उत्तराखंड प्रलय...

धन्यवाद ! आज टाकून तटस्थपणे पुन्हा वाचतो.:-)

असं काहितरि लिहिल्याशिवाय पुरोगामी आणि विद्रोही म्हणऊन घेता येत नाहि का हो?

अहो.. म्हणजे काय? विद्रोही मराठीत तिसर्‍या वाक्याला "भ" नाही आला तर फाऊल धरतात..

-प्रा. येरकुंडकर, आरण्येश्वर कॉलनी, पुणे.

टिव टिव पुरोगामी / विद्रोहीची व्याख्या भलतीच रोचक आहे तुमची ! :-)

अस्मि थोडी टाकून टंकायला बसत जा. तुलाही रोचक दृष्टीकोनातून लिहीता येईल ;) (ह घे गं)

कै च्या कै!!!

श्रद्धाळुंना, लष्कराच्या रुपाने देवानेच वाचवलं, असं ही वाटणं शक्य आहे.

यावरून एक किस्सा आठवला.

एकदा एक श्रद्धाळू असाच महापुरात अडकतो.राहत्या उंच बिल्डिंगीच्या गच्चीचा भाग अजूनही जेमतेम पाण्यावर असतो, तेथे जाऊन, कसाबसा जीव मुठीत धरून देवाचा धावा करू लागतो.

शेजारी महापुरातून एक छोट्याशा नावेतून एक माणूस चाललेला असतो. विचारतो, "येताय काय माझ्या नावेतून?"

"काही गरज नाही. माझी देवावर श्रद्धा आहे. देव मला यातून नक्की वाचवेल." नाव निघून जाते. हे महाशय तिथेच. मात्र, त्यांची देवावरची श्रद्धा अढळ असते.

इथे पूर वाढतच असतो. म्हणजे, पाणी जे जेमतेम गच्चीपर्यंत असते, ते गच्चीवर उभ्या राहिलेल्या महाशयांच्या गुडघ्यापर्यंत येऊन पोहोचते. महाशयांचा देवाचा धावा आणखी जोरात सुरू होतो.

तेवढ्यात शेजारून एक तराफा येताना दिसतो. तराफ्यावर एकच माणूस असतो, तो महाशयांना म्हणतो, "या तराफ्यावर... या असल्या पुरात जेथे जाईल तेथे जाईल, पण निदान जीव तरी वाचेल."

"काही गरज नाही. माझी देवावर श्रद्धा आहे. देव मला यातून नक्की वाचवेल." तराफा निघून जातो.

आता पुराचे पाणी वाढून चांगले छातीपर्यंत आलेले असते. महाशयांच्या देवाच्या धाव्याचा जोरही त्याबरोबर वाढलेला असतो.

तेवढ्यात आकाशातून एक रेस्क्यू हेलिकॉप्टर येते. हेलिकॉप्टरवाला म्हणतो, "बरे झाले सापडलात. हेलिकॉप्टरमध्ये एकच जागा शिल्लक आहे. छ्या:! कसला पूर आहे! आणखी किती जण अडकलेत, कोण जाणे! पण तुम्ही आत या. निदान तुमचा तरी जीव वाचवतो."

महाशय आपल्या निर्णयावर ठाम. "नको. माझी देवावर श्रद्धा आहे, देव माझी निश्चित काळजी घेईल. तुम्ही जा इतरांना काय वाचवायला जायचे ते." हेलिकॉप्टर निघून जाते.

आता पुराचे पाणी वाढून नाकातोंडापर्यंत येते, नि परिणामी आपले महाशय बुडून मरतात.

शीन क्र. २: मेल्यानंतर महाशय थेट देवाचिये द्वारी पोहोचतात. देवाची भेट होते. महाशय देवाला धारेवर धरतात.

"देवा, मी तुझ्यावर एवढी श्रद्धा ठेवली, पण तू मात्र माझ्या हाकेला धावून आला नाहीस. तुझ्यावर विश्वास ठेवून तुझ्यावर विसंबून राहिलो, पण तू माझा विश्वासघात केलास."

देव (प्रस्तुत लेखकाकडून स्फूर्ती घेऊन) म्हणतो, "भडव्या, मग मी एक नाव, एक तराफा नि एक हेलिकॉप्टर पाठवले, ते काय माझ्या **त किडे होते म्हणून का रे, भाड्या!"

क्या बात है ! अशी संवेदनशील माणसे भेटली की बरे वाटते.:-)

सावरकरांच्या आणि प्रस्तुत लेखकाच्या लिखाणात तेवढा एकच काय तो फरक असावा, असे वाटते.

प्रतिसाद आवडला. म्हसोबाबद्दल माहित नव्हतं पण तुम्ही म्हणल्याप्रमाणे 'विरोधभक्ती' हेच जाणवलेलं मला. नेमका शब्द सुचला नव्हता.

घाटपांडे सर
जानाई जोखाई येसाई मरीआई म्हसोबा खंडोबा लिंगोबा येताळा मोतीखान वाडीबुवा ही गँग ३३ कोटीत कितव्या रँकवर आहेत ? गुगलून काही माहिती मिळेल का ? :-)

हे वाचून रा.चिं.ढेरे यांचा एक अनुभव आठवला. त्यांच्या 'लज्जागौरी' पुस्तकात त्यांनी नमूद केल्यानुसार ढगो-मेघो या महार समाजातील देवांच्या संदर्भातील संशोधनासाठी एका गावात गेले असताना तेथील घोडके हा तेथील पुरोहित (महार समाजातील पुरोहित) त्यांना शिव्या घालत म्हणाला..."अरे जा रे..जा..! आमच्या देवाचे मूळ पोथ्या-पुराणात नाही. आमच्या द्येवाचं मूळ आईच्या गांडीत आणि बापाच्या बोंडीत आहे."

या श्रद्धाविश्वात ढग आणि पृथ्वी यांचा सहसंबंधाचे सृजनात्मक प्रतिक देवत्व पावल्याचं दिसतं! त्यामुळे अनुभूती आणि अभिव्यक्तीचे असे प्रकार सश्रद्धांच्या विश्वात आढळत नाहीत असं नाही.

कोणी कशावर तोंडसुख घ्यावे हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. त्या प्रश्नातून काही प्रश्न उपस्थित होतात ते असे.
1. धाग्याचे अंग नक्की कसे पाहायचे? :p
2. विनोदी अंगाने न जाऊ द्यायला काही महत्त्वाची कारणे वगैरे आहेत का? :-B
3. धर्मांचा अभ्यास असल्याशिवाय त्यांच्यावर टीका करूच नये की काय? :O
माफ करा भेदक पाषाण, मला तुम्ही छुपे प्रतिक्रांतिवादी वाटता. J)

इथे शिव्या अजिबात अस्थानी वाटल्या नाहीत, कारण घडलेल्या घटनेविषयीचा त्रागा त्यामागे आहे.

म्हणजे घडलेल्या घटनांविषयी त्रागा व्यक्त करायचा असेल तर शिव्या चालतात का?

त्यामुळे त्यावर आक्षेप घेण्याआधी आपली संतपरंपरा तपासावी

बऱ्याच दिवसांपासून विचारेन म्हणतोय. आक्षेप म्हणून नव्हे, तर शंका म्हणून. एखादी गोष्ट संतपरंपरेत आहे किंवा आणखी कुठल्या परंपरेत आहे हे त्यावर आक्षेप घेऊ नये असे आहे का? कदाचित असेही असू शकेल की मानवसमूह वर्षानुवर्षे काही गोष्टी चुकीच्या करत आला असेल. पूर्वापार चालत आलेली गोष्ट बरोबर मानायची, तर स्त्रीवादाच्या अनेक अंगांना धक्का बसेल.
हा प्रश्न केवळ ह्या मुद्द्याबाबत नसून एकूणच ह्या प्रकारच्या आर्ग्युमेंटविषयी आहे.

संतप्रंप्रा आणि वाघमारे यांच्या लेखनात शिव्या सोडल्या तर नक्की काय साधर्म्य आहे हा एक प्रश्न. शिवाय दुसरा महत्वाचा पैलू असा, की संतप्रंप्रेत देवाला शिव्या दिल्या जातात त्या एखाद्या हक्काच्या माणसाला द्याव्यात तशा. संतांचा देवावर आणि त्याच्या विधायक सामर्थ्यावर विश्वास आहे, ते त्याला घरचा माणूस असल्याप्रमाणे सलगीने संबोधतात. त्यातून आलेल्या या शिव्या आहेत. वाघमारे यांच्या लेखनातून तसे काही जाणवत नाही. तस्मात निव्वळ "शिव्या आहेत" या एका निकषावरून असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे वाटते.

वरचीच कॉमेंट पुन्हा इथे डकविण्याचे पाप करतो! ;)

हे वाचून रा.चिं.ढेरे यांचा एक अनुभव आठवला. त्यांच्या 'लज्जागौरी' पुस्तकात त्यांनी नमूद केल्यानुसार ढगो-मेघो या महार समाजातील देवांच्या संदर्भातील संशोधनासाठी एका गावात गेले असताना तेथील घोडके हा तेथील पुरोहित (महार समाजातील पुरोहित) त्यांना शिव्या घालत म्हणाला..."अरे जा रे..जा..! आमच्या देवाचे मूळ पोथ्या-पुराणात नाही. आमच्या द्येवाचं मूळ आईच्या गांडीत आणि बापाच्या बोंडीत आहे."
या श्रद्धाविश्वात ढग आणि पृथ्वी यांचा सहसंबंधाचे सृजनात्मक प्रतिक देवत्व पावल्याचं दिसतं! त्यामुळे अनुभूती आणि अभिव्यक्तीचे असे प्रकार सश्रद्धांच्या विश्वात आढळत नाहीत असं नाही.

म्हणजे भावनावेगातून देवाला शिव्या देण्याच्या परंपरेत वाघमारे यांच्या शिव्या बसतात. त्यामुळे त्यावर आक्षेप घेण्याआधी आपली संतपरंपरा तपासावी. इथे शिव्या अजिबात अस्थानी वाटल्या नाहीत, कारण घडलेल्या घटनेविषयीचा त्रागा त्यामागे आहे.

देवाला शिव्या देण्याची आपली परंपराच (संत- किंवा अन्यथा) आहे, वगैरे ठीकच. त्यात काहीच नावीन्य नाही.

पण देवाने शिव्या देण्याचा (मी वर उद्धृत केलेल्या विनोदातल्यासारखा) प्रकार आपल्याकडे आधी कधी पाहिला आहेत काय?

संत प्रंप्रा !
एकनाथी भारूड.
सद्‌गुरुमाय कुंटीण झाली माझी । व्यभिचारा ठेविलें साये आजी ॥ध्रु०॥

अद्वैताचा मज पांघरविला शेला । एकान्तासी तिणें चालविलें मला ॥ १ ॥

परपुरुषाचे शेजेवरी नेउनी घातली । मागल्याची सोय सोडविती झाली ॥ २ ॥

भ्रांति पदर काढुनी ओढिती झाली । आलिंगन घ्यावया सरसावली ॥ ३ ॥

वासनेचे कंचुक सोडियेले । मायामय कुच हे मर्दियेले ॥ ४ ॥

जीवशिव मिठी घाली धरी आवळून । करून ऐक्यता माझें चुंबिलें वदन ॥ ५ ॥

अलक्ष पदातींत घातलें आसन । देहातीत भोगिला भोग त्याणें ॥ ६ ॥

एका जनार्दनीं भोळी नारी । परपुरुष भोगी निरंतरीं ॥ ७ ॥
------------------------------------------------

हे घ्या तुकारामं

फुगडी फू सवती माझे तूं । हागुनि भरलें धू तुझ्या ढुंगा तोंडावरि
फुगडी घेतां आली हरी । ऊठ जावो जगनोवरी
हातपाय बेंबळ जाती । ढुंगण घोळितां लागे माती
सात पांच आणिल्या हरी । वांचुनी काय तगसी पोरी
सरला दम पांगले पाय । आझुनि वरी घोळिसी काय
तुका म्हणे आझुन तरी । सांगितलें तें गधडी करी

घ्या आरती प्रभुच ऎकू !

उसनीं मिळालीं शरिरें अम्हांला
विक्रीस जोड्यांइतुकीं तयार;
चिंता न त्रागा. . . रांडेप्रमाणे
नियमीत घेतों सनदी पगार..

स्त्री शिव्या देतांना हवी? 'झाला विठ्या रांडेचा' हा जनाबाईंचा अभंग शोधा.
शिवी देणारी स्त्री अलिकडची हवी? 'ती फुलराणी' आठवा (खरचं) खुशाल 'रांडीचा' म्हणुन शिवी दिलीय.

आता मला प्रश्न पडला ,
कृष्ण करें तो रास ? और हम करें तो त्रास
वो करें तो लिला ? और हम करें तो गिला !
वारे वा ....

संपूर्ण गदारोळात हा एकच पटलेला आणि समर्पक प्रतिसाद!

- (चिंजंशी सहमत असलेला) सोकाजी

> माझा मुद्दा असा आहे की विविध परस्परविरोधी दृष्टिकोन सह-अस्तित्वात असण्याचा भारतीय श्रद्धापरंपरेचा इतिहास सोडून देऊन विशिष्ट दृष्टिकोनाला वगळण्याच्या, म्हणजे असहिष्णू दृष्टिकोनाच्या पारड्यात मी माझं मत टाकावं ह्यासाठी श्रद्धाळूंकडून काहीच युक्तिवाद केले जात नाहीत.

माझ्या मते 'विविध परस्परविरोधी दृष्टिकोन सह-अस्तित्वात असू देणं' ही गोष्ट शहाणपणाची आहे म्हणून करावी, ती स्वत:ची श्रद्धापरंपरा आहे म्हणून करू नये.

समजा एखादा कर्मठ ज्यू माणूस म्हणाला, "जनहो, लेविटिकस आणि ड्यूटरॉनॉमी वाचून माझं असं मत झालेलं आहे की माझी श्रद्धापरंपरा ही असहिष्णुतेची आहे, तेंव्हा मी असहिष्णूच राहणार." तर मी असं नाही म्हणणार की, बाबारे, तुझी तशी परंपराच असेल तर मग माझा काही आक्षेप नाही. त्याच्या असहिष्णुतेविरुद्ध माझे जे आक्षेप पूर्वी होते, ते आत्ताही राहतीलच. मी त्याच्याही पोथीचा अधिकार मानत नाही अाणि माझ्याही नाही.

मला वाटतं, दरवेळी श्रद्धा-अश्रद्धाविषयीचे वाद घालत बसण्याला काही अर्थ नाही. सश्रद्धांचे आणि अश्रद्धांचे समांतर अस्तित्व असायचेच हे व्यवहार्य सत्य लक्षात घेऊन उभय पक्षांनी सबुरीने घ्यायला हवं! कुणी सश्रद्ध असला किंवा अश्रद्ध असला म्हणजे जगाचे कल्याण/अकल्याण होते अशी श्रद्धा उभय पक्षाकडून का पाळली जावी? निदान 'डोळस' नास्तिकांकडून तरी विवेक पाळला जावा असे वाटते. शिवाय सद्भावना, समता, करुणा, दया ही मूल्ये पापभीरू, विवेकी लोकांची आहेत. नास्तिक विचाराच्या लोकांच्या समुहांचा जसा तो पाया आहे तसाच आयडियली तो मंदिरातील भटा-भिक्षुकांच्या,भन्ते,मुल्ले,पाद्र्यांच्या आणि धर्मपीठाच्या विचारांचाही पाया आहे!! पण मुळातच मानवी पातळीवरचे व्यक्तिगत स्वार्थ-लोभ-द्वेष हे गुणही स्वाभाविक रीतीने दोन्ही ठिकाणी आहे! त्यामुळे आस्तिकांनी नास्तिकांना किंवा नास्तीकांनी आस्तिकांना व धर्मपीठांना एलियनेट करून/वेगळे पाडून पुरोगामी आणि प्रामाणिक धर्मचळवळीचेही भले होणार नाही! दोन्ही बाजूच्या लोकांचे असणे हे सामाजिक वास्तव मान्य करून याचा विचार होणे आवश्यक वाटते.

आणखी या लिखाणासंदर्भात महत्त्वाचे असे की, प्रस्तुत ठिकाणी मला शिव्याविषयी काही आक्षेप नसला तरी (माझ्या वरच्या कॉमेंटमधून ते तसे दिसेलच) झालेल्या आपत्तीच्या संदर्भात निदान आजघडीला तरी लोकांच्या श्रद्धेला नावे ठेवण्याचा पुरोगामीपणा दाखवणे अनुचित ठरते. पुरोगामीपणा दाखवायच्या संधी अन्यथा काही काळाने मिळतीलच. तेव्हा त्यांच्या अंमलबजावणीसाठीचे प्रयत्न अवश्य करावेत. इथे आज घडीला देव-धर्माला नावे ठेवण्याच्या या प्रकारात मला एक शुष्कपणा जाणवतो. प्रसंगाला तोंड द्यायचे सोडूनहे काय आता? लोकांच्या श्रद्धा, मग तीर्थयात्रांचे अनौचित्य वगैरे तत्त्वज्ञाने सांगायची वेळ नंतर येईलच ! तूर्तास 'ऐशा कळवळ्याच्या' जातीने तिथे जाऊन मदतकार्य करावे किंवा त्यांना सहाय्यभूत व्हावे. ते करायचे नसेल तर निदान आतातरी, या घडीपुरते तत्त्वज्ञाने आणि विद्रोह दाखवण्याचा अभिनिवेश (तो खरा आहे हे समजत आहे) प्रकट करू नये!

भारतीय श्रद्धापरंपरेत असा, म्हणजे देवामाणसांत फरक केला जात नसल्याची उदाहरणं सापडतात.

हे अर्धसत्य आहे.

म्हणजे, दुपारी देवळात "देव झोपी जात असल्या"बद्दल ऐकलेले आहे खरे. मात्र, आजतागायत एकाही देवळात देवाचा संडास पाहिलेला नाही.

माणसांना जे विकार असतात, त्यांना देवही बळी पडतात.

असे? देवाला जुलाब झाल्याबद्दल कधी ऐकले आहेत काय? (गेला बाजार कांजिण्या, किंवा अगदी तेही नको तर सर्दी?) झालेच तर, देवाला वारा सरलेला कधी ऐकला आहेत काय?

थोडक्यात, दोन्ही विधाने ही घाऊक (मराठीत: ग्रोस) सरसकटीकरणे आहेत, असे प्रतिपादन करू इच्छितो.

खर्‍या रसिकांच्या पोटी ऐसी अक्षरेचि गोमटी! :bigsmile:

"विचारवंत" या शब्दाला माझा भयानक मोठा आक्षेप आहे!
शब्द मागे घ्या तिरशिंगराव! :beer:

आज बीफ एन्शी रुपये किलो आहे !