३६

गुरुजी आणि गायन शिकणे या लेखावरून आठवलं. पाचवीत/सहावीत होतो. मराठी माध्यम अनुदान मिळणारी ( सरकारी ग्रान्ट) शाळा. गायन विषय शिकवायला मास्तर ठेवायला परवडत होतं. शाळेची फी पाच रु, जवळच्याच खासगी संगीत विद्यालयात गायन/वादन फी दहा रु आठवड्यास दोन तास. पाचवी ते सातवी गायन विषय होता, चित्रकलाही.
अमचे गायन शिक्षक जोशी म्हणून पार्ल्याहून येत असत. भारी कडक होते. प्रामाणिकपणे पूर्ण अर्धा तास शिकवत, टीपी नसायचा, अवांतर नसायचे. तसे ते शास्त्रीय संगीत शिकवत, सुगम संगीत, भावगीत इतर गाणी यास फाटा. जून महिन्यात पहिला तास येइल तेव्हा यावर्षी तुम्हाला सहा राग शिकायचे आहेत, पहिल्या सत्रात तीन, दुसऱ्यात तीन. एवढे सांगून पहिल्या रागाला सुरुवात. पुढच्या आठवड्यात शंभर पानी वही तयार ठेवा, त्या वहीत लिहून घ्यायचे आहे, वहीला दहा गुण, प्रश्नोत्तरांस चाळीस, गायनास पन्नास असे शंभर गुणांची परीक्षा मुख्य वार्षीक परीक्षे अगोदर घेतली जाईल. अशी
कोरडी माहिती देऊन पाचवीत गायनाची/ विषयाची ओळख झाली.
गुरुजींची ओळख बाकी होती पण त्यांना जोशी गुरुजी किंवा गायनाचे मास्तर फक्त इतर शिक्षकांशी बोलतानाच म्हणायचे, एरवी 'गायनमामा' हे वरच्या वर्गातल्या मुलांकडून कळलेले. उंचेपुरे ५'१०" असावेत. पांढरा हाफ शर्ट, काळी/तपकिरी प्यांट हा नेहमीचा वेष. कॅालरला आतून रुमाल लावणारे दोन शिक्षक होते, हे एक. थोडे सुदृढ. कपाळ वर गेलेले मोठे आणि थोडेसे केस उलटे फिरवलेले. एकदम टापटीप. अवांतर गप्पा इतर शिक्षकांशी मारताना दिसणार नाहीत. वर्गात आले की प्रथम खुर्चित स्धानापन्न. ती एक लकब म्हणजे खुर्ची थोडी टेबलापासून दूर फळ्याकडे ओढणार, मागच्या दोन पायांवर तिरकी करून मागे रेलणार. थोडी तपकिरची चिमुट नाकात. " वही फिरवा आणि नव्या रागाचे आरोह अवरोह,वर्ज्य,चीज,मात्रा,स्वर लिहून घ्या पटापट." तास संपतासंपता एकदा म्हणून दाखवणार. पुढच्या आठवड्यात तासाच्या वेळी शाळेचा शिपाई पेटी आणून ठेवायचा. वाजवून चीज म्हणून दाखवायचे. "घरी करा रे सवय."

पाचवी सहावीत शिंगे फुटलेली नसत, सर्व शिक्षक आदरणीय, वंदनीय. पण एक गोष्ट समजली आणि हसु येऊ लागले. मग रागवून " सायबांसमोर (मुख्याध्यापकांसमोर ) उभे करीन."
किंवा "घंटेखाली उभे करीन."
( मुख्य दारापाशी जी तासाची घंटा होती तिथे) अंगठे धरून उभे करीन." असा दम मिळे. कधी कुणाला शिक्षा केल्याचे आठवत नाही.
काही निगरगट्ट मुले मख्ख चेहरा ठेवून हळूच कुजबुजत "कोणती?" आणि शेजारच्या मुलांना हसू दाबणे कठीण होई. एक नवीन शोध लागला होता. गाण्याच्या तासानंतर येणाऱ्या बाइंनी काही नकाशा काढताना खाली खडू उमटेच ना. "अरे, इथे तेलासारखं गुळगुळीत कसं झालय? कोणी लावलय तेल?" काचेच्या फळ्यावर ते लगेच लक्षात येत नसे.
तो प्रताप गायनमामांच्या डोक्याचा होता!! मग पुढच्या गायनाच्या तासाला मुलं लक्ष ठेवून पुटपुटत "लागलं!"
डिसेंबरात वसई सहलीला आलेले बरोबर. सकाळी
अकलोली गरम पाण्याची कुंडे येथे. पाणी खूप कढत नाही पण गरम. गायनमामा उतरले कुंडात. थेट खाली तळाला बसले श्वास रोखून बराच वेळ. दोनचार वेळा झालं. मग ओंडक्यासारखेआडवे पाण्यावर तरंगत राहिले हालचाल न करता. ही एक नवीनच ओळख होती. स्वत:च अलिप्तपणे सहलीचा आनंद घेत होते. आदरबिदर बराच वाढला त्यांचेबद्दल.

वर्गात गाणं आवडणारी दोनचार मुलंमुली होती पण त्या वयात गाणं म्हणण्याऐवजी कोरडे स्वरज्ञान कोणास आवडत नसावे. आणि या गायनगंगेला काठावरच्या सुखदु:खाची जाणीव नसावी. नाही, थोडीफार होती बहुतेक. एकदा चीज म्हणून गाऊन घेत होते. अचानक संतापले.
"कोण गातोय बेसूर?"
"इकडे मुलींकडे नसणार. मुलांकडेच असेल."
एकेका बाकावरच्या दोघादोघांना म्हणायला लावले.
अमच्या बाकावरच्या मकरंद आणि मी गायले. हं. "तू गा.", आता , तू.
पुन्हा गा बघू."
मी सर्व अक्षरे बरोबर गायली.
" तूच बेसूर गातोस."
" सर्व म्हणतील तेव्हा तू गप्प राहिचंस."
" वही पूर्ण लिहायची, परीक्षेत तुला ३६ देईन."
-
इतक्या लहान वयात 'गाणं येणार नाही' प्रमाणपत्र मिळालेला मीच असेन.
३६.