एक किस्सा - दगड आणि खड्डे

तसा मी 'कॉलेज' (रूढार्थाने) जिवनाचा फार काही उपभोग खर्‍या अर्थाने घेउ शकलो नाही, पॉलीटेक्नीक मध्ये शिकलो मी. आमची शाळा तांत्रिक शाळा असल्यामुळे, शाळेच्या अलिखित परंपरेप्रमाणे १०वी नंतर डिप्लोमाला, भागुबाई मफतलाल पॉलीटेक्निकला, अ‍ॅडमिशन घेतली... घेतली म्हणजे मिळाली. हे पॉलीटेक्निक मुंबैच्या टॉप ३ पॉलीटेक्निक मध्ये मोडत असल्यामुळे व्यवस्थापन त्याच्या 'प्रतिमे'साठी फार जागरूक होते. त्यामुळे नियम फारच कडक होते. कॅन्टीनमध्ये सिग्रेटी फुंकायला मनाई होती. तसेच नविन वर्ष चालू झाले की सगळे HOD कॅम्पसमध्ये फिरत असायचे, रॅगिंग होऊ नये म्हणून. असे बरेच काही कडक वातावरण. बाकीच्या नियमांचे मला काही देणे घेणे नव्हते फक्त ते सिग्रेटी कॅन्टीनमध्ये फुंकायला बंदी हे जरा जाचक होते. सिनेमात बघितल्याप्रमाणे कॉलेजात जाऊन काहीतरी 'वेगळे' असे करायचे ह्या स्वप्नाला तडा बसला.

'गरज ही शोधाची जननी असते' असे कायसे म्हणतात त्याप्रमाणे शोध घेतला, नव्हे घ्यावाच लागला, तेव्हा कळले की पॉलीटेक्निकच्या कूपर हॉस्पीटलच्या बाजूला एक बस स्टॉप होता. जुना असल्याने त्यावर बसेस थांबायच्या नाहीत (तसेच होते का नक्की ते आठवत नाही आता). पण हा बस स्टॉप भागुबाईच्या विद्यार्थ्यांचा सिग्रेटी फुंकायचा अड्डा होता. त्याचा शोध लागल्यावर अ‍ॅडमिशन मिळाल्यावर जितक आनंद झाला होता त्याच्या कैक पटीने जास्त आनंद झाला. तिथे बरेच मित्र भेटले नव्या ओळखी झाल्या. पण जास्त करून मी नेहमी मेकॅनिकलच्या कार्ट्यांबरोबर तिथे पडीक असायचो त्याचे कारण म्हणजे इलेक्ट्रॉनिक्सच्या सोकॉल्ड स्कॉलर्ससाठी सिग्रेटी फुंकणे म्हणजे "तोबा तोबा" असे होते. मी डिजीटल इलेक्ट्रॉनिक्सला असूनही माझे मेकॅनिकलचे खुप मित्र होते त्यामुळे मी जगन्मित्र आहे असा माझा गोड समज (?) झाला होता. पण तो समज गैर-समज होता हे लवकरच माझ्या लक्षात आले. मेकॅनिकलला मुलींचा दुष्काळ असतो. त्यामुळे ते सगळे वखवखलेले आत्मे असल्याने, हरामखोरांनी, मला आमच्या वर्गातल्या मुलींचा इंट्रो करून घेण्यासाठी मित्र बनवले होते. असो, पण नंतर दारू आणि सिग्रेट्मुळे त्या मैत्रीला गहिरे रंग आले आणि त्याकडे दुर्लक्ष केले हा भाग अलहिदा. पण बरेच दिवस पोपट झाल्याची भावना मन पोखरून काढायची.

त्या ग्रुपमध्ये एक महान अवलिया कार्टे होते, समीर. कुशाग्र बुद्धीमता (इलेक्ट्रॉनिक्सला अ‍ॅडमिशन मिळत असतानाही आवडीमुळे मेकॅनिकलला गेलेला), अफाट वाचन, तरल विनोदबुद्धी, चेन स्मोकर, पिण्यातला दर्दी हे सगळे गुण एकाच ठिकाणी एकवटलेला असा हा जीव तब्बेतीनेही मजबूत होता. दिसायलाही देखणाच होता, इतका की 'माझ्याशी मैत्री करणार का' असे कुणालाही विचारल्यास नकार येणे शक्यच नाही. पण तो त्याबाबतीत तेवढा एकदम सज्जन होता. पण आमच्याबरोबर बस स्टॉपवर बसून मुलींची थट्टा करण्यात सामील असायचाच किंबहूना त्याच्या तरल विनोदबुद्धीने तो जे काही पंचेस मारायचा त्याने तो आमचा अघोषित नायक असायचा. तसाही तो आमचा सिनीयर होताच. आमच्यापेक्षा एका वर्षाने मोठा होता.

आमच्या थर्ड इयरला केमिकलला अ‍ॅडमिशन मिळालेल्या मुलींची संख्या खुप जास्त होती आणि त्यांच्यातही 'सुंदर' असणार्‍या मुलींची संख्या खुपच जास्त होती. मे़कॅनिकलच्या सर्व 'दुष्काळग्रस्तां'च्या आनंदाला पारावार रहिला नाही. काहीतरी ऐतिहासिक कारणामुळे मेकॅनिकलची मुले आणि केमिकलच्या मुली ह्यांचे परंपरागत वैर होते. एकदम ३६ चा आकडा. त्यामुळे त्या परंपरेला जागून मे़कॅनिकलवाल्या मुलांनी त्या मुलींची सर्व बित्तंबातमी, माहिती काढायला सुरुवात केली. भागुबाईला रॅगिंग करणे / होणे शक्यच नव्हते त्यामुळे बस स्टॉपवर त्या मुली यायची वाट बघायची आणि मग काढलेल्या माहितीच्या आधारे त्यांच्यावर कमेंट्स करायच्या ह्यावर आम्ही रॅगिंगची, दुधाची तहान ताकावर भागवायची असा प्लान ठरला.

केमीकलला, एक आम्हाला सिनीयर असणारी (समीरच्याच बॅचची) सौदर्याची खाण, नमिता त्या वर्षीची रोज क्वीन होती. भागुबाईला शेवटच्या वर्षातले विद्यार्थी हे नविन अ‍ॅडमिशन झालेल्या विद्यार्थ्यांचे मार्गदर्शक असतात. (मुलांसाठी अ‍ॅक्चुली तो राजकारणाचा भाग असतो, इलेक्शनला नविन मुले आपल्या बाजूला वळवण्यासाठी). नमिताने त्या नविन अ‍ॅडमिशन झालेल्या सौदर्यवतींचा ताबा घेतला तिच्या अधिकारात आणि त्यांना सगळे कॅम्पस फिरवून दाखवयला निघाली. मार्गावर सगळीकडे हे मे़कॅनिकलचे दुष्काळग्रस्त टोळक्याने उभे होतेच. मीही मजा बघत समीरच्या ग्रुपबरोबर उभा होतो. नमिता आणि तीच्या बरोबरीच्या सौदर्यवतींचा घोळका आमच्यापुढून जाताना कोणीतरी काहीतरी कमेंट मारली. मला काहीही कळले नाही. नमिता मग समीरला उद्देशून काहीतरी खरमरीत बोलली आणि तडाक्यात तिथून त्या मुलींना टाकून निघून गेली. मला तर काय झाले कळायला मार्गच नव्हता. जरा चौकशी केल्यावर कळले की नमिताने सेकंड ईयरला समीरला प्रपोज केले होते आणि समीर नाही म्हणाला होता. तेव्हापासून समीरचा, काहीतरी खरमरीत बोलून, पाणउतारा करायची संधी नमिता सोडत नसे. समीरच्या म्हणण्यानुसार त्याच्या आणि तिच्या आर्थिक स्तरात खुपच तफावत होती आणि त्याच्या घरी ती सुखी होऊ शकली नसती. समीर ज्या पातळीवरून विचार करत होता त्या पातळीवर विचार करणे नमिताला शक्यंच नव्हते, त्यामुळे ती त्या नकाराला अपमान समजत होती. कुठेही समीरचा अपमान करायची संधी सोडत नसायची.

दुसर्‍या दिवशी आम्ही नेहमीप्रमाणे बस स्टॉपवर 'हर फिक्र को धुए मे उडां' असे करत बसलो होतो. तेवढ्यात नमिता आणि सौदर्यवतींचा घोळका नेमका तिथुन पास होत होता. भर दुपारी एवढ्या टोळक्यांच्या तावडीत सापडण्यापेक्षा परत जावे असा विचार करून त्या सर्वजणी नमिताच्या आदेशानुसार परत जायला वळल्या. तेवढ्यात ते बघून समीर चालू झाला 'बेकरार करके हमे यु न जाईये, आपको हमारी कसम लौट आईये'. सगळी कार्टी लगेच गळे काढून नरडी घासू लागले. त्याने नमिता चवताळली आणि परत फिरली.

त्यावेळी बस स्टॉपच्या समोरच्या रस्त्याचे काम चालू होते. मोठ्या मोठ्या दगडांचा रस्त्यावर ढीग पडला होता. नमिता आमच्या समोर आल्यावर थांबली, एक खुन्नस भरी नजर समीरला देउन मुलींना म्हणाली, "हे सगळे दगड आहेत नां दगड रस्त्यावरचे, तसेच दगड भागुबाईत पण आहेत, तेही असेच रस्त्यावर पडलेले असतात. सगळ्या मोठ्या मोठ्या दगडांना फोडून फोडून बारीक केले पाहिजे." अग्ग बाब्ब्बौ! आम्ही सगळे समीरकडे मोठ्या आशेने बघू लागलो. त्यानेही लगेच आमच्या विश्वासाला सार्थ केले...

त्याने आमच्याकडे बघून डोळा मारला आणि नमिताकडे बघून म्हणाला, "दगड लहान असोत वा मोठे , शेवटी खड्डे भरायला दगडच लागतात!". कोणालाच सुरुवातीला काही कळले नाही. पण मग जेव्हा त्याच्या बोलण्याचा मतितार्थ लक्षात आला तेव्हा जो काही गोंगाट आम्ही सर्वांनी केला त्याला तोड नव्हती. नमिता आणि तिच्या बरोबरच्या सगळ्याजणींचे चेहरे पहाण्यासारखे झाले होते, मान खाली घालून निमुटपणे त्यांनी तिथुन काढता पाय घेतला.

:)