ये असते जोशी आडनाव . ठाण्यात जोशी नावाचे माझे आगरी वर्गमित्र होते. सगळे रंगाने गोरे आणि घारे डोळे. तोंड उघडले तरच कळायचे.

>>आमचे तात्या म्हणायचे तसे ज्याची त्याची समज वगैरे...
तुमचे तात्या अगदी बरोबर म्हणायचे. कारण तुम्ही एक मोठ्ठा पॉईंट मिस केला आहे.
गेल्या काही वर्षांत मोदी आणि रास्व संघाने प्रत्येक शिक्षण संस्थेत RSS चे लोक बसवले आहेत.
मग त्यांची पात्रता असो किंवा नसो. आता हे जोशी का कोण त्यांनी BA केलेलं आहे आणि नंतर ते केमिकल व्यवसाय करत होते.

त्यामुळे जरी फडणवीस शिक्षण मंत्री झाले तरी ते लहानपणापासून संघात जातात म्हणून होतील. शिक्षण संस्थांची जवाबदारी घ्यायची म्हणजे संघाचे असायलाच हवे. त्यामुळे अलीकडे विज्ञानातल्या कोणत्याही विषयात एक भारतीय संस्कृतीतील उदाहरण असतं. भले ते व्यवस्थित तर्काच्या आधारावर सिद्ध झालं असो किंवा नसो. एखाद्या संकल्पनेच्या केवळ अध्यात्मिक मांडणीलाही विज्ञानात आता जागा आहे.

मोदीजींना ब्रो म्हणालात म्हणून थेरडे पुन्हा भडकतील हो!

त्या संकेतस्थळावरील ते तमाम offending प्रतिसाद आता बोळा फिरवून पुसून टाकण्यात आलेले आहेत. Offending प्रतिसादक अर्थात उत्तरोत्तर असेच अधिक रोचक तथा मनोरंजक प्रतिसाद लिहावयास मोकळे.

एकंदरीत, सूर्य उगवून झाल्यावर post facto कोंबडे झाकून सूर्य उगवलाच नाही म्हणण्याचा प्रकार आहे, झाले. परंतु, चालायचेच. तसेही, ती पूर्णतया त्या संकेतस्थळाची डोकेदुखी तथा अंतर्गत भानगड असून, आपल्याला त्याच्याशी घेणेदेणे असण्याचे काहीच कारण नसावे, नाही काय? फक्त, गंमत वाटते, इतकेच.

अगोदर म्हटल्याप्रमाणे, चालायचेच.

(प्रतिसाद दुसर्‍यांदा उमटल्यामुळे काढून टाकलेला आहे.)