Skip to main content

दारिद्र्य: भाषेचे आणि भाषिक समाजाचे

मराठी ही एक प्रगत भाषा आहे असे मानले जाते. (ती अभिजात भाषा आहे की नाही यावर माझा पास). मराठीभाषिक समाज दहा कोटींच्या घरात आहे आणि जगाच्या सर्व भागांत तो पोचलेला आहे.

एखाद्या 'प्रगत' भाषेमध्ये, रोजच्या आयुष्यातील काही महत्वाच्या संकल्पनांसाठी जर शब्दच अस्तित्वात नसले, तर? विशेषतः लिंगासारख्या मूलभूत विषयाशी संबंधित संकल्पनांसाठी?

काही उदाहरणे: (माझ्या माहितीप्रमाणे. या निरीक्षणांत चुका असल्यास त्या दुरुस्त करेन)

समीक्षेचा विषय निवडा

सावली

जीवन सहेली सावळी सावली
जोवरी प्रकाश, संगती राहिली

बाल्यात पहिला प्रकाश पाहून
त्यातच गुंतून पडे बालमन
अंधार सावली जाणीव कुठून
निरागस अज्ञाना ‘प्रेम’किरण

सूर्य डोईवर मीपण मानसी
युवातेजच ते स्वयंप्रकाशी
तयांते असह्य सर्व तमराशी
बळें सावली पायीं तुडविसी

मावळतीस, सोसे न प्रकाश
नेत्र चुकविती तेजस्त्रोतास
प्रत्ययास ये सावली अवकाश
जाणीव प्रथम अ-पूर्वच खास

रात्र होतांच अंधार भवताली
वस्तूसावली एकत्व पावली

"८३" च्या निमित्ताने - ८३ च्या आठवणी

"...इंग्लैंड मे चल रहे विश्वकप के अपने पहले मॅच मे भारत ने वेस्ट इंडिज को हरा दिया है..."

१९८३ च्या जून मधल्या कोणत्यातरी दिवशी संध्याकाळच्या बातम्यांमधे ही बातमी रेडिओवर ऐकली. तोपर्यंत अशी एक काहीतरी टुर्नामेण्ट इंग्लंड मधे होत आहे, त्यातील सामने एका दिवसाचे असतात, त्यांची रेकॉर्ड कसोटी तर सोडाच, पण "फर्स्ट क्लास" मधेही धरली जात नाहीत, भारताने याआधीच्या टुर्नामेन्ट्स मधे फारसे काही केलेले नाही. फास्ट खेळणे वगैरे आपल्याला जमणारे नाही अशा विविध गोष्टी आमच्या गप्पांमधे ऐकल्या होत्या. त्यामुळे काहीतरी नवीन प्रकार आहे इतकेच माहीत होते.

ललित लेखनाचा प्रकार

चिंब

वृक्ष जसा
अंकुरण्या आधी
बीजस्वरूपी
अस्फुट असतो

बाण जसा
सुटण्याच्या आधी
प्रत्यंचेवर
सज्ज राहतो

मंत्र जसा
स्फुरण्याच्या आधी
बीजाक्षरी
निद्रिस्त राहतो

अर्थ तसा
उलगडण्या आधी
शब्दांच्या
निबिडात राहतो

ओथंबून मग
येतो अवचित
कोसळतो अन्
चिंब भिजवितो

नवल- पुस्तक परिचय

नवल.
जानेवारी २०२१ मध्ये प्रकाशित झालेली प्रशान्त बागड यांची ही पहिलीच कादंबरी आहे..

पुस्तकाची बांधणी, मुखपृष्ठ, ब्लर्ब, फॉंट आणि बुकमार्कसाठीची स्ट्रीप हे सगळं एवढं सुंदर आहे की पुस्तक हातात घेतल्यावर लगेच लक्षात आलं की काहीतरी कुलवंत असा प्रकार असणार आहे हा..!

कादंबरीची थीम म्हणाल तर, सोनकुळे आडनावाचा, एक अत्यंत चांगली ॲकॅडमिक गुणवत्ता असलेला तरूण खानदेशातून पुण्यात ग्रॅज्युएशनसाठी येतो, त्याच्या जगण्याचा ऐसपैस तुकडा आहे हा..

समीक्षेचा विषय निवडा

गणितज्ञांच्या इतिहासातील (काही) सोनेरी पाने...10

युक्लिडची अजरामर कृतीः एलिमेंट्स

No employment can be managed without arithmetic, no mechanical invention without geometry.
----Benjamin Franklin

धाग्याचा प्रकार निवडा:

माहितीमधल्या टर्म्स

"भक्ति"

सकाळी दोन वाफाळते कॉफीचे कप
समोरासमोर टेबलावर ठेवा: एक स्वतःसाठी
एक देवासाठी. (देव समोरच्या खुर्चीत बसेल!).
विचारा त्याला : शर्ट कुठला घालू, बस घेऊ
का ट्रेन, ऑफिसातल्या खन्नाला चीत कसे करू,
मुलाला अभ्यासाला कसे लावू?
"तो" काय म्हणतोय ते लक्ष देऊन ऐका : उत्तरे मिळतीलच.
रिलायन्सचा शेअर, बाबांचे हार्ट ,
आईचा कॅन्सर , सर्वासर्वात "तो" बाप आहे म्हणतात.
लक्ष देऊन ऐका , हवे तर नोट्स घ्या,
बैठकीच्या शेवटी समोरचा कॉफी कप
संपलेला दिसला तर घाबरून ओरडू नका,
"थँक्यू" म्हणा आणि चला ऑफिसात!
गुड डे !
xxx

काळ्या पिवळ्या नवसाची गोष्ट: टॅक्सी दिवस २१: ६ नोव्हेंबर २०२१

दिनेशभाई त्यांच्या गावी गेले असल्यामुळे टॅक्सी पहिल्या शिफ्टच्या राजकुमारकडेच होती.

म्हणून ह्या वेळेस गाडी शनिवारी रात्रीच घरी आणून ठेवायचा प्लॅन होता.

म्हणजे उद्या जरा आरामात उठता आलं असतं.

राजकुमारकडून रात्री ९:३० च्या सुमारास गाडी उचलली. तडक घरी जायचाच प्लॅन होता पण भाडीच लागत गेली :)

तीसुद्धा नाना चौक, नवजीवन सोसायटी, सँडहर्स्ट रोड, ऑपेरा हाऊस अशी

बाय द वे गिरगावच्या आंबेवाडी जवळच्या एका घराची ही कुमारसंभवातील पार्वतीच्या बिसतंतूही न पास होणाऱ्या यौवन-कुंभांच्या मदनघळीइतकी चिंचोळी एंट्री.

ललित लेखनाचा प्रकार

निकिता

आज सकाळची गोष्ट.

मह्याचा नऊ वाजताच फोन आला, "भेंजो सद्गुरू स्टाॅलला ये पटकन. अर्जंट बोलायचंय."

"आई डोसे करतेय; खाऊन येतो. अर्ध्या तासात पोचतो."

मह्या पालीसारखा चुकचुकला. डोसा म्हणजे त्याचा वीक पॉइंट आहे.

एनीवे, मी डोसे हादडले आणि मग सद्गुरू स्टाॅलला पोचलो. मह्या लगेच बोलू लागला,

"ते बाजूचं रेस्टाॅरंट बघ. मी अर्धा तास काउन्ट करतोय. स्विगी आणि झोमॅटोचे एकोणीस जण येऊन गेले."

"बव्वं मग?" मी चहा पितापिता विचारलं.

"आता असा विचार कर. समज तू स्टेशनजवळ राहतोस आणि राबोडीच्या रेस्टाॅरंटमधून तू तंदूरी चिकन मागवलंस झोमॅटोनी."

ललित लेखनाचा प्रकार

मालाडचा म्हातारा

म्हातार्‍याचे भिरभिर डोळे-
आठवणींचा भुगा भुगा
छटाक उरले खोड, पोखरी
कभिन्न काळाचा भुंगा

म्हातार्‍याचे वखवख डोळे-
लवथव गोलाई बघती
दारु संपला जसा फटाका
दावू न शकतो स्फोटभिती

म्हातार्‍याचे टपटप डोळे-
पापणीत पाऊसमेघ
जसा वळीव कोसळतो कधिही
तसा कढांचा आवेग

म्हातार्‍याचे विझुविझू डोळे-
पैलतिरी काऊ बघती
कोकुनी हाकारितो अहर्निश
उडून जा त्याला म्हणती