कला आणि कृत्रिम परिस्थिती

फोटो काढून होताच लॉलीपॉप परत दिले असण्याची शक्यता आहे.

या विषयाय बाकी काही मत नाही

प्रस्तुत छायाचित्रं काढताना छायाचित्रकारानं नक्की काय केलं ते माहीत नाही, पण कुणाच्या तरी वेदनेची छायाचित्रं अशी गुळगुळीत चकचकीत करून ती दाखवणं म्हणजे वेदनेचं पॉर्न करणं आहे असं वाटतं. त्या निमित्तानं केव्हिन कार्टर आणि इथिओपिआतल्या दुष्काळातल्या त्याच्या ह्या छायाचित्राची आठवण झाली. तेव्हा मूल गिधाडानं खाल्लं असतं की नसतं, छायाचित्रकारानं तिथून निघून जाणं योग्य की अयोग्य ह्यावरून वाद झाला होता.

>>याच घटनेनंतर खंतावून या छायाचित्रकाराचा मृत्यू झाल्याचंही म्हटलं जातं

नक्की कारण सांगता येत नाही. इथे म्हटल्याप्रमाणे दक्षिण आफ्रिकेतला वंशवादी हिंसाचार, मित्राचा मृत्यू असे अनेक घटक त्यामागे असू शकतात.

वरील उदाहरणात मुलांना असे रडवून फोटो घेणे योग्य वाटते का? लहान मुलांचा मॉडेल म्हणून वापर करताना अधिक मानवीय दृष्टिकोन बाळगला पाहिजे का?

मुलांना रडवून फोटो घेणे अयोग्य वाटते. लहान मुलांची दु:खे आणि अपमान आपल्याला लहान वाटली तरी त्यांच्याकरता तीव्र आणि जीवनव्यापीच असतात असा कयास आहे.

मुलांचे रडणे हे माफक प्रमाणात असेल तर त्यांच्या आरोग्यासाठी हितकारकच असते. त्यामुळे असे थोड्या काळासाठी त्यांना रडवणे यात काही नुकसान होते, असे वाटत नाही. "फोटो काढून होताच लॉलीपॉप परत देऊन मुलांचे बदललेले भाव सुद्धा जर टिपून तीही छायाचित्रे बरोबरच दिली असती, तर आणखी चांगला प्रयोग झाला असता.
हसण्याच्या अगदी उलट प्रकारचे श्वसन रडण्यात घडून येत असते.( खालील प्रमाणे प्रयोग स्वतः करून बघा)
हसण्यातील श्वसनः
हिसक्या हिसक्याने, कमी कालावधीचे रेचक (श्वास बाहेत टाकणे), आणि दीर्घ पूरक. (कपालभाति प्राणायामाशी साम्य)
रडण्यातील श्वसनः
हिसक्या हिसक्याने, कमी कालावधीचे पूरक(हुंदके, मुसमुसणे), आणि दीर्घ रेचक (मुळमुळणे).
या दोन्ही प्रकारात फुफ्फुसे आणि उदरपटल यांना उत्तम व्यायाम होतो.

या दोन टोकाच्या भावनांशी निगडित श्वसन-प्रकारांच्या मधे अन्य सर्व भावनांशी निगडित श्वसन त्या त्या वेळी आपोआप घडून येत असते.

नाटक, सिनेमा इ. बघताना विविध रस वा भावनांशी एकरूप होण्यातून अनेक प्रकारचे श्वसन घडून येत असते. उदा.भिती, उत्कंठा, इ. चे वेळी श्वास रोखला जाऊन कुंभक होतो, तर त्यातून सुटका होताच जोरात श्वास बाहेर टाकला जातो.
या सर्वातून एक प्रकारचे समाधान व आनंद यांचा लाभ होतो.

आपल्या प्रत्येक मनोवस्थेप्रमाणे श्वसन घडीघडी बदलत असते. त्याकडे लक्ष देणे, हा एक साधनेचा प्रकार. कदाचित यालाच उद्देशून समर्थांनी "सदा स्वरूपानुसंधान, हे मुख्य साधूचे लक्षण, जनी असोन आपण, जनावेगळा" असे म्हटले असावे.

श्वसनावर ताबा मिळवता आला, की भावनांवरही ताबा करता येतो, हे सर्वविदित आहेच.

त्यासाठी त्याने त्या मुलांना लॉलीपॉप दिले >> 'त्याने' नाही 'तिने' :-)

फोटो आवडले नाहीत. वेदना, दुःख वगैरेपेक्षा ती मुलं तंत्रम फेकणारी जास्त वाटतायत.
लॉलीपॉप काढुन घेणं फार आक्षेपार्ह वाटलं नाही.

इथे या छायाचित्रकाराला दु:खी किंवा विव्हळ किंवा रडत्या मुलांची छायाचित्रे काढायची होती. त्यासाठी त्याने त्या मुलांना लॉलीपॉप दिले व लगेच हातातून काढून घेतले. मोठ्यांसाठी जरी ते फक्त 'लॉलिपॉप' असले तरी त्या मुलांसाठी हे दु:ख/अपमान असह्य होऊन ती टाहो फोडत. मग या छायाचित्रकाराला हवी तशी पोज मिळाल्यावर त्यांची चित्रे काढली जात.

तुम्हाला काय वाटते?

फारा वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. आमच्याच दूरच्या नात्यातल्या एका थोर महाभागिनीने एकदा सौदी किंवा तत्सम देशातून भारतात परत येताना, 'तेथे स्वस्तात मिळते म्हणून' सोने आणले होते, आणि त्यावर भारतात कष्टमकर्तव्ये पडू नयेत, म्हणून मुंबई विमानतळावर कष्टमवाल्यांच्या लायनीत आपला नंबर लागल्यावर, स्वतःच्या कडेवरील स्वतःच्याच पोराच्या ढुंगणास मोठ्या शिताफीने नि अत्यंत बेमालूमपणे जोरदार चिमटा काढून त्यास रडविले होते, आणि पोराने पसरलेल्या भोकाडामुळे अधिक स्त्रीदाक्षिण्यापोटी द्रवून जाऊन कष्टमवाल्यांनी तिची तपासणी न करता तीस तसेच सोडून दिले होते, आणि अशा तर्‍हेने आपले कष्टमकर्तव्य तिने टाळले होते. पुढे त्यानंतर ती कथा तिने 'आपल्या हुशारीची चुणूक' म्हणून समस्त विस्तृत परिवारातील जो कोणी सापडेल त्यास ऐकविली होती, ती ऐकून त्या वेळेस जे काही वाटले होते, तेच वाटते.

(अवांतरः मुंबईच्या मुली बाकी 'स्मार्ट', हं!)

वरील उदाहरणात मुलांना असे रडवून फोटो घेणे योग्य वाटते का?

तसेही योग्य वाटत नाहीच, विकृत / स्याडिष्टिकच वाटते, पण...

लहान मुलांचा मॉडेल म्हणून वापर करताना अधिक मानवीय दृष्टिकोन बाळगला पाहिजे का?

...विशेषतः आजच्या 'नो अ‍ॅनिमल्स वेअर हार्म्ड इन द मेकिंग ऑफ धिस मूव्ही'च्या जमान्यात ते अधिकच दुर्दैवी वाटते. (हो. अर्थातच बाळगला पाहिजे.)

अधिक व्यापक विचार करायचा तर विविध कलांचा पुरक वापर करणे वेगळे आणि अश्या 'कृत्रिम' व 'सिमीत' अवकाशात आपल्या कलेचा अविष्कार करण्याने कलाकाराच्या अभिव्यक्तीला मर्यादा घालून घेणे तुम्हाला योग्य/पोषक वाटते का?

प्रतिप्रश्न:

एका जमान्यात, जिवंत फुलपाखरावर वितळलेल्या काचेचा रस ओतून त्या काचरसात त्या फुलपाखरास अडकवून त्याची पेपरवेटे बनविणे, हीदेखील 'कलाकृती' समजली जात असल्याबद्दल, आणि अशी पेपरवेटे ही खपत असल्याबद्दल, नव्हे 'कलेक्टर्स आयटम' बनत असल्याबद्दलही वाचलेले आहे.

या प्रकारातून निर्माण होणारे तयार उत्पादन हे कदाचित निसर्गतःच सौंदर्यपूर्ण नि कलात्मक होत असेलही, परंतु अशा बाबतीत त्या कलाकाराने स्वतःच्या अभिव्यक्तीस मर्यादा घालून घेणे (अथवा, त्याने स्वखुशीने ती तशी घालून घेतली नसता, कायद्याच्या जबरदस्तीने त्यावर ती लादली जाणे) हे आपणांस योग्य/पोषक वाटते काय?

मूळ लेखातील छायाचित्रे इतकी सुंदर आहेत की ती कशी काढली हा मुद्दा गौण आहे असे वाटते.

गरीब व शोषित लोक हा माझा कच्चा माल आहे असे म्हणणार्‍या एका इंग्रजी लेखकाची आठवण झाली.

कसेसेच वाटले. परंतु "नावडली तरी सहन करण्याच्या लायक" अशी कार्यपद्धत वाटली.

(मला चित्रे नावडायचे आणखी एक कारण असे की चित्रांतील केशभूषा, रंगभूषा वगैरे "ग्लॅमरस" केल्यासारखी वाटली, ते लहान मुलांबाबत पटले नाही.)

बहुधा नंतर लॉलिपॉप परत दिले होते. त्याचे एक तरी चित्र संकेतस्थळावर आहे : http://www.mymodernmet.com/profiles/blogs/baby-dont-cry-jill-greenberg

डस्टीन हॉपमन आणि रोबर्ट दिनेरो च्या "Wag the dog" सिनेमाची आठवण झाली. त्यात इलेक्शन दरम्यान, उमेदवाराच्या सेक्स स्कॅन्डल पासून जनतेचे लक्ष विचलित करण्यासाठी ते खोट्या युद्धाची निर्मिती करतात. मग बातम्यात, त्या युद्धाची माहिती दाखवताना, बॉम्बस्फोटांनी उध्वस्त झालेल्या जागेत, एक लहान मुलगी रडतानाचे चित्र(कम्पुटर जनरेटेड) दाखवतात. कुणीतरी तिच्या हातात एक मांजर द्या असेही सुचवतो. मग मांजराचा रंग कोणता हवा यावर चर्चा होते. (हे असं काम्पुटर जनरेटेड, स्टुडीओ निर्मित युद्ध अमेरिकन जाणकार जनतेला कसं फसवू शकतं हा विचार सिनेमाच्या निर्मात्यांनी केलेला दिसत नव्हता हे उघडंच आहे.). तर मुद्दा असा कि लोकांच्या मनात सहानुभूती निर्माण करायला लहान मुलांचा आणि प्राण्यांचा सर्रास वापर केला जातो. पण लहान मुलांना मुद्दामहून एखाद्या फोटोसाठी रडवणे मलाही पटत नाही. आणि वरील चित्रात(व्हिएतनाम युद्ध) ती लहान मुले युद्धात पळताहेत, त्यांच्यासाठी त्या फोटोग्राफरने फोटो काढण्याव्यतिरिक्त काही केले असेल का किंवा फोटो काढून झाल्यवर त्या मरणासन्न मुलाला गिधाडापासून वाचवले असेल का अशी चुटपूट लागून राहते. असहाय, परावलंबी मुलांच्या वेदना दाखवून त्याला आर्ट म्हणणे कितपत योग्य आहे?

नोट: लॉलीपॉप देऊन काढून घेणे म्हणजे तुम्हाला फरारी गाडी फुकटात देऊन महिन्याभराने काढून घेणे(तेहि सगळ्या मित्रमंडळी-नातलगांसमोर 'माझी गाडी' म्हणून भाव खाऊन झाल्यावर!:D)