मला खरंतर या विषयावर पोल काढायचा होता, पण काही तांत्रिक कारणामुळे तो काढता येत नाहीये. तेव्हा चर्चाविषयातच ते प्रश्न सामावून घेऊन त्यावरून काही आकडेवारीचे निष्कर्ष काढण्याऐवजी काहीशी गुणात्मक चर्चा व्हावी ही इच्छा आहे. मला विचारायचा मूळ प्रश्न असा :

"तुम्ही किंवा तुमच्या कुटुंबीयांनी, तुमच्या किंवा एकत्रित कुटुंबाच्या उत्पन्नाच्या किती टक्के खर्च निव्वळ धार्मिक किंवा ज्याला श्रद्धा मानता येईल अशा गोष्टींवर गेल्या वर्षभरात केला?"

सगळ्या इन्व्हॉल्व्ह्ड पार्टींचं उत्पन्न लाखांत मोजता आलं तर दर लाखामागे किती हजार खर्च केले? हे झालं गणिती वर्णन. पण नुसतं तिथे थांबता येत नाही.

अनेक बातम्यांबद्दल आपल्याला चर्चा करावीशी वाटते. खरं तर, 'ऐसी अक्षरे'वर बातम्यांवर चर्चा करण्यासाठी 'बातमी' नावाचा लेखनप्रकारही अस्तित्त्वात आहे. "ताज्या घडामोडी, अर्थकारण, राजकारण इत्यादी प्रकारच्या संस्थळाबाहेरील लिखाणाची चर्चा करण्यासाठी हा विभाग वापरावा. इथे मूळ लेखावरच्या शब्दसंख्येचे बंधन नाही; एखादी बातमी पसरवणे किंवा चर्चा घडवणे यासाठी हा विभाग वापरावा." असं तिथे स्पष्ट म्हटलेलंही आहे. पण, त्याबद्दल विस्तारानं लिहिण्याइतका किंवा एखादा व्यवस्थित चर्चाप्रस्ताव मांडण्याइतका वेळ किंवा माहिती किंवा उत्साह किंवा हे सारंच नसणं वगैरे कारणांमुळे आपण चर्चाप्रस्ताव लिहित नाही.

माणसाचा जन्म कोणत्या कुटुुंबात व्हावा हे त्याच्या किंवा तिच्या हातात नसतं. माणूस विशिष्ट कुटुुंबात अनवधानाने जन्म घेतो आणि त्याचा पुढील प्रवास सुरू होतो. माणूस ज्या कुटुुंबामध्ये जन्म घेतो त्या कुटुंबाला जातीचे-धर्माचे कंगोरे असतात. कुटुंब हा समाजाचा भाग असल्यानं समाजानुसार भौतिक प्रश्न बदलतात. स्वाभाविकपणे व्यक्तीची जडणघडण बदलते. माझा जन्म असाच पूर्वाश्रमीच्या दलित आणि सध्याच्या बौद्ध कुटुुंबातला. कुटुुंबाला चळवळीचा वारसा. आई-वडील शिक्षक. शिकलेली पहिली पिढी. आई-वडलांकडून बाबासाहेब, सावित्रीबाई ऐकत आम्ही मोठे झालो.