"पतीच्च समुप्पाद"
भाषा पाहिजे, संस्कृति नको
भांडवल पाहिजे , संस्कृति नको
बहुराष्ट्रीय बाज़ार पाहिजे , संस्कृति नको
भूमंडलीकृत व्यापार पाहिजे , संस्कृति नको
पॅंटी बरोबर शर्ट पाहिजे
शर्टखाली बनियन
आकाश मोजायची ताकद पाहिजे,
आणि जगाच्या अजस्त्र बाजारात मिळाले तर
हवे आहे माणसाच्या जगण्यासाठी
थोडेफार अगत्य !
सकल भूमंडलाच्या विचार-यात्रेसाठी
हवे आहे एक यान
- हीन किंवा महान
पतीच्च समुप्पादाच्या वर्तमानकालीन व्याख्येसाठी
हवा आहे एक नवा व्युत्पन्न बुद्ध !
कबीर मागकामात गुंतलेला असेल तर
कदाचित उपयोगाला येईल
चरखेवाला काठियावाड़ी मोहनदास
आभासी सत्याच्या दुनियेत फार अवघड आहे
समजणे पतीच्च समुप्पाद !
xxx
अनुवाद: मिलिंद पदकी
( "पतीच्च समुप्पाद" हा बुद्धाचा सिद्धांत सांगतो की एखादी घटना ही इतर सर्व घटनांच्या एका जटिल कारण-परिणाम यांच्या जाळ्यातच अस्तित्वात येऊ शकते । )
"प्रियंकर" यांच्या मूळ हिंदी कवितेचा दुवा
https://anahadnaad.wordpress.com/priyankar-poem-prateetya-samutpaad/:
छान! परंतु कवी काहीसा वेगळा अर्थ सांगतो
(छान!)
दुव्यावर बघितले तर कवी काहीसा वेगळा अर्थ सांगत आहे. (म्हणजे बौद्ध दर्शनातला मूळ अर्थ तुम्ही सांगता तो असेल, पण त्यातील कवीला अभिप्रेत कंगोरा थोडा वेगळा आहे.)
‘प्रतीत्य समुत्पाद’ अथवा ‘पतीच्च समुप्पाद’ बौद्ध दर्शन से लिया गया शब्द है . इसका शाब्दिक अर्थ है – एक ही मूल से जन्मी दो अवियोज्य/इनसेपरेबल चीज़ें – यानी एक को चुनने के बाद आप दूसरी को न चुनने के लिए स्वतंत्र नहीं रह जाते . यानी एक को चुनने की अनिवार्य परिणति है दूसरी को चुनना . भूमंडलीकरण और बहुराष्ट्रीय कंपनियों के संदर्भ में मुझे यह शब्द बहुत भाया और मैंने इसका कविता में प्रयोग किया . क्योंकि बहुत से विद्वान यह कहते रहते हैं कि हम ‘यह’ तो लेंगे पर ‘वह’ नहीं लेंगे . पर आप जिसका पैसा लेंगे उसका पूरा पैकेज़ (भाषा-संस्कृति-रहन सहन) आपको लेना होगा . जब आप ‘यह’ लेते हैं तो ‘वह’ भी उसके साथ अनिवार्य रूप से आता है .
कविता ही वाचकाने, श्रोत्याने
कविता ही वाचकाने, श्रोत्याने त्याला सोयिस्कर अशा रितीनेच इंटरप्रिट करायची की त्याला गैरसोयीच्या पद्धतीने सुद्धा इंटरप्रिट करायची ?