स्मार्ट साधने

स्मार्ट साधने
======

राजीव उपाध्ये

मंडळी

मी ए०आय० प्रमाणेच वेअरेबल म्हणजे परिधानक्षम तंत्रज्ञानाचा खंदा समर्थक आहे. तंत्रज्ञानाच्या मर्यादांचे भान ठेवल्यास त्याचा योग्य उपयोग करून फायदा करून घेता येतो अशी माझी ठाम श्रद्धा आणि अनुभव आहेत.

त्यामुळे या क्षेत्रात नवीन काय होत आहे यावर मी सतत लक्ष ठेऊन असतो. सध्या उपलब्ध असलेल्या साधनांमध्ये ॲपलच्या स्मार्ट घड्याळांमुळे अनेकांना योग्य वेळी सूचना मिळाल्याने जीव वाचल्याच्या बातम्या अधूनमधून वाचायला मिळतात. पण ॲपलच्या उत्पादनांच्या किमती सर्वसामान्याना परवडणार्‍या नसतात. पण आता चिनी लोकांच्या कृपेमुळे त्याच दर्जाची उत्पादने स्वस्तात उपलब्ध होत आहेत.

अनेक वर्षांपूर्वी जेव्हा रक्तदाब आणि रक्तशर्करा मोजणारी उपकरणे बाजारात आली तेव्हा वैद्यकीय व्यावसायिक नाके मुरडून या साधनांद्वारे केलेली निरीक्षणे झुरळासारखी झटकून टाकत असत. पण या उपकरणांनी चिवटपणे सामान्य माणसाच्या आयुष्यात आरोग्य-निरीक्षणात जम बसवला, हा इतिहास सर्वश्रुत आहे.

सध्या अत्यंत लहान वयात अपमृत्युच्या बातम्या खुप ऐकायला मिळतात आणि भयानक अस्वस्थ करतात. ताण हे त्याचे प्रमुख कारण. मुख्य म्हणजे ऐन विशी-तिशीतले डॉक्टर हृदयविकाराला बळी पडतात तेव्हा खुद्द वैद्यकीय क्षेत्र कुठेतरी गंडलेले आहे याची प्रकर्षाने जाणीव होते. गंडलेले आहे हा काहीसा अपमानकारक शब्द मुद्दामूनच वापरला कारण जे स्वत:ला वाचवू शकत नाहीत ते इतरांना काय मदत करणार?

शरीरावरचा आणि मनावरचा ताण हा अनेकांना अजुनही हसण्यावारी न्यायची गोष्ट वाटते. ताणाचे उदात्तीकरण करणारे तत्त्वज्ञान - मनाचा खंबीरपणा शरीराचा खंबीरपणा वाढवतो इ० - केव्हा तुटेपर्यंत ताणते हे नुकसान होईपर्यंत कळत पण नाही.

ताण मोजायची पारंपरिक पद्धत म्हणजे रक्तदाब! पण त्यासाठी घरात मोजण्यासाठी उपलब्ध असलेली मापन यंत्रे तितकीशी सुटसुटीत नाहीत. एखादे निरीक्षण सामान्य आहे की नाही हे बहुसंख्य लोकांना ठरवता येत नाही. त्यामुळे रक्तदाब नियमित मोजला जाईलच असे नाही.

शरीरावरचा किंवा मनावरच ताण जेव्हा वाढतो तेव्हा शरीराची स्वास्थ्यरक्षक यंत्रणा मोडकळीस येते. मग झोप नाहीशी होते, रक्तशर्करा वाढते, ॲलर्जीचा सामना करावा लागतो. साध्या कारणाने संसर्ग वाढतात किंवा आजारपणे येतात.

शरीराच्या स्वास्थ्यरक्षक यंत्रणेची कार्यक्षमता आज रक्तदाबापेक्षा ताणाचा संवेदनशील निर्देशक म्हणून काम करते. याचे मोजमाप आज उपलब्ध असलेल्या अने स्मार्ट साधनांद्वारे करता येते. सर्वात महत्त्वाचे हे तंत्रज्ञान इतके वेगाने प्रगत होत आहे की या साधनांची एक वर्षापूर्वीची अचूकता आणि आजची अचूकता यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे.

सर्वात महत्त्वाचे एक वर्षापूर्वी ही साधने ठराविक मोजमापे ठराविक अंतराने मोजत होती. साहजिक त्याचा अचूकतेवर परिणाम होत होता. उदा० द्यायचे झाले तर मी दीडवर्षापुर्वी घेतलेल्या दोन अंगठ्यापैकी ’बोट’ मध्ये हृगलचे (हृदयगतीची लवचिकता - एच०आर०व्ही/हार्ट रेट व्हेरिॲबिलीटी) मापन एक तासाने केले जात असे. तसेच एस०डी०एन०एन० आणि आर०एम०एस०एस०डी० या दोन घटकांपैकी कोणता घटक बोट्च्या अंगठीत मोजला जातो हे पण कळायला मार्ग नव्हता.

पण गॅबिटमध्ये[*] आर०एम०एस०एस०डी० चे मापन दर अर्ध्यातासाने केले जाते आणि ते पोलर एच १० च्या (याला एफ़्डीएची मान्यता नसली तरी खेळाडूंच्या जगात गोल्ड स्टॅण्डर्ड मानले जाते. माझा वैयक्तीक अनुभव खुप चांगला आहे) मोजमापाशी तुलना केली असता पुरेसे अचूक असल्याचे लक्षात आले. त्यामुळे गॅबिटवरील ताणाचे मोजमाप बोटपेक्षा पण बरेच अचूक असल्याचे लक्षात आले.

पण गॅबिटची किंमत सुमारे १४५०० इतकी आहे!

पण नुकताच मी ॲमेझॉन्वर गस्त घालत असताना मला थिरा बेलनेसचा कंपनीचा मनगटावर बांधायचा रिस्ट बॅण्ड दिसला. या रिस्ट बॅण्डच्या फिचर्सची यादी बघून मी वेडा झालो आणि मी लगेच तो ऑर्डरपण केला. हा वापरायला अजुन २४ तास पण उलटले नाहीत पण मला एकावर एक सुखद धक्के बसत आहेत.

याच्या वैशिष्ट्याची यादी

- झोप आणि व्यायामाचे मोजमाप (यात मला फारसा रस नाही) 
- तापमान 
- ऑक्सिजन 
- हृदयाचे ठोके 
- हृगल (एच०आर०व्ही) दर १० मिनिटानी, अचूकता आश्चर्यकारक, माझ्या जिव्हाळ्याचा आणि अभ्यासाचा विषय)
- रक्तदाबाचे मोजमाप (ओमरॉन बरोबर कॅलिब्रेशन केल्यावर अचूकता आश्चर्यकारक वाढली) 
- रक्तशर्करेचे मोजमाप (ग्लुकोमिटर बरोबर कॅलिब्रेशन चालू आहे.) शुगर स्पाईकची नोंद कळल्यामुळे वेडा झालो.  
- इसीजी (हे वैशिष्ट्य बर्‍यापैकी बाल्यावस्थेत आहे)
- युरीक ॲसिड (कॅलिब्रेशन करायचे आहे)
- कोलेस्टेरॉलचे महत्वाचे घटक (हाय/लो डेन्सिटी, ट्रायग्लिसराईड इ० पण कॅलिब्रेशन करायचे आहे) 
- संपूर्ण शरीराचे मेद, प्रथिने, जल इ० विश्लेषण (याची पण तपासणी करायची आहे)

३ दिवसांच्या वापरानंतर अल्गोरिदम स्थिर होतो असे कंपनीचे म्हणणे आहे. किंमत सात हजार रुपये. मुख्य म्हणजे व्हुपप्रमाणे कोणतेही वार्षिक शुल्क नाही.

ज्यांचे शरीरशास्त्राशी/जीवशास्त्राशी वाकडे नाही, त्यांनी हे उत्पादन जरूर वापरून बघावे. गोर्‍या/निमगोर्‍या आणि पातळ/मध्यम जाडीची कातडी असणार्‍या लोकांना याचा तुलनेने जास्त फायदा होईल, असे वाटते (हे माझे वैयक्तीक मत आहे).

अमेझॉन लिंक-

https://www.amazon.in/stores/TheeraWellness/page/63B06B58-CDF0-49F9-BC8…