ये, दिक्कालबंध तोडून ये,
ये,
दिक्कालबंध तोडून ये,
आजच्या कविते
ओसंडत, फुफा॑डत, अनावर ये
भारून टाक अवघ्या अस्तित्वाचे अवकाश
कडाड कोसळ या अस्थिमज्जेच्या पिंजऱ्यावर
एक एक अणू व्यापून टाक जाणिवेचा-तुझे देणे चुकेपर्यंत
घे आधार तोकड्या अक्षरा॑चा - या कागदावर उमटण्याआधी
दे
उसंत
फक्त
कालच्या
कवितेच्या
कलेवरावर
कफन घालण्याची !
-प्रणव- मनात असे विचार होते...
.....न‌वी कविता सुच‌ते (अथ‌वा क‌लाकाराला न‌व‌निर्मितीची ऊर्मी येते) तेव्हा ती ऊर्मी कधी कधी इत‌की तीव्र असते की ती त्याचे / तिचे अव‌घे शारीरिक / बौद्धिक अस्तित्व अनिय‌न्त्रित‌प‌णे व्यापून टाक‌ते. अशावेळी म‌ग स्वत:च्या पूर्वीच्या कविता / कलाकृतीही निर‌र्थ‌क नि:स‌त्व वाटू श‌क‌तात.
माफ करा पण ही आणि आधीच्याही
माफ करा पण ही आणि आधीच्याही कविता वाचून असे वाटते की या कविता अगदीच सुमार आहेत. खूप सराव आणि प्रयत्न केला तर (जो तुम्ही करताच आहात ते दिसतंय ) कदाचित सफाईदार कविता तुम्ही लिहू शकाल पण काही अभिजात वैगेरे लिहू शकाल याबद्दल शंकाच आहे. तुमच्या कवितात काहीतरी अफाट कल्पनाविलास केलेला आहे पण तो तितकासा प्रभाव पाडत नाही.
सैराट, अभिजात म्ह‌ण‌जे काय हो भाऊ?
ऐसी व‌र‌च्या माझ्या कवितांच्या सुमार‌प‌णाचा व प्र‌भाव‌शून्य अफाट क‌ल्प‌नाद‌रिद्र्याचा एक‌र‌क‌मी ल.सा.वि. काढ‌णारी स‌मीक्षा मनापासून प‌ट‌ली. अभिजात‌तेच्या रेषेप‌र्य‌न्त माझी कविता पोचू श‌क‌णार नाही या शंकायुक्त भ‌विष्य‌क‌थ‌नाब‌द्द‌ल‌ही आभार ! स‌मीक्ष‌काच्या खुर्चीत ब‌स‌लाच आहात तर "अभिजात" कविता म्ह‌ण‌जे काय हे थोडे विस्क‌टून सांगितलेत (व श‌क्य‌तो त्यात तुम्ही स्वत: केलेले अभिजात काव्य‌लेख‌न उदाह‌र‌णादाख‌ल दिलेत) तर मला खूप सराव आणि प्रयत्न क‌र‌ण्याच्या दृष्टीने उप‌युक्त ठ‌रेल. अभिजात‌ता ही जी काय भान‌ग‌ड आहे ती सार्व‌कालिक व व्य‌क्तिनिर‌पेक्ष असते की सापेक्ष असते तेही सांगावे.
जाता-जाता: व‌गैरे हा योग्य शब्द आहे. "वैगेरे" नव्हे (कृ. ह. घ्या )
म‌तांच्या पिंका
कविता हा प्र‌कार‌च वाट‌तो तित‌का सोपा क‌धीच न‌स‌तो. तेव्हा कविता, निब‌न्ध, लेख इत्यादींव‌र एक र‌सिक म्हणून प्र‌तिक्रीया देणं वेग‌ळं आणि स‌मीक्षा क‌र‌णं वेग‌ळं. स‌मीक्षा ज‌र क‌राय‌चीच असेल तर ती सोदाह‌र‌ण क‌रावी. उड‌ती वाक्ये, ज‌शी - सुमार आहेत, अभिजात वैगेरे लिहू शकाल की नाही इ. शेरे मार‌णं खूप सोपं आहे, पण ते का, ह्याचं स्प‌ष्टीक‌र‌ण द्यावं. ज‌र ते ज‌म‌त न‌सेल, तर फक्त र‌सिक ह्या दृष्टीने लिहीताना 'मला ह्याची अपेक्षा होती, ह्यापेक्षा हा शब्द, ही कल्पना जास्त चांग‌ली भास‌ली अस‌ती' असे लिहावे. उप‌रिनिर्दिष्ट 'उड‌ती वाक्ये' फक्त दोन प्र‌कारांचे लोक लिहू श‌क‌तात- ख‌रोख‌रीचे प्र‌थित‌य‌श समीक्षक/क‌वी, किंवा 'आप‌ण पण अस‌ल्या साकळ‌तो-आक‌ळ‌तो टाईप कविता काढू ना प‌न्नास...' असा द‌ंभ अस‌णारी माण‌से.
मी समीक्षक नाही. सुमार किंवा
मी समीक्षक नाही. सुमार किंवा अभिजात हे शब्द वापरल्यामुळे तुमचा गोंधळ झाला असणे शक्य आहे. मी एका रसिकाच्या दृष्टीतूनच लिहिले आहे तुम्हाला वरची कविता दर्जेदार वाटते त्यावर माझा काहीच आक्षेप नाही. तुमच्या सौन्दर्यदृष्टीचा परिघ माझ्या परिघापेक्षा कितीतरी व्यापक असेल. मी कविता परत वाचून पाहीली खरंच असं काहीच विशेष नाही हो त्यात. सुमारच वाटली. त्याला ऊगाच छान म्हणणं जीवावर आलं. बाकी जो जे वांछील तो ते लाहो.
कविता फार आव‌ड‌ली
अन‌ंत‌यात्री, कविता खरंच चांग‌ली आहे. ब‌रेच‌दा काहीतरी म‌ह‌त्वाचं काम चालू अस‌ताना म‌न एकेक क‌ल्पनांचे मौक्तिक‌म‌णी उक‌लून आण‌त असतं, तेच ज‌य्य‌त त‌यारीने काग‌द घेऊन ब‌सावं तेव्हा रुसून ब‌स‌तं. तेव्हा त्या म‌नाचीच विन‌व‌णी क‌रावी त‌री किती, ह्या अग‌तिक‌तेत स्फुर‌लेल्या ह्या क‌वितेस दाद द्यावी तितकी क‌मीच. तेव्हा जे स्फुरेल, ते ह्या वाट प‌हाण्याच्या, ह्या आराध‌नेच्या मोलाचंच असावं ही अपेक्षाही नैस‌र्गिक‌च!
बाकी, 'फुफाड‌त' हा शब्द तितकासा योग्य वाट‌त नाही. रोंराव‌त, कोस‌ळ‌त ये हे जास्त छान वाटलं असतं. ऐकाय‌लाही, आणि अनुभ‌वाय‌लाही.
असो. आम्हाला फक्त शब्द सुच‌तात. अख्खी कविता व‌गैरे क‌धीच नाही.
धन्यवाद व‌न‌फॉर‌टँन ! उड‌त्या प्र‌तिक्रिया देण्याची उब‌ळ
व त्या देणाऱ्यांचे प्र‌कार या बाब‌त‌चं आप‌लं विवेच‌न पटलं.
" फुफा॑डत" या श‌ब्दाब‌द्द‌ल थोडं : इग‌त‌पुरी भागात‌ले आदिवासी तिथ‌ल्या अनिर्ब‌ंध पाव‌सातल्या ध‌ब‌धब्यांच‌ं धुवांधार कोस‌ळ‌ण‌ं व‌र्ण‌न क‌र‌ताना " ध‌ब‌ध‌ब्याच‌ं पानी नुस‌त‌ं फुफा॑डतंय" असं म्ह‌ण‌तात. का कुणास ठाऊक, पण हा आदिवासी बोलीत‌ला शब्द मला इथे अचान‌क आठ‌व‌ला होता. आप‌ण सुचविलेले दोन्ही नाग‌री शब्द च‌प‌ख‌ल आहेत‌च.
उसंत
उसंत
फक्त
कालच्या
कवितेच्या
कलेवरावर
कफन घालण्याची !
२२-जुन‌च्या कवितेच्या कलेवरावर कफन घात‌ले का?
पण हे रोज‌च्या रोज कफन घाल‌णे फार त्रासदाय‌क आहे.
त्यापेक्षा सोप्पा उपाय म्ह‌ण‌जे मोठ्ठा ख‌ड्डा ख‌णुन स‌र्व कवितांच्या क‌लेव‌रांचे एक‌द‌म‌च द‌फ‌न करा.
उत्त‌र देण्याब‌द्द‌ल वा न
उत्त‌र देण्याब‌द्द‌ल वा न देण्याब‌द्द‌ल आप‌ण च‌र्चा क‌र‌त नाहियेत.
त्याब‌द्द‌ल‌च च‌र्चा सुरू झालेली. भ‌टुर‌ड्यांना काय क‌ळ‌णार बाकीच्यांचे दु:ख म्ह‌णा. उद‌गीर‌म‌ध्ये ज‌न्म होणे हे क्वालिफिकेश‌न उद‌गिरात चाल‌त असेल. अन्य‌त्र नाही.
(भ‌टुर‌डा) बॅटमॅन.
जातीब‌द्द‌ल‌च्या सुख‌द च
जातीब‌द्द‌ल‌च्या सुख‌द च‌र्चांत भाग न घेत‌लेले अनुभ‌व‌हिन लोक देखिल अडाणी, अडाण‌चोट किंवा श‌हाण‌चोट.
काये ना, उद‌गीर‌म‌ध्ये ब‌र्फ प‌ड‌त न‌स‌ला म्हणून काश्मीर‌म‌ध्येही प‌ड‌त‌च नाही हे खास उद‌गीरिय‌न लॉजिक आहे.
जात विचार‌ण्यामागे दुष्ट हेतू क‌धिच न‌स‌तोच असे मी म्ह‌ण‌त नैय‌य, स‌ह‌सा न‌स‌तो.
लोकांचे वैय‌क्तिक अनुभ‌वही अजोला प‌ट‌त नाहीत, शुद्ध हेतूचं काय लोण‌चं घालाय‌चंय? प‌र‌दु:ख शीत‌ळ‌च अस‌तंय हो नेह‌मी.
त्या प‌र‌ळिवाल्याचा अनुभ‌व
त्या प‌र‌ळिवाल्याचा अनुभ‌व काये? फक्त जात विचार‌ली गेली इत‌काच आहे. जात विचार‌ली मंजे काय पाप नाय केलं. हा बाबा फक्त जात विचार‌ली इत‌क्याच बेसिस व‌र लोक टाळ‌त होता. अरे, कोणाला फक्त द‌लित पाहून त्याला स‌व‌ल‌तित जागा द्याय‌ची असेल्. त्याच्या विशिस्ट जातिच्या लोकांना अप‌मान इ इ क‌राय‌चाय हे क‌शाव‌रून्?
जात विचार‌ली मंजे काय पाप नाय
जात विचार‌ली मंजे काय पाप नाय केलं.
आप‌ले स‌र‌कार मूर्ख‌च म्ह‌ट‌ले पाहिजे, जातीच्या आधाराव‌र सार्व‌ज‌निक ठिकाणी भेद‌भाव क‌र‌ता येत नाही असा काय‌दा का काय‌त‌री केलाय म्ह‌णे.
अरे, कोणाला फक्त द‌लित पाहून त्याला स‌व‌ल‌तित जागा द्याय‌ची असेल्. त्याच्या विशिस्ट जातिच्या लोकांना अप‌मान इ इ क‌राय‌चाय हे क‌शाव‌रून्?
जातीव‌र आधारित अप‌मान झाला न‌सेल कधी तर याची कल्पना क‌र‌णं अव‌घ‌ड असतं. उद‌गिरात ब‌र्फ प‌ड‌त न‌स‌ला त‌री काश्मीर‌म‌ध्ये प‌ड‌तो. त्यामुळे "क‌शाव‌रून ते ब‌र्फाचे ख‌डे विमानातून टाक‌ले न‌स‌तील?" छाप प्र‌श्न क‌र‌णं हे शुद्ध उद‌गीरिय‌न (नॉन एग्झिस्ट‌ण्ट) लॉजिक आहे.
जातीच्या आधाराव‌र सार्व‌ज
जातीच्या आधाराव‌र सार्व‌ज‌निक ठिकाणी भेद‌भाव क‌र‌ता येत नाही
म‌राठा क्रांती मोर्चाच्या लोकांना स‌र‌कार‌ने काय केले? त्यांनी सार्व‌ज‌निक ठिकाणि जात विचार‌ली/सांगित‌ली!!! पण त्यांनी फक्त तेव‌ढ‌च केलं, त्याला भेद‌भाव म्ह‌ण‌ता येत नाही. जात विचार‌ण्यात वा सांग‌ण्यात भेद‌भाव काय्? म्हणून कोणी (स‌र‌कार‌ने) त्यांना सार्व‌ज‌निक जागी काहि केलं नाही.
=============
असा काही काय‌दा केलेला नाहि. ती ब‌र‌खा द‌त्त ज्याप्र‌माणे भार‌ताचा प्र‌त्येक नाग‌रिक सेक्यूल‌र अस‌लाच पाहिजे असा काय‌दा आहे असे मान‌ते त‌से तू जात विचार‌णे दंड‌णीय अप‌राध आहे असा क‌पोल‌क‌ल्पित काय‌दा मान‌त आहेस्.
मी म्ह‌ण‌तोय तो हा काय‌दा आहे
मी म्ह‌ण‌तोय तो हा काय‌दा आहे. भार‌तीय संविधान, आर्टिक‌ल क्र. १५.
https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_India/Part_III#Article_1…
म‌राठा मोर्चा आणि मूळ अर्गुमेंट‌चा ज‌र संबंध असेल तर स्त्रीच्या छातीसंबंधित प्र‌श्न विचार‌ण्याचाही संबंध आहे.
आणि जात विचार‌णे हे प‌वित्र कार्य आहे असे अजो मान‌तो. जात विचार‌णे हेच एक‌मेव म‌ह‌त्त्वाचे आहे असे अजोचे म‌त आहे. बाकी कौश‌ल्य, स्व‌भाव व‌गैरे गेले गा च्या गा त. पण साली जात विचार‌लीच पाय‌जे आणि नाय सांगित‌ली तर घ‌राबाहेर काढ‌लेच पाहिजे. क‌ळाले अजोक‌ल्पित म‌त.
श‌ह‌री बाम‌णी स‌र्क‌ले गेली
श‌ह‌री बाम‌णी स‌र्क‌ले गेली गाढ‌वाच्या गांडीत.
ही सुविधा मात्र १९४७पूर्वीसुद्धा उपलब्ध असावी. किंबहुना, दिक् चे माहीत नाही, परंतु कालबंध तोडूनच नव्हे तर त्यांकरिता स्वत:च्याच सुविधेचा वापर करून, अनादि कालापासून उपलब्ध असावी, असे मानावयास जागा आहे.
आणि काय पण जागा आहे! आमच्या दिवंगत आजोबांच्याच शब्दांत सांगायचे तर, museum nonpareil, अर्थात एकमेवाद्वितीय अजायबखाना (किंवा वस्तुसंग्रहालय). दुनियेतली कोठलीही वस्तू घ्या, ती इथे सापडतेच सापडते. कारण कोणी ना कोणी कधी ना कधी ती इथे धाडलेलीच असते.
इत्यलम्|
पण त‌रीही -
कविता चांग‌ल्याच.
त्या वाचाव्यात. "म‌स्त‌य!" म्हणाव‌ं आव‌ड‌ली तर
"छ्या, ज‌मा न‌ही" म्हणून पुढे जावं नाय‌त‌र.
पण कविता चांग‌ल्याच, वाद नाही.
प्र‌तिसादांची गोष्ट वाय‌ली आहे स‌र‌कार.
इथले धुर‌ंध‌र प्रतिसाद-प्रतिसाद खेळ‌तात,
कुणी म‌हारथी तर कुणी अतिर‌थी.
अर्ध‌र‌थींची तर क‌मीच नाही राजे हो.
तेव्हा शाणे असाल तर प्र‌तिसादांच्या ग‌ल‌ब‌ल्यात कविता विस‌रू नका.
हे मह‌त्त्वाच‌ं.
आणि लक्षात ठेवा - कविता चांग‌ल्याच. प्र‌श्न‌च नाही.
टीप - हे व‌र लिहिलेलं क‌वितेसार‌ख‌ं वाटलं त‌री ती कविता अज्याबात नाही. पण प्र‌तिसाद‌ही नाही. नुस‌त‌ंच काहीतरी.
असो.
मस्त वाटली.
मस्त वाटली.