Skip to main content

"तर हे असं आहे!" – शाहू पाटोळे

जनगणना ते अन्नाचं राजकारण याबद्दल निवृत्त सनदी अधिकारी आणि लेखक शाहू पाटोळे यांच्याशी मारलेल्या गप्पांचा सारांश

कापूस एकाधिकार – पांढऱ्या सोन्यामागची संघर्षकहाणी

कालचा शेतकरी गावातील व्यापाऱ्याच्या मक्तेदारीशी झुंजत होता; आजचा शेतकरी खासगी बाजारपेठेतील सौदेबाजी, जागतिक अर्थकारण आणि बदलत्या सरकारी धोरणांच्या कचाट्यात सापडला आहे.

शब्दांच्या वर्गवारीचे अन्वयार्थ

मराठीत हस्त आणि हात हे दोन्ही शब्द उपलब्ध असले, तरी त्यांच्या येण्याच्या ऐतिहासिक वाटा वेगळ्या आहेत. हस्त हा थेट संस्कृतमधून उचललेला शब्द आहे, तर हात हा शब्द विविध ऐतिहासिक टप्प्यांमधून ध्वनिबदलाचे विविध टप्पे पार करत मराठीत रुजलेला आहे. त्यामुळे हस्त हा तत्सम, तर हात हा तद्भव शब्द मानला गेला. 
शब्दांचा इतिहास आणि त्या इतिहासाचं आकलन घडवणाऱ्या संकल्पनांचा इतिहास यांची सांगड घालून मराठीच्या शब्दभांडाराकडे पाहण्याचा हा प्रयत्न.

प्रत्युत्पन्नमतीचा पाहुणचार

आन्हिकं आटपून खरेदीसाठी बाहेर पडलो तर दुकानात प्रत्युत्पन्नमती भेटला.

"काय प्रत्युत्पन्नमती, आज सकाळीसकाळी?" मी पृच्छा केली.

"काय सांगू?" प्रत्युत्पन्नमती खेदपूर्वक मान हलवत म्हणाला, "दोन मोती गळले."

"गळले नाही, गळाले. आणि तुझा खेद समजू शकतो, पण दोनशेपासष्ठ वर्षे झाली त्या घटनेला."

"मी बखर उद्धृत करत नव्हतो! ऑनलाईन मागवलेले दोन नग मोती साबण गळले. म्हणजे गले या शब्दाचा अनुवाद. ज्यादा चले, बहुत कम गले असं व्हायला हवं. पण हे एका दिवसातच गले."